Ilustracja do zestawu: Powieść, akcja i wątek, film, sprawozdanie - NOWE Słowa na start 5

Polski

Powieść, akcja i wątek, film, sprawozdanie - NOWE Słowa na start 5

Sprawdzony zestaw
Szkoła podstawowa
27 fiszek38 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw do pierwszej części rozdziału o ideałach, autorytetach i idolach. Poznasz powieść, świat przedstawiony, akcję, wątek, dedykację i tekst publicystyczny, powtórzysz epitet i odróżnisz autorytet od idola. Nauczysz się też, kim są ludzie filmu, jakie są rodzaje i gatunki filmów oraz jak napisać sprawozdanie z filmu lub ze spektaklu.

Zestaw do podręcznika

Rozdział 3, cz. 1. Ideały, autorytety, idole: powieść, świat przedstawiony, akcja i wątek, tekst publicystyczny, film, sprawozdanie z filmu

NOWE Słowa na start! 5. Podręcznik (Nowa Era) - wszystkie rozdziały

1.Powieść

Dłuższy utwór napisany prozą, czyli nierymowanym językiem, bez podziału na wersy i strofy. O dziejach i przeżyciach bohaterów opowiada w nim narrator. Powieścią są np. „Chłopcy z Placu Broni” Ferenca Molnára.

2.Świat przedstawiony

Świat pokazany w utworze. Jego elementami są: czas i miejsce wydarzeń, bohaterowie oraz układ zdarzeń, np. w czasie ferii (czas) w starym zamku (miejsce) troje kuzynów (bohaterowie) rozwiązuje zagadkę (zdarzenia).

3.Akcja

Układ zdarzeń, sytuacji i działań bohaterów, które rozwijają się w czasie i zmierzają do określonego celu, np. drużyna trenuje, rozgrywa kolejne mecze i walczy o puchar.

4.Wątek

Ciąg łączących się ze sobą zdarzeń, który obejmuje dzieje jednej lub kilku postaci. Akcja powieści składa się z wielu wątków, czyli jest wielowątkowa, np. wątek przyjaźni dwóch dziewczynek i wątek szkolnego konkursu.

5.Epitet

Określenie rzeczownika, które zwraca uwagę na cechę przedmiotu, osoby lub zjawiska. Stosuje się go, aby odbiorca mógł sobie łatwiej coś lub kogoś wyobrazić, np. puszysty śnieg, wesoła piosenka.

6.Dedykacja

Zapis poprzedzający tekst utworu. Informuje o tym, komu autor poświęca swoje dzieło, np. „Mojej babci, która nauczyła mnie czytać”.

7.Tekst publicystyczny

Tekst w prasie, radiu, telewizji i internecie, który dotyczy aktualnych wydarzeń, np. społecznych, sportowych, kulturalnych, naukowych. Przekazuje informacje i kształtuje opinie odbiorców: zawiera komentarz, z którego poznajemy stosunek autora do tematu. Tekstami publicystycznymi są m.in. artykuł i wywiad.

8.Jak rozpoznać opinię autora tekstu publicystycznego?

Po sformułowaniach, które wskazują na osobiste przekonania (uważam, że), podkreślają wątpliwość mówiącego (być może), mają charakter oceniający, czyli wartościujący (wspaniały, nudny), albo są uogólnieniami (każdy, nikt).

9.Autorytet

Osoba obdarzona uznaniem i szacunkiem, wzór człowieka, jakim chcemy być. Uznajemy kogoś za autorytet po namyśle - za jego mądrość i prawość. Autorytet nie daje gotowych recept, tylko pokazuje własny przykład, np. uczciwości.

10.Idol

Osoba szczególnie podziwiana, uwielbiana. Idolem w kulturze masowej (popkulturze) może zostać każdy, o kim jest głośno. Idol nie musi wzbudzać szacunku, a fani często naśladują go dosłownie, np. jego ubiór czy fryzurę.

11.Ideał i respekt

Ideał to doskonałość, człowiek bez wad. Respekt to szacunek wobec kogoś połączony z onieśmieleniem lub lękiem, np. respekt przed surowym trenerem.

12.Reżyser i producent

Reżyser odpowiada za realizację filmu: decyduje o obsadzie aktorskiej, scenografii i kostiumach, udziela aktorom wskazówek dotyczących gry i kieruje pracą ekipy. Producent ponosi koszty realizacji filmu, nadzoruje prace i dba, by film powstał w określonym terminie.

