Ilustracja do zestawu: Przymiotnik, stopniowanie, liczebnik, ó i u - NOWE Słowa na start 5

Polski

Przymiotnik, stopniowanie, liczebnik, ó i u - NOWE Słowa na start 5

Sprawdzony zestaw
Szkoła podstawowa
20 fiszek37 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw do drugiej części rozdziału o ideałach, autorytetach i idolach. Powtórzysz odmianę przymiotnika i jego zgodę z rzeczownikiem, nauczysz się stopniować przymiotniki trzema sposobami i rozpoznawać liczebniki główne, porządkowe i zbiorowe. Poznasz zasady stawiania kropki w datach i po liczbach oraz pisownię wyrazów z ó i u.

Zestaw do podręcznika

Rozdział 3, cz. 2. Ideały, autorytety, idole: przymiotnik, stopniowanie, liczebnik, kropka a liczby, zapis dat, pisownia ó i u

NOWE Słowa na start! 5. Podręcznik (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Przymiotnik

Odmienna część mowy, która nazywa cechy osób, zwierząt, roślin, zjawisk i rzeczy. Odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie?, np. kot (jaki?) puszysty, burza (jaka?) gwałtowna.

2.Odmiana przymiotnika

Przymiotnik odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje. W liczbie pojedynczej ma rodzaj męski (wysoki dom), żeński (wysoka wieża) i nijaki (wysokie drzewo). W liczbie mnogiej ma rodzaj męskoosobowy przy mężczyznach i grupach z mężczyzną (jacy? wysocy chłopcy) i niemęskoosobowy przy pozostałych (jakie? wysokie domy).

3.Zgoda przymiotnika z rzeczownikiem

W zdaniu przymiotnik dostosowuje swoją formę do określanego rzeczownika. Przypadek i liczba obu tych części mowy są takie same, a w liczbie pojedynczej mają też jednakowy rodzaj, np. Pomagam młodszemu (C. lp. r.m.) bratu (C. lp. r.m.).

4.Przymiotniki zakończone na -cy, -dzy, -czy, -ży

W mianowniku liczby mnogiej w rodzaju męskoosobowym mają tę samą formę co w mianowniku liczby pojedynczej, np. gorący kibic - gorący kibice, przedsiębiorczy kupiec - przedsiębiorczy kupcy. Wyjątkiem jest przymiotnik duży: duży brat - duzi bracia.

5.Stopniowanie przymiotników

Informuje o natężeniu określanej cechy. Większość przymiotników ma trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy, np. wesoły - weselszy - najweselszy. Są trzy sposoby stopniowania: proste regularne (młody - młodszy), proste nieregularne (dobry - lepszy) i opisowe (przyjacielski - bardziej przyjacielski).

6.Stopniowanie proste regularne

W stopniu wyższym do przymiotnika dodajemy cząstkę -szy albo -ejszy, a w stopniu najwyższym jeszcze cząstkę naj-, np. tani - tańszy - najtańszy, jasny - jaśniejszy - najjaśniejszy.

7.Stopniowanie proste nieregularne

Stopień wyższy i najwyższy tworzymy od innego wyrazu niż stopień równy. Tak stopniują się m.in.: dobry - lepszy - najlepszy, zły - gorszy - najgorszy, duży - większy - największy, mały - mniejszy - najmniejszy.

8.Stopniowanie opisowe

Stopień wyższy tworzymy wyrazem bardziej (mniej), a stopień najwyższy - wyrazem najbardziej (najmniej). Stawiamy je przed przymiotnikiem w stopniu równym, np. przyjacielski - bardziej przyjacielski - najbardziej przyjacielski.

9.Przymiotniki niestopniowalne

Przymiotniki, których nie można stopniować, ponieważ oznaczają cechę stałą, która występuje zawsze w jednakowym natężeniu, np. drewniana ławka, papierowa torba.

