Polski
Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni” - NOWE Słowa na start 5
Sprawdzony zestawZestaw do całej lektury „Chłopcy z Placu Broni”: autor, tytuł, czas i miejsce akcji, Plac Broni i Ogród Botaniczny, dwie grupy chłopców oraz Boka, Nemeczek, Feri Acz i Gereb. Powtórzysz najważniejsze wydarzenia po kolei, bitwę o Plac, wartości powieści i pojęcia: powieść, świat przedstawiony, akcja i wątek.
Zestaw do podręcznika
Spotkanie z lekturą. Ferenc Molnár, „Chłopcy z Placu Broni"
NOWE Słowa na start! 5. Podręcznik (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Ferenc Molnár
Węgierski pisarz i dziennikarz (1878-1952). Jego najbardziej znanym dziełem jest powieść „Chłopcy z Placu Broni”.
2.Tytuł „Chłopcy z Placu Broni”
Po węgiersku powieść nosi tytuł „Chłopcy z ulicy Pawła”. Pierwsza polska tłumaczka zmieniła go na „Chłopcy z Placu Broni”. Ten tytuł pasuje do treści, bo to o Plac toczy się wojna chłopców.
3.Gatunek „Chłopców z Placu Broni”
To powieść, czyli dłuższy utwór napisany prozą, w którym o dziejach i przeżyciach bohaterów opowiada narrator. Tu narrator opowiada o paczce chłopców z Budapesztu i ich walce o Plac.
4.Narrator w „Chłopcach z Placu Broni”
Opowiada o chłopcach z boku (on, oni) i wie o nich więcej niż oni sami, np. że na miejscu Placu stoi dziś kamienica. Czasem mówi „dla nas, chłopców z miasta”, jakby sam kiedyś był takim chłopcem.
5.Czas akcji „Chłopców z Placu Broni”
Akcja dzieje się wiosną, pod koniec XIX wieku.
6.Miejsce akcji „Chłopców z Placu Broni”
Budapeszt, stolica Węgier. Najważniejsze miejsca to Plac Broni przy ulicy Pawła i Ogród Botaniczny. Część wydarzeń dzieje się też w szkole chłopców i w domu Nemeczka.
7.Świat przedstawiony w „Chłopcach z Placu Broni”
Czas i miejsce: wiosna pod koniec XIX wieku, Budapeszt - Plac Broni i Ogród Botaniczny. Bohaterowie: chłopcy z Placu Broni i czerwone koszule. Układ zdarzeń: walka o Plac, bitwa i śmierć Nemeczka.
8.Akcja „Chłopców z Placu Broni”
Układ zdarzeń i działań bohaterów, który zmierza do jednego celu: rozstrzygnięcia, kto zatrzyma Plac Broni. Od zabrania kulek i chorągiewki prowadzi do wielkiej bitwy i jej skutków.
9.Wątki w „Chłopcach z Placu Broni”
Akcja powieści jest wielowątkowa, czyli składa się z wielu ciągów zdarzeń. Są to m.in. walka o Plac Broni, zdrada i powrót Gereba, losy Nemeczka oraz sprawy Związku Zbieraczy Kitu.
10.Gdzie leżał i jak wyglądał Plac Broni?
Pusty plac w Budapeszcie przy ulicy Pawła, ogrodzony płotem z furtką. Za nim leżał skład drewna tartaku, a na sągach drewna chłopcy zbudowali fortece. Drewna nocą pilnował stróż - Słowak Jano z psem Hektorem.
11.Czym był Plac dla chłopców?
Dla chłopców z wielkiego miasta był jedynym miejscem swobodnej zabawy. Oznaczał wolność, w wyobraźni zmieniał się w prerię albo puszczę, a chłopcy kochali go i bronili jak ojczyzny.
12.Paczka chłopców z Placu Broni
Paczka uczniów jednej klasy gimnazjum. Na Placu bawili się w wojsko: byli kapitanami, porucznikami i podporucznikami, a jedynym szeregowcem był Nemeczek. Mieli czerwono-zielone barwy, a ich hasłem był okrzyk „Hola ho!”.