13.Scenarzysta

Osoba, która pisze scenariusz, czyli tekst będący podstawą filmu. Scenariusz zawiera dialogi oraz opis wydarzeń, postaci, miejsca i czasu akcji.

14.Montażysta

Osoba, która razem z reżyserem wybiera z nakręconego materiału odpowiednie ujęcia i łączy je w kolejności podanej w scenariuszu. Dzięki temu z wielu ujęć powstaje cały film.

15.Operator i realizator dźwięku

Operator jest autorem zdjęć do filmu i odpowiada za oświetlenie planu filmowego, czyli za obraz i światło. Realizator dźwięku odpowiada za efekty dźwiękowe i właściwe połączenie dźwięku z obrazem.

16.Scenograf i charakteryzator

Scenograf tworzy dekoracje, rekwizyty i kostiumy filmowe. Charakteryzator zmienia wygląd samego aktora: nadaje mu zewnętrzne cechy odgrywanej postaci, np. dokleja brodę i maluje zmarszczki.

17.Aktor

Osoba, która odgrywa rolę w filmie, czyli wciela się w postać. Reżyser wskazuje aktorom, jak grać, a ich nazwiska pojawiają się w napisach na końcu filmu.

18.Kaskader

Osoba, która zastępuje aktora w scenach niebezpiecznych, wymagających zręczności i sprawności fizycznej, np. w scenie upadku ze schodów albo pościgu na motocyklu.

19.Rodzaje filmów

Filmy dzielimy na fabularne, dokumentalne i animowane. Fabularny przedstawia zwykle wymyślone wydarzenia i grają w nim aktorzy. Dokumentalny pokazuje zwykle prawdziwe zdarzenia, osoby, zwierzęta i miejsca. Animowany powstaje ze zdjęć rysunków lub kukiełek albo w technice komputerowej 3D.

20.Film przygodowy

Gatunek filmowy, który ma szybkie tempo akcji, a jego bohaterowie doświadczają różnych przeżyć, np. szukają skarbu albo uciekają przed pościgiem.

21.Komedia

Gatunek filmowy, który ma wywołać śmiech. Jest pełen zabawnych sytuacji i dialogów. Komedia może być filmem fabularnym albo animowanym, bo gatunki wyróżnia się wśród filmów każdego rodzaju.

22.Film kostiumowy

Gatunek filmowy, w którym aktorzy noszą stroje z danej epoki, a dekoracje odwzorowują ówczesne przedmioty, np. film o życiu na dworze królewskim w dawnych wiekach.

23.Musical

Film muzyczny, czyli gatunek filmowy, w którym ważną rolę odgrywają taniec oraz piosenki. Bohaterowie musicalu śpiewają i tańczą w wielu scenach filmu.

24.Film fantasy

Gatunek filmowy, który pokazuje nierealny, baśniowy świat, w którym wydarzenia nie mogłyby zdarzyć się naprawdę. Występują w nim postacie fantastyczne, np. smoki, czarodzieje albo elfy.

25.Science fiction

Gatunek filmowy, w którym akcja rozgrywa się często w przyszłości lub na nieznanych planetach, np. załoga statku kosmicznego ląduje na planecie, której nikt wcześniej nie widział.

26.Zasady zachowania w kinie

Przychodzimy na czas, a spóźnieni szybko szukamy miejsca. Nie trzymamy nóg na oparciu fotela przed nami. Nie komentujemy scen, nie wstajemy i nie śmiecimy. Wychodząc przed końcem, nie przeciskamy się tyłem do siedzących.

27.Budowa sprawozdania z filmu lub ze spektaklu

Wstęp: gdzie, kiedy, z kim i dlaczego oglądaliśmy dzieło, tytuł, reżyser i czy powstało na podstawie utworu literackiego. Rozwinięcie: treść dzieła i sposób realizacji (gra aktorów, kostiumy, scenografia, muzyka). Zakończenie: własne, uzasadnione zdanie o dziele.

Notatka

Powieść i narrator

to dłuższy, pisany prozą utwór o dziejach i przeżyciach bohaterów. Proza to nierymowany język, bez podziału na wersy i strofy.

Powieść i wiersz różnią się budową:

powieść
tekst ciągły w zdaniach i akapitach, zwykle podzielony na rozdziały
wiersz
tekst podzielony na wersy, zwykle też na strofy, często z rymami.

O dziejach bohaterów opowiada w powieści narrator. To on przedstawia postacie, miejsca i kolejne zdarzenia. Powieść jest długa, dlatego zwykle ma wielu bohaterów i wiele wątków.

