Układ wydalniczy człowieka

W każdej komórce zachodzą przemiany chemiczne. Powstają przy nich zbędne, a często szkodliwe produkty. Wydalanie to usuwanie tych produktów z organizmu.

• nerki usuwają z moczem mocznik, nadmiar wody i soli mineralnych;
• płuca usuwają dwutlenek węgla i parę wodną;
• skóra usuwa z potem wodę, sole i niewielkie ilości mocznika.

Mocznik powstaje w wątrobie z amoniaku. Amoniak tworzy się przy rozkładzie białek i jest bardzo szkodliwy.

Układ wydalniczy człowieka składa się z nerek i dróg moczowych. Nerki wytwarzają mocz. Drogi moczowe go odprowadzają, gromadzą i usuwają.

• moczowody - dwa przewody, po jednym od każdej nerki;
• pęcherz moczowy - zbiornik o elastycznej, mięśniowej ścianie;
• cewka moczowa - przewód, którym mocz wypływa na zewnątrz.

Nerki leżą w tylnej części jamy brzusznej, po bokach kręgosłupa. Mocz powstaje w nich bez przerwy. Pęcherz pozwala usuwać go co pewien czas, a nie stale. Gdy pęcherz się wypełnia, rozciąga się jego ściana i odczuwamy potrzebę oddania moczu.

Na przekroju nerki widać trzy części. Zewnętrzna to kora nerki, głębiej leży rdzeń nerki. W środku znajduje się miedniczka nerkowa. Zbiera ona mocz, który potem spływa do moczowodu.

W korze i rdzeniu leżą miliony nefronów. Nefron to najmniejsza część nerki, która sama wytwarza mocz.

• kłębuszek nerkowy - kłębek naczyń włosowatych, przez które płynie krew;
• torebka otaczająca kłębuszek - zbiera płyn przesączony z krwi;
• kanalik nerkowy - długa, kręta rurka; płynie nim powstający mocz.

Powstawanie moczu przebiega etapami. Każdy etap zachodzi w innej części nefronu.

Filtracja zachodzi w kłębuszku nerkowym. Krew płynie tu pod dużym ciśnieniem. Woda i drobne cząsteczki przesączają się przez ściany naczyń do torebki. Krwinki i duże białka zostają we krwi, bo są za duże, żeby przejść przez ściany naczyń. Tak powstaje mocz pierwotny.

Wchłanianie zwrotne (resorpcja zwrotna) zachodzi w kanaliku nerkowym. Wraca z niego do krwi większość wody i substancje potrzebne organizmowi. Zbędne produkty zostają w kanaliku.

To, co zostaje w kanaliku, to mocz ostateczny. Spływa on do miedniczki nerkowej.

Oba rodzaje moczu łatwo pomylić. Różnią się miejscem powstania, ilością i składem.

Moczu ostatecznego jest dużo mniej, bo większość wody wraca do krwi. Mocznik wraca do krwi w znacznie mniejszym stopniu niż woda, dlatego w moczu ostatecznym jego stężenie jest dużo wyższe.

Mocz ostateczny to głównie woda z mocznikiem i solami mineralnymi. Nie powinno być w nim krwinek ani dużych białek.

Nerki nie tylko usuwają szkodliwe substancje. Utrzymują też stały skład krwi i płynów ustrojowych. Robią to, zmieniając ilość wody i soli zwracanych do krwi.

• gdy w organizmie jest dużo wody, nerki zwracają jej mniej i moczu jest więcej;
• gdy wody brakuje, nerki zatrzymują jej więcej i moczu jest mniej.

Gdyby szkodliwe produkty przemiany materii nie były usuwane, gromadziłyby się we krwi. Mogłyby wtedy uszkadzać komórki i zaburzać pracę narządów.

Kilka nawyków ułatwia pracę nerkom i drogom moczowym.

• picie wody regularnie w ciągu dnia, więcej w upale i przy wysiłku;
• niewstrzymywanie zbyt długo potrzeby oddania moczu;
• higiena okolic intymnych - mniej bakterii w drogach moczowych;
• ciepły ubiór w chłodne dni, bez siadania na zimnym podłożu;
• umiar w soli w codziennym jedzeniu.

Lekarz może zlecić badanie moczu. Jego wynik może wskazywać na problemy z nerkami lub drogami moczowymi. Rozpoznanie stawia lekarz.

Ból przy oddawaniu moczu albo zmiana jego wyglądu to sygnał, żeby powiedzieć o tym dorosłym.