13.Czerwone koszule
Grupa chłopców z Ogrodu Botanicznego, którą dowodził Feri Acz. Nosili czerwone koszule, bo naśladowali swojego wodza, mieli włócznie i tomahawki, a ich hasłem był okrzyk „Hej hop!”. Chcieli zdobyć Plac Broni, bo nie mieli gdzie grać w palanta.
14.Ogród Botaniczny w powieści
Miejsce spotkań czerwonych koszul. Ich obóz był na wyspie na stawie, do której prowadził mostek pilnowany przez wartowników. Broń trzymali w sztucznych ruinach zamku.
15.Związek Zbieraczy Kitu
Związek części chłopców z Placu Broni (nazywany też Związkiem Kitowców). Zbierali kit, czyli masę do mocowania szyb w oknach. Prezes musiał go codziennie żuć, żeby nie stwardniał. Nemeczek był sekretarzem związku.
16.Einstand
Słowo z mowy dzieci w Budapeszcie. Silniejszy chłopiec wołał „einstand!”, gdy siłą zabierał słabszemu kulki albo inne zabawki. Oznaczało przemoc i prawo pięści.
17.Janosz Boka
Czternastoletni wódz chłopców z Placu Broni: wybrany na przewodniczącego, a na czas wojny generał. Jest spokojny, rozważny, mądry i sprawiedliwy - kazał nawet wpisać siebie do czarnej księgi kar, gdy zostawił otwartą furtkę.
18.Erno Nemeczek
Mały, chudy, jasnowłosy chłopiec, syn ubogiego krawca. Był jedynym szeregowcem na Placu, więc wszyscy mu rozkazywali, a koledzy często go lekceważyli.
19.Cechy Nemeczka
Jest odważny, wierny przyjaciołom, uczciwy i honorowy. Choć jest słaby i bywa lękliwy, pokonuje strach. Dla Placu i kolegów poświęca zdrowie i życie.
20.Feri Acz
Wódz czerwonych koszul. Jest silny, odważny i budzi strach, ale zachowuje się honorowo: chce walczyć uczciwie, docenia odwagę Nemeczka i karze braci Pastorów za zabieranie kulek słabszym.
21.Deżo Gereb
Chłopiec z Placu Broni, odważny, ale gwałtowny i zazdrosny o Bokę. Chciał sam być wodzem, dlatego zdradził kolegów i przeszedł do czerwonych koszul. Potem żałował i naprawił swoją winę.
22.Bracia Pastorowie
Dwaj silni, ponurzy chłopcy z czerwonych koszul. Zabrali chłopcom z Placu Broni kulki w ogrodzie przy muzeum, a później na rozkaz Feriego Acza wykąpali Nemeczka w stawie.
23.Relacje między bohaterami powieści
Boka i Nemeczek są przyjaciółmi. Gereb zdradził Bokę i przystał do Feriego Acza, wodza czerwonych koszul. Nemeczek, najsłabszy z chłopców, powalił w bitwie Feriego Acza.
24.Ważyć słowa
Mówić z namysłem, ostrożnie dobierać wyrazy. Tak mówi Boka, dlatego wydaje się starszy, niż jest. Np. Tata ważył słowa, żeby nie zasmucić babci.
25.Kozioł ofiarny
Osoba, na którą niesłusznie zrzuca się winę za coś. Nemeczek wyglądał na stworzonego na kozła ofiarnego: do czarnej księgi kar wszyscy kazali wpisywać właśnie jego.
26.Zabranie chorągiewki
Feri Acz wdarł się na Plac Broni i zabrał z fortecy czerwono-zieloną chorągiewkę uszytą przez siostrę Czelego. Widział to tylko Nemeczek. Tego samego dnia chłopcy wybrali Bokę na przewodniczącego.
27.Pierwsza wyprawa na wyspę czerwonych koszul
Boka, Czonakosz i Nemeczek wieczorem popłynęli łódką na wyspę czerwonych (Nemeczek wpadł przy tym do stawu). Zobaczyli tam wśród wrogów Gereba. Boka przybił do drzewa kartkę „Tu byli chłopcy z Placu Broni”. Uciekając, Nemeczek ukrył się w basenie w szklarni.
28.Zdrada Gereba
Gereb obiecał czerwonym, że zostawi otwartą furtkę od ulicy Pawła. Próbował też przekupić cygarami stróża Jana, żeby przepędził chłopców z Placu. Feri Acz odrzucił ten pomysł, bo chciał zdobyć Plac uczciwie, w walce.
29.Samotna wyprawa Nemeczka na wyspę
Nemeczek sam zabrał chorągiewkę z arsenału czerwonych i ukrył się na drzewie. Gdy Gereb powiedział, że na Placu nie ma odważnych, stanął przed wrogami. Odmówił przejścia do nich, więc Pastorowie wykąpali go w stawie. Odchodzącemu czerwoni oddali honory.
30.Nazwisko Nemeczka małymi literami
Związek Zbieraczy Kitu uznał Nemeczka za zdrajcę, bo nagle uciekł z zebrania - śledził Gereba. Za karę wpisano jego nazwisko małymi literami. Po bitwie związek naprawił błąd i wpisał je samymi wielkimi literami.
31.Powrót Gereba
Najpierw Boka nie przyjął Gereba z powrotem. Poruszony tym, że Nemeczek bronił go przed ojcem, Gereb podsłuchał plan czerwonych i opisał go w liście do Boki. Wrócił na razie jako szeregowy, a po bitwie, w której odebrał wrogom chorągiewkę, odzyskał stopień porucznika.
32.W jakiej kolejności następują najważniejsze wydarzenia?
Pastorowie zabierają kulki, a Feri Acz chorągiewkę. Boka, Czonakosz i Nemeczek wyprawiają się na wyspę, potem Nemeczek idzie tam sam. Gereb wraca do swoich, chłopcy wygrywają bitwę o Plac, a Nemeczek umiera.
33.Zasady bitwy o Plac Broni
Walczono bombami z piasku, w zapasach i na włócznie - bez uderzania i kłucia. Kto w zapasach dotknął ziemi obiema łopatkami, był pokonany, ale mógł dalej walczyć na włócznie i piasek. Dwóch nie mogło napadać na jednego.
34.Przebieg bitwy o Plac Broni
Najpierw oddział Pastora wszedł od ulicy Marii: chłopcy z Placu udali ucieczkę, uderzyli od tyłu i zamknęli wrogów w budce stróża. Potem odparli armię Feriego Acza od ulicy Pawła, m.in. dzięki oddziałom ukrytym w rowie (szańcu).
35.Nemeczek w bitwie
Chory, z gorączką, uciekł z domu na Plac. Gdy czerwoni szli uwolnić jeńców z budki, powalił Feriego Acza na obie łopatki, a sam stracił przytomność. Zwycięstwo zawdzięczano właśnie jemu, więc Boka mianował go kapitanem.
36.Śmierć Nemeczka
Nemeczek ciężko się przeziębił, bo co najmniej trzy razy znalazł się w zimnej wodzie: wpadł do stawu, ukrył się w basenie w szklarni, a potem wykąpali go w stawie Pastorowie. Zmarł w domu dzień po bitwie, zanim zobaczył przeprosiny Związku Zbieraczy Kitu.
37.Losy Placu Broni
Po śmierci Nemeczka Boka dowiedział się od stróża Jana, że na Placu stanie wielki dom. Chłopcy obronili Plac przed czerwonymi koszulami, a i tak go stracili. Boka po raz pierwszy zrozumiał, że w życiu smutki i radości się splatają.
38.Wartości w „Chłopcach z Placu Broni”
Przyjaźń (Boka czuwa pod domem chorego Nemeczka), odwaga (Nemeczek sam staje przed czerwonymi), lojalność (Nemeczek nie przechodzi do wrogów), poświęcenie (Nemeczek walczy mimo choroby) oraz honor.
39.Honor bohaterów
Honorowo postępują m.in.: Boka - nie zabiera broni wrogów, bo byłaby to kradzież, i karze sam siebie; Feri Acz - odrzuca przekupstwo i podstępy; Nemeczek - nie zdradza przyjaciół. Gereb przez zdradę traci honor, ale odzyskuje go, naprawiając winę.