Ważne

Narrator to nie autor. Autor napisał książkę, a narrator to ten, kto opowiada w niej o wydarzeniach.

Świat przedstawiony, akcja i wątek

to świat pokazany w utworze. Jego elementy to czas, miejsce, bohaterowie i zdarzenia, np. zimą w górskim schronisku brat i siostra szukają zaginionego psa.

Elementy świata przedstawionego

to układ zdarzeń, sytuacji i działań bohaterów. Rozwija się w czasie i zmierza do określonego celu, np. bohater buduje latawiec, poprawia go po każdym upadku i w końcu startuje w zawodach.

to ciąg łączących się ze sobą zdarzeń. Obejmuje dzieje jednej lub kilku postaci. Wątek jest więc częścią akcji, a akcja obejmuje wszystkie zdarzenia utworu.

Akcja powieści składa się z wielu wątków, dlatego jest wielowątkowa. Na przykład w powieści o przeprowadzce na wieś mogą być wątki: remontu starego domu, nowej przyjaźni i tajemnicy strychu.

Epitet i dedykacja

Epitet - przypomnienie

Epitet to określenie rzeczownika. Zwraca uwagę na cechę przedmiotu, osoby lub zjawiska. Dzięki epitetom odbiorca łatwiej wyobraża sobie to, o czym czyta albo słucha.

Epitet może stać przed rzeczownikiem albo po nim, np. „gęsta mgła”, „noc bezksiężycowa”. Wyraz, który określa czasownik, nie jest epitetem. W zdaniu „Pies szczeka głośno” wyraz „głośno” określa czynność.

Dedykacja

Dedykacja to zapis, który poprzedza tekst utworu. Informuje, komu autor poświęca swoje dzieło, np. „Wszystkim, którzy kochają morze”. Czasem autor dodaje w niej krótką myśl dla czytelników.

Tytuł, nazwa wydawnictwa ani spis treści nie są dedykacją, bo nie mówią, komu poświęcono dzieło.

Tekst publicystyczny i opinia autora

pojawia się w prasie, radiu, telewizji i internecie. Dotyczy aktualnych wydarzeń. Może poruszać różne tematy, np. społeczne, polityczne, gospodarcze, sportowe, kulturalne i naukowe.

Taki tekst przekazuje informacje i kształtuje opinie odbiorców. Zawiera komentarz, z którego poznajemy stosunek autora do tematu. Do tekstów publicystycznych należą m.in. artykuł i wywiad.

W tekście publicystycznym obok faktów są opinie. Fakt można sprawdzić. Opinia to ocena albo przekonanie autora.

Opinię autora rozpoznasz po sformułowaniach, które:

  • wskazują na osobiste przekonania, np. „myślę, że”, „jestem przekonany, że”;
  • podkreślają wątpliwość mówiącego, np. „przypuszczalnie”, „niewykluczone, że”;
  • mają charakter oceniający (wartościujący), np. „znakomity”, „fatalny”;
  • są uogólnieniami, np. „ciągle”, „żaden”, „nikomu”.

Przykład

„Mecz zakończył się wynikiem 3:2” to fakt, a „To był najbardziej emocjonujący mecz sezonu” to opinia.

Autorytet, idol, ideał i respekt

to osoba obdarzona uznaniem i szacunkiem, wzór człowieka, jakim chcemy być. to osoba szczególnie podziwiana, uwielbiana. Różnią się tym, jak ich wybieramy i naśladujemy:

OsobaJak ją uznajemyZa co ją cenimyJak ją naśladujemy
autorytetpo namyśleza mądrość i prawośćz namysłem, bierzemy przykład z postawy
idolbo jest o niej głośnoza popularność, bo imponujeczęsto dosłownie, np. wygląd

Idolem w kulturze masowej, czyli popkulturze, może zostać każdy, o kim jest głośno. Kultura masowa to kultura przeznaczona dla szerokiego grona odbiorców, np. filmy, programy telewizyjne, książki i piosenki. Idol nie musi wzbudzać szacunku.

Autorytet nie daje gotowych recept. Pokazuje własnym przykładem, jak postępować, np. jak dotrzymywać słowa. Autorytet też jest człowiekiem i może się czasem mylić.

Z autorytetem i idolem wiążą się też słowa ideał i respekt.

Zapamiętaj

Ideał to doskonałość, człowiek bez wad, a respekt to szacunek wobec kogoś połączony z onieśmieleniem lub lękiem.

Respekt można czuć np. wobec surowej dyrektorki szkoły.

Ludzie filmu

Film tworzy wiele osