Ilustracja do zestawu: „Śmierć Pułkownika” i „Pieśń o żołnierzach z Westerplatte”

Polski

„Śmierć Pułkownika” i „Pieśń o żołnierzach z Westerplatte”

autor: Nina

Szkoła podstawowa
10 fiszek16 pytań w 2 etapachnotatka

Poznasz dwa wiersze upamiętniające obrońców ojczyzny. Nauczysz się wskazywać bohaterów, rozpoznawać środki poetyckie i wyjaśniać, dlaczego zakończenia obu utworów są ważne.

1.„Śmierć Pułkownika” - autor i bohaterka

Autorem wiersza jest Adam Mickiewicz. Tytułowym Pułkownikiem jest Emilia Plater, uczestniczka powstania listopadowego. Jej imię i nazwisko pojawiają się dopiero pod koniec utworu.

2.„Śmierć Pułkownika” - początek sceny

W leśnej chatce umiera dowódca. Przed chatką stoją jego żołnierze, a okoliczni mieszkańcy zbierają się, by dowiedzieć się o jego zdrowiu.

3.Ostatnia prośba Pułkownika

Umierający prosi, by osiodłano jego konia i przyprowadzono go do izby oraz by przyniesiono mundur strzelecki, kordelas, pas i ładunki. Żegna się z koniem i chce jeszcze raz zobaczyć rzeczy związane ze służbą.

4.„Śmierć Pułkownika” - obraz o świcie

Po śmierci dowódcy przy jego ciele znajdują się krzyż, szabla, siodło i kordelas. Mieszkańcy przychodzą zobaczyć zmarłego, lecz żołnierzy nie ma już w pobliżu.

5.Zaskoczenie w zakończeniu „Śmierci Pułkownika”

Tytuł i wcześniejszy opis mogą sugerować, że dowódcą jest mężczyzna. Dopiero finał wyjawia, że to kobieta, Emilia Plater, i każe odczytać wcześniejszą scenę na nowo.

6.„Pieśń o żołnierzach z Westerplatte” - autor i bohaterowie

Autorem wiersza jest Konstanty Ildefons Gałczyński. Bohaterem zbiorowym są polegli obrońcy Westerplatte, których poeta przedstawia jako grupę.

7.Obraz drogi do nieba w wierszu Gałczyńskiego

Żołnierze po śmierci idą razem do nieba. To obraz fantastyczny: poeta wyobraża sobie los bohaterów po śmierci, a nie opisuje wydarzenia historycznego.

8.Powtórzenie w wierszu o Westerplatte

Powtórzenie to ponowne użycie tego samego słowa lub zwrotu. Powracający zwrot „żołnierze z Westerplatte” przypomina, komu poeta oddaje hołd, i nadaje wierszowi rytm podobny do rytmu pieśni z refrenem.

9.Kontrast w wierszu o Westerplatte

Kontrast to zestawienie wyraźnych przeciwieństw. Poeta przeciwstawia trud służby na ziemi odpoczynkowi w niebie, dzięki czemu mocniej ukazuje ciężar przeżyć żołnierzy.

10.Zapowiedź pomocy w zakończeniu wiersza o Westerplatte

Poległym żołnierzom poeta przypisuje obietnicę powrotu do Warszawy, gdy nadejdą trudne chwile. Ta fantastyczna zapowiedź pokazuje, że bohaterowie pozostają gotowi do pomocy ojczyźnie.

Notatka

„Śmierć Pułkownika”: scena pożegnania

Adam Mickiewicz nie opisuje bitwy. Pokazuje ostatnie chwile dowódcy w leśnej chatce. Żołnierze stoją przed wejściem, a ludzie z pobliskich wsi przychodzą z troski o jego zdrowie. Ich zachowanie mówi o szacunku, jakim cieszył się bohater.