40.Przesłanie „Chłopców z Placu Broni”
Warto być wiernym przyjacielem, odważnym i uczciwym, także wobec przeciwnika. Zdradę można naprawić, a największym bohaterem może się okazać najsłabszy i najmniej ważny w grupie.
Notatka
Autor, tytuł i narrator
(1878-1952) był węgierskim pisarzem i dziennikarzem. Jego najbardziej znanym dziełem jest powieść „Chłopcy z Placu Broni”.
Po węgiersku książka ma tytuł „Chłopcy z ulicy Pawła”. Pierwsza polska tłumaczka go zmieniła. Kolejni tłumacze zostawili ten tytuł. Pasuje on do treści, bo to o Plac toczy się wojna chłopców.
O losach chłopców opowiada narrator. Mówi o nich z boku, w trzeciej osobie (on, oni). Wie więcej niż bohaterowie, np. co stoi dziś na miejscu Placu. Czasem wypowiada się jednak tak, jakby sam był kiedyś chłopcem z wielkiego miasta.
Czas i miejsce akcji
Akcja toczy się wiosną, pod koniec XIX wieku, w Budapeszcie - stolicy Węgier. Najważniejsze są dwa miejsca:
- Plac Broniprzy ulicy Pawła
- pusty plac ogrodzony płotem z furtką. Za nim leżał skład drewna tartaku. Na sągach drewna chłopcy zbudowali fortece. Nocą drewna pilnował stróż Jano z psem Hektorem.
- Ogród Botaniczny
- miejsce spotkań czerwonych koszul. Ich obóz był na wyspie na stawie, do której prowadził pilnowany mostek. Broń trzymali w sztucznych ruinach zamku.
Część wydarzeń dzieje się też w szkole chłopców i w domu Nemeczka.
Dla chłopców z wielkiego miasta Plac był jedynym miejscem swobodnej zabawy. W ich wyobraźni stawał się prerią albo puszczą. Można uznać, że oznaczał dla nich wolność, dlatego bronili go jak ojczyzny.
Ważne
Plac Broni należy do chłopców z ulicy Pawła, a Ogród Botaniczny to teren czerwonych koszul - nie myl tych miejsc.
Dwie drużyny chłopców
O Plac walczą dwie grupy, które różnią się wodzem, miejscem zabaw i okrzykiem.
| Grupa | Wódz | Miejsce | Okrzyk |
|---|---|---|---|
| chłopcy z Placu Broni | Boka | Plac Broni | „Hola ho!” |
| czerwone koszule | Feri Acz | Ogród Botaniczny | „Hej hop!” |
Chłopcy z Placu chodzą do jednej klasy gimnazjum. Bawią się w wojsko i mają czerwono-zielone barwy. Prawie wszyscy są oficerami, a szeregowcem jest tylko Nemeczek. naśladują strój swojego wodza i mają włócznie oraz tomahawki. Chcą zdobyć Plac, bo nie mają gdzie grać w palanta.
Związek Zbieraczy Kitu
To związek części chłopców z Placu, zwany też Związkiem Kitowców. Członkowie zbierają kit, czyli masę do mocowania szyb. Prezes codziennie go żuje, żeby nie stwardniał. Sekretarzem jest Nemeczek.
Einstand
To słowo z mowy budapeszteńskich dzieci. Silniejszy wołał je, gdy siłą odbierał słabszemu kulki albo inne zabawki. Oznaczało przemoc i prawo pięści.
Bohaterowie i ich cechy
Najważniejsi bohaterowie należą do obu drużyn:
- Janosz Bokawódz chłopców z Placu
- czternastolatek, spokojny, rozważny, mądry i sprawiedliwy. Waży słowa, dlatego wydaje się starszy. Godzi skłóconych, gdy spór grozi awanturą.
- Erno Nemeczekjedyny szeregowiec
- mały, chudy, jasnowłosy syn ubogiego krawca. Koledzy często go lekceważą. Jest odważny, wierny, uczciwy i honorowy. Bywa lękliwy, ale pokonuje strach.