10.Liczebnik

Odmienna część mowy, która określa liczbę lub kolejność. Odpowiada na pytania: ile? który z kolei? Wyróżniamy m.in. liczebniki główne (pięć gruszek), porządkowe (siódmy dzień) i zbiorowe (troje cieląt).

11.Liczebniki główne

Oznaczają liczbę czegoś i odpowiadają na pytania: ile? ilu?, np. (ile?) sześć krzeseł. Odmieniają się przez przypadki i rodzaje. Formę liczebnika dobieramy do rzeczownika, np. dwaj bracia, dwie siostry, dwa psy.

12.Liczebniki porządkowe

Określają kolejność i odpowiadają na pytania: który (która, które) z kolei?, np. (który z kolei?) szósty rząd. Odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje, podobnie jak przymiotniki. Zgadzają się z rzeczownikiem pod względem przypadka i liczby, np. w szóstym rzędzie.

13.Liczebniki zbiorowe

Odpowiadają na pytanie ile? i oznaczają liczbę osób różnej płci, istot niedorosłych, rzeczy występujących parami lub mających tylko liczbę mnogą, np. pięcioro przyjaciół (chłopcy i dziewczynki), dwoje prosiąt, dwoje sanek. Odmieniają się tylko przez przypadki: pięcioro, pięciorga, pięciorgu, pięciorgiem.

14.Liczebnik zbiorowy a główny

Wybór liczebnika zmienia znaczenie wypowiedzi. Wyrażenie z liczebnikiem głównym dwóch sąsiadów wskazuje samych mężczyzn. Wyrażenie z liczebnikiem zbiorowym dwoje sąsiadów wskazuje osoby różnej płci, czyli sąsiadkę i sąsiada.

15.Liczebniki w zapisie roku

W liczebniku wskazującym rok jak przymiotniki odmieniają się tylko dziesiątki i jedności, np. w dwa tysiące dwudziestym czwartym roku (nie: dwutysięcznym dwudziestym czwartym). Gdy rok kończy się na setki lub tysiące, odmieniamy ostatni wyraz, np. w roku dwutysięcznym.

16.Zapisywanie dat

Kropkę stawiamy w datach zapisanych w całości cyframi arabskimi, np. 3.05.2024 r. Nie ma jej po dniu przed słowną nazwą miesiąca (3 maja) ani po rzymskiej cyfrze miesiąca (3 V 2024 r.). Nazwa miesiąca stoi w dopełniaczu: 3 maja, nie: 3 maj.

17.Kropka po cyfrze oznaczającej liczebnik porządkowy

Po cyfrze arabskiej oznaczającej liczebnik porządkowy zwykle stawiamy kropkę, np. w 3. rzędzie. Nie stawiamy jej po godzinie bez minut (o godzinie 9) i po dniu przed słowną nazwą miesiąca (9 maja). Po liczebniku głównym kropki nie ma: 5 jabłek.

18.Pisownia ó

Ó piszemy: gdy wymienia się na o, e lub a (mróz - mrozy, wiózł - wiezie, skrót - skracać); w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna (Kraków, kreskówka, Nowakówna; inaczej piszemy: wsuwka, skuwka, zasuwka); w niektórych wyrazach, mimo że się nie wymienia (żółw, wróbel).

19.Pisownia u

U piszemy: w rzeczownikach na -unek, -us, -usz, -uch, -ura, -ulec (pakunek, autobus, pióropusz, fartuch, figura, budulec); w czasownikach na -uj, -uje (buduje); na początku i końcu większości wyrazów (ulica, w domu; inaczej: ósmy, ówczesny); gdy pisowni ó nic nie uzasadnia (kruk).

20.U w zakończeniach zdrabniających

U piszemy w zdrabniających zakończeniach: -uchny, -uni, -usi, -utki, -uchna, -unio, -unia, -uszek, -uszka, -uszko, -ulo, -ulek, -ula, -ulka, -uś, -usia, np. leciutki, kwiatuszek, dziadziuś, mamunia.