Umierający każe osiodłać konia i przyprowadzić go do izby. Prosi też o przyniesienie munduru strzeleckiego, kordelasa, pasa i ładunków. Żegna się w ten sposób z koniem i rynsztunkiem, czyli wyposażeniem żołnierza. Te przedmioty przypominają, jak ważna była dla niego służba. W nocy przychodzi ksiądz z Panem Bogiem, czyli z Komunią Świętą. O świcie przy ciele widać między innymi krzyż, szablę i kordelas, czyli krótką broń z ostrzem. Mieszkańcy wracają, lecz żołnierzy nie ma już przy chatce.

Od czuwania do poranka

„Śmierć Pułkownika”: zaskakujący finał

Tytuł i słowa takie jak „wódz” kierują uwagę na rolę dowódcy, nie na jego imię. Czytelnik może początkowo sądzić, że bohater jest mężczyzną. Dopiero u schyłku wiersza wygląd zmarłej i słowa „Ach, to była dziewica” zmieniają ten obraz. Słowo „dziewica” odnosi się tu do młodej kobiety.

Zapamiętaj

Tytułowy Pułkownik to Emilia Plater, uczestniczka powstania listopadowego.

W zakończeniu pada imię i nazwisko bohaterki. Dzięki temu czytelnik dostrzega, że cały opis wojskowego pożegnania od początku dotyczył Emilii Plater. Poeta nie opowiada jej całego życia. Oddaje jej cześć przez obraz ostatnich chwil.

Westerplatte: od wydarzenia do wiersza

Obrona Westerplatte, polskiej placówki wojskowej na terenie Gdańska, trwała od 1 do 7 września 1939 roku. Wojska niemieckie zaatakowały placówkę na początku II wojny światowej. Część obrońców zginęła, ale nie zginęła cała załoga.

Obrona Westerplatte

1 IX 1939

początek obrony

7 IX 1939

koniec obrony

Konstanty Ildefons Gałczyński w „Pieśni o żołnierzach z Westerplatte” skupia się na poległych. Nie wymienia ich nazwisk, lecz przedstawia ich razem. Uczestniczą we wspólnym marszu i mówią w imieniu grupy. Tworzą więc bohatera zbiorowego.

Ważne

Marsz poległych do nieba jest obrazem fantastycznym, a nie informacją o przebiegu obrony.

Rytm marszu, odpoczynek i obietnica

Powtórzenie polega na ponownym użyciu tych samych słów. W wierszu powraca zwrot „żołnierze z Westerplatte”, podobnie jak refren w pieśni. Słowo „czwórkami” przypomina o wojskowym szyku, a dudnienie równych kroków w chmurach pozwala wyobrazić sobie rytm marszu. Żołnierze zachowują się jak jeden oddział nawet wtedy, gdy poeta przenosi akcję do nieba.

Kontrast to zestawienie przeciwieństw. Trud ziemskiej służby poeta zestawia ze spokojem i odpoczynkiem po śmierci. O bólu żołnierzy przypomina wzmianka o ranach, a odpoczynek zapowiada obraz wygrzewania się na rajskich wrzosowiskach.

W finale obrońcy zapowiadają, że zstąpią do Warszawy, gdy powieje zimny wiatr i smutek ogarnie świat. Obraz ich powrotu z nieba wyraża gotowość niesienia pomocy w trudnych chwilach. Mickiewicz oddaje cześć pojedynczej bohaterce, a Gałczyński upamiętnia poległych obrońców jako grupę.

W skrócie

  • 01Zachowanie mieszkańców i żołnierzy ukazuje szacunek dla umierającego dowódcy.
  • 02Ujawnienie tożsamości Emilii Plater zmienia sposób, w jaki czytamy wcześniejszą scenę.
  • 03Gałczyński oparł wiersz na prawdziwej obronie Westerplatte, ale dalszy los poległych przedstawił w sposób fantastyczny.
  • 04Rytm przypomina wspólny marsz, a zapowiedź powrotu do Warszawy wyraża wierność żołnierzy ojczyźnie.

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

16 pytań w 2 etapach

  1. Etap 1: Śmierć Pułkownika

    Etap 1 · 3 fiszki · 8 pytań

  2. Etap 2: Żołnierze z Westerplatte

    Etap 2 · 7 fiszek · 8 pytań

  3. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z języka polskiego

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.