- Feri Aczwódz czerwonych koszul
- silny i odważny, budzi strach. Mimo to chce walczyć uczciwie i docenia odwagę przeciwnika.
- Deżo Gerebchłopiec z Placu
- odważny, ale gwałtowny i zazdrosny o Bokę. Chce sam zostać wodzem.
- bracia Pastorowieczerwone koszule
- dwaj silni, ponurzy chłopcy, którzy odbierają słabszym kulki.
- Czonakoszchłopiec z Placu
- wysoki i silny, słynie z gwizdania na palcach.
Plan wydarzeń
Wydarzenia łatwiej zapamiętać w kolejności z rysunku. Na początku chłopcy wybierają Bokę na przewodniczącego: dostaje jedenaście głosów, a Gereb tylko trzy.
W czasie pierwszej wyprawy chłopcy odkrywają, że Gereb przeszedł do wrogów. Gereb obiecuje czerwonym, że zostawi otwartą furtkę. Później przekupuje cygarami stróża, żeby przepędził chłopców z Placu. Tego pomysłu nie przyjmuje, bo chce zdobyć Plac w walce.
Nemeczek nagle opuszcza zebranie Związku Zbieraczy Kitu, żeby śledzić Gereba. Związek uznaje to za zdradę i wpisuje jego nazwisko małymi literami. Po bitwie naprawia błąd i zapisuje je samymi wielkimi literami.
Boka najpierw nie przyjmuje Gereba z powrotem. Potem Nemeczek zapewnia ojca Gereba, że jego syn nie jest zdrajcą. Poruszony tym Gereb podsłuchuje plan czerwonych, opisuje go Boce w liście i prosi o przyjęcie choćby jako szeregowy. Boka przyjmuje go na razie jako szeregowego, a po bitwie zwraca mu stopień porucznika.
Bitwa o Plac i śmierć Nemeczka
Zasady bitwy
Walczono bombami z piasku, w zapasach i na włócznie. Nie wolno było uderzać ani kłuć. Chłopiec rzucony w zapasach na obie łopatki był pokonany. Mógł jednak dalej walczyć włócznią i piaskiem. Dwóch nie mogło napadać na jednego.
Przebieg
Najpierw od ulicy Marii wkroczył oddział Pastora. Obrońcy udali ucieczkę, zaatakowali od tyłu i zamknęli wrogów w budce stróża. Potem odparli główną armię Feriego Acza od ulicy Pawła. Pomogły im oddziały ukryte w rowie, czyli szańcu. Gereb odebrał wrogom chorągiewkę.
Chory Nemeczek uciekł z domu na Plac. Powalił Feriego Acza na obie łopatki i stracił przytomność. To jemu zawdzięczano zwycięstwo, więc Boka mianował go kapitanem. Już przed bitwą Nemeczek trzy razy znalazł się w zimnej wodzie i ciężko się przeziębił. Zmarł w domu dzień po bitwie.
Problematyka: wartości i przesłanie
Powieść pokazuje, jak chłopcy sprawdzają się w trudnej sytuacji. Najważniejsze wartości to:
- przyjaźń
- Boka troszczy się o chorego przyjaciela i czuwa przy jego domu
- odwaga
- chłopcy wyprawiają się wieczorem do obozu wroga
- lojalność
- Nemeczek nie zdradza swoich, choć koledzy często go lekceważą
- poświęcenie
- Nemeczek oddaje dla Placu zdrowie i życie
- honor
- honorowo postępują przywódcy obu drużyn.
Boka nie zabiera broni wrogów, bo uważa to za kradzież. Nie pozwala też dopisać nic obraźliwego na kartce, którą zostawia na wyspie. Feri Acz odrzuca podstępy i karze Pastorów za krzywdzenie słabszych. Gereb przez zdradę traci honor, ale odzyskuje go, gdy naprawia winę.
Chłopcy obronili Plac, a i tak go stracili. Boka po raz pierwszy zrozumiał, że w życiu smutki i radości się splatają.
Można uznać, że przesłaniem powieści jest uczciwość także wobec przeciwnika. Zdradę da się naprawić, a największym bohaterem może okazać się najsłabszy w grupie.