Notatka

Przymiotnik i jego odmiana

to odmienna część mowy. Nazywa cechy osób, zwierząt, roślin, zjawisk i rzeczy. Pytamy o niego: jaki? jaka? jakie?, a w liczbie mnogiej także: jacy?

Przymiotnik odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje. W liczbie pojedynczej ma trzy rodzaje: męski (szybki pociąg), żeński (szybka rzeka) i nijaki (szybkie auto), a w liczbie mnogiej dwa: męskoosobowy (szybcy biegacze) i niemęskoosobowy (szybkie łodzie).

Rodzaje przymiotnika

Rodzaj w liczbie mnogiej najłatwiej rozpoznać po pytaniu. Pytanie jacy? zadajemy, gdy przymiotnik określa mężczyzn albo grupę osób, wśród których jest choć jeden mężczyzna, np. dzielni strażacy, kochani dziadkowie. Wtedy jest to rodzaj męskoosobowy. Przy kobietach, zwierzętach, roślinach i rzeczach pytamy: jakie? To rodzaj niemęskoosobowy.

Rodzaj męski, żeński i nijaki występuje tylko w liczbie pojedynczej.

Zgoda przymiotnika z rzeczownikiem

W zdaniu przymiotnik dostosowuje swoją formę do rzeczownika, który określa. Oba wyrazy mają ten sam przypadek i tę samą liczbę. W liczbie pojedynczej mają też jednakowy rodzaj.

Żeby ustalić formę przymiotnika, najpierw zadaj pytanie o rzeczownik. Pytanie pokaże przypadek, a końcówka rzeczownika - liczbę.

Przykład

Marzę o (kim? o czym?) długiej (Ms. lp. r.ż.) podróży (Ms. lp. r.ż.).

Wyjątkowa liczba mnoga

Przymiotniki zakończone na -cy, -dzy, -czy lub -ży w mianowniku liczby mnogiej rodzaju męskoosobowego mają taką samą formę jak w mianowniku liczby pojedynczej, np. śpiący chłopiec - śpiący chłopcy, milczący rycerz - milczący rycerze.

Wyjątkiem jest przymiotnik duży. W liczbie mnogiej rodzaju męskoosobowego ma formę duzi, np. duży zawodnik - duzi zawodnicy.

Stopniowanie przymiotników

Stopniowanie informuje o natężeniu cechy. Większość przymiotników ma trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy. Stopnie można tworzyć na trzy sposoby:

SposóbJak tworzymy stopniePrzykład
proste regularne-szy albo -ejszy, a w najwyższym jeszcze naj-gruby - grubszy - najgrubszy; pilny - pilniejszy - najpilniejszy
proste nieregularnestopień wyższy i najwyższy od innego wyrazudobry - lepszy - najlepszy; zły - gorszy - najgorszy
opisowebardziej (mniej), najbardziej (najmniej) przed stopniem równymzadowolony - bardziej zadowolony - najbardziej zadowolony

Nieregularnie stopniują się też m.in. przymiotniki duży (większy, największy) i mały (mniejszy, najmniejszy).

W stopniowaniu prostym regularnym czasem zmieniają się głoski w wyrazie, np. biały - bielszy - najbielszy.

Ważne

Nie łączymy dwóch sposobów stopniowania. Błędnie: „bardziej grubszy”, poprawnie: „grubszy”.

Przymiotniki niestopniowalne

Niektórych przymiotników nie można stopniować. Oznaczają one cechę stałą, która występuje zawsze w jednakowym natężeniu, np. gliniany dzbanek, skórzane rękawiczki. Dzbanek nie może być „bardziej gliniany” od innego.

Liczebniki główne i porządkowe

Liczebnik to odmienna część mowy, która określa liczbę lub kolejność. Odpowiada na pytania: ile? który z kolei? Wyróżniamy m.in. , porządkowe i zbiorowe.