Pojęcia z lekcji
Na przykładzie tej lektury poznajemy cztery pojęcia:
- powieść
- dłuższy utwór napisany prozą, w którym o dziejach i przeżyciach bohaterów opowiada narrator. Proza to język nierymowany, bez podziału na wersy i strofy.
- świat przedstawiony
- czas i miejsce wydarzeń, bohaterowie oraz układ zdarzeń.
- akcja
- układ zdarzeń, sytuacji i działań bohaterów, które rozwijają się w czasie i zmierzają do określonego celu.
- wątek
- ciąg łączących się ze sobą zdarzeń, który obejmuje dzieje jednej lub kilku postaci.
Akcja „Chłopców z Placu Broni” zmierza do rozstrzygnięcia, kto zatrzyma Plac. Jest wielowątkowa: obok walki o Plac biegną np. losy Nemeczka i dzieje Związku Zbieraczy Kitu.
Zapamiętaj
Akcja to cały układ zdarzeń utworu, a wątek to jeden z ciągów zdarzeń, z których się ona składa.
Przydatne zwroty
to mówić z namysłem i ostrożnie dobierać wyrazy. to osoba, na którą niesłusznie zrzuca się winę.
Przykład
Lekarz ważył słowa, gdy mówił o chorobie dziadka. Gdy drużyna przegrała mecz, kibice zrobili z bramkarza kozła ofiarnego.
W skrócie
- 01Powieść napisał Węgier Ferenc Molnár; polski tytuł wskazuje Plac, a węgierski ulicę Pawła.
- 01Narrator opowiada o chłopcach w trzeciej osobie i wie o nich więcej niż oni sami.
- 02Akcja dzieje się wiosną pod koniec XIX wieku w Budapeszcie, głównie na Placu Broni i w Ogrodzie Botanicznym.
- 03Chłopcy z Placu Broni (wódz Boka) walczą z czerwonymi koszulami (wódz Feri Acz), które chcą zdobyć ich Plac.
- 03Einstand to odebranie słabszemu zabawki siłą, czyli prawo pięści.
- 04Boka jest rozważnym i sprawiedliwym wodzem, Nemeczek słabym, ale odważnym szeregowcem, a Feri Acz silnym i honorowym przeciwnikiem.
- 05Po kradzieży kulek i chorągiewki są dwie wyprawy na wyspę, zdrada i powrót Gereba, bitwa, śmierć Nemeczka i utrata Placu.
- 06Chłopcy z Placu wygrali uczciwą bitwę dzięki planowi Boki, oddziałom w szańcu i odwadze chorego Nemeczka, który zmarł dzień później.
- 07Powieść mówi o przyjaźni, odwadze, lojalności, poświęceniu i honorze; zwycięstwo nie chroni chłopców przed stratą Placu.
- 08Powieść to dłuższy utwór prozą z narratorem; świat przedstawiony tworzą czas, miejsce, bohaterowie i układ zdarzeń.
- 08Akcja powieści składa się z wielu wątków, dlatego jest wielowątkowa.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
„Chłopcy z Placu Broni” - karta do lekturyKlasa 5
Otwórz kartę pracyLekcje z kursów Odrabiamy
Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie
Chłopcy z Placu Broni Ferenca Molnára, cz. IWideo, 10 min · Kurs E8 - Język polski 2027
Obejrzyj lekcjęChłopcy z Placu Broni Ferenca Molnára, cz. IIWideo, 10 min · Kurs E8 - Język polski 2027
Obejrzyj lekcjęQuizy w tym zestawie
48 pytań w 5 etapach
Etap 1: Autor, czas i miejsce akcji
Etap 1 · 10 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Plac Broni i dwie grupy
Etap 2 · 6 fiszek · 9 pytań
Etap 3: Bohaterowie i ich cechy
Etap 3 · 10 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Wydarzenia po kolei
Etap 4 · 6 fiszek · 10 pytań
Etap 5: Bitwa, śmierć i przesłanie
Etap 5 · 8 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
40 fiszek uczy się 12
uczy się 4
16 fiszek
20 fiszek uczy się 1
14 fiszek uczy się 1
40 fiszek uczy się 10
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