Rodzaje liczebników

Liczebniki główne odmieniają się przez przypadki i rodzaje. Formę liczebnika dobieramy do rzeczownika, np. dwaj kucharze, dwie kucharki, dwa garnki. Przy rzeczownikach męskoosobowych liczebnik ma osobną formę, np. pięciu kucharzy, ale pięć garnków.

odmieniają się przez przypadki, liczby i rodzaje, podobnie jak przymiotniki. Zgadzają się z rzeczownikiem pod względem przypadka i liczby, np. na jedenastym przystanku.

Jak odmieniać liczebnik roku

W wielowyrazowym liczebniku, który wskazuje rok, jak przymiotniki odmieniają się tylko wyrazy oznaczające dziesiątki i jedności. Stojące przed nimi tysiące i setki zostają bez zmian, np. w tysiąc sześćset osiemdziesiątym trzecim roku, w dwa tysiące trzydziestym roku (nie: dwutysięcznym trzydziestym). Gdy rok kończy się na setki lub tysiące, odmieniamy ostatni wyraz, np. w roku tysiąc dziewięćsetnym, w roku dwutysięcznym.

Liczebniki zbiorowe

odpowiadają na pytanie ile? Używamy ich, gdy liczymy:

  • osoby różnej płci, np. troje znajomych (np. dwie koleżanki i kolega);
  • istoty niedorosłe, np. dwoje jagniąt;
  • rzeczy występujące parami, np. dwoje uszu;
  • rzeczy, które mają tylko liczbę mnogą, np. dwoje skrzypiec.

Przy dorosłych zwierzętach, zwykłych przedmiotach i samych kobietach używamy liczebnika głównego, np. pięć kur, a nie „pięcioro kur”.

Liczebniki zbiorowe odmieniają się tylko przez przypadki: M. siedmioro, D. siedmiorga, C. siedmiorgu, B. siedmioro, N. siedmiorgiem, Ms. (o) siedmiorgu.

Wybór liczebnika może zmienić znaczenie wypowiedzi.

Zapamiętaj

„Dwóch kuzynów” to dwaj mężczyźni, a „dwoje kuzynów” to kuzyn i kuzynka.

Kropka a liczby. Zapisywanie dat

Tę samą datę można zapisać na trzy sposoby. Od sposobu zależy, czy stawiamy kropki:

Zapis datyPrzykładKropka
w całości cyframi arabskimi7.03.2019 r.tak, po dniu i po miesiącu
miesiąc słownie7 marca 2019 r.nie ma kropki po dniu
miesiąc cyfrą rzymską7 III 2019 r.nie ma kropki po dniu ani po miesiącu

Zapis „7 III” czytamy: siódmy marca. To skrót wyrażenia „siódmy dzień marca”.

Ważne

Nazwa miesiąca w dacie jest zawsze w dopełniaczu: „7 marca”, nie: „7 marzec”.

Kropka po liczebniku porządkowym

Po cyfrze arabskiej oznaczającej liczebnik porządkowy zazwyczaj stawiamy kropkę, np. Zająłem 7. miejsce. Nie stawiamy jej po godzinie bez minut (o godzinie 20) i po dniu, gdy nazwę miesiąca zapisano słownie (12 lipca). Kropkę można pominąć, gdy z treści jednoznacznie wynika, że to liczebnik porządkowy, np. Jestem w 6 klasie. Po liczebniku głównym kropki nie ma, np. Kupiłem 6 zeszytów.

Pisownia ó

Ó piszemy w trzech sytuacjach.

Ó wymienne
gdy w innej formie lub w wyrazie pokrewnym ó wymienia się na o, e lub a, np. wóz - wozy, wiódł - wiedzie, ogród - ogradzać.
W zakończeniach -ów, -ówka i -ówna
np. Rzeszów, pocztówka, Kowalczykówna. Inaczej, przez u, piszemy: wsuwka, skuwka, zasuwka.
Ó niewymienne
w niektórych wyrazach ó się nie wymienia, ale pisownia jest utrwalona, zwykle ze względów historycznych, np. córka, król, jaskółka. Te wyrazy trzeba zapamiętać.

Żeby sprawdzić, czy ó jest wymienne, zmień formę wyrazu albo poszukaj wyrazu pokrewnego. Jeśli pojawi się o, e lub a, piszemy ó, np. stół - stoły.

Pisownia u i zakończenia zdrabniające

U piszemy:

  • w rzeczownikach zakończonych na -unek, -us, -usz, -uch, -ura i -ulec, np. opatrunek, globus, kapelusz, pastuch, temperatura, szpikulec;
  • w czasownikach zakończonych na -uj, -uje, np. gotuj, wędruje;
  • na początku większości wyrazów, np. uczeń (inaczej: ósmy, ówczesny, ów, ówdzie), i na ich końcu, np. ku morzu;
  • w wyrazach, w których pisowni ó nic nie uzasadnia, np. but, sznurek.

Zakończenia zdrabniające

U piszemy też w zdrabniających zakończeniach wyrazów. Łatwiej je zapamiętać w grupach:

  • -uchny, -uchna; -uni, -unio, -unia;
  • -usi, -usia, -uś; -utki;
  • -uszek, -uszka, -uszko; -ulo, -ulek, -ula, -ulka.

Przykłady zdrobnień: malutki, brzuszek, kotuś, Olusia.

Nie każde zakończenie z u jest zdrabniające. Wyraz opatrunek nie jest zdrobnieniem, ale piszemy go przez u, bo kończy się na -unek.

W skrócie

  • 01Przymiotnik nazywa cechy i odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje: w lp. męski, żeński, nijaki, w lm. męskoosobowy i niemęskoosobowy.
  • 02Przymiotnik ma ten sam przypadek i liczbę co rzeczownik; przymiotniki na -cy, -dzy, -czy, -ży mają w lm. r.m.-os. formę jak w lp., oprócz: duzi.
  • 03Większość przymiotników ma stopień równy, wyższy i najwyższy; są trzy sposoby stopniowania: proste regularne, proste nieregularne i opisowe. Przymiotników oznaczających cechę stałą nie stopniujemy.
  • 04Liczebnik główny mówi ile, porządkowy - który z kolei; w liczebniku roku odmieniamy zwykle tylko dziesiątki i jedności.
  • 05Liczebnik zbiorowy liczy osoby różnej płci, istoty niedorosłe, rzeczy występujące parami lub mające tylko liczbę mnogą; odmienia się tylko przez przypadki.
  • 06Kropki stawiamy w dacie zapisanej w całości cyframi arabskimi i zwykle po cyfrze liczebnika porządkowego; nazwa miesiąca stoi w dopełniaczu.
  • 07Ó piszemy, gdy wymienia się na o, e lub a, w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna (oprócz wsuwka, skuwka, zasuwka) i w wyrazach do zapamiętania.
  • 08U piszemy w zakończeniach -unek, -us, -usz, -uch, -ura, -ulec, -uj, -uje, w zakończeniach zdrabniających oraz zwykle na początku i na końcu wyrazu.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Karty pracy

Ćwiczenia do wydruku na ten temat

Stopniowanie przymiotnikówKlasy 5-6

Otwórz kartę pracy

Odmiana przez przypadki - rzeczownik, przymiotnik i liczebnikKlasy 5-6

Otwórz kartę pracy

Odmienne części mowy - sprawdzianKlasy 6-7

Otwórz kartę pracy

Quizy w tym zestawie

37 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Przymiotnik i jego odmiana

    Etap 1 · 4 fiszki · 9 pytań

  2. Etap 2: Stopniowanie przymiotników

    Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań

  3. Etap 3: Rodzaje liczebników

    Etap 3 · 6 fiszek · 9 pytań

  4. Etap 4: Zapis dat, kropka, ó i u

    Etap 4 · 5 fiszek · 10 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z języka polskiego, klasa 5

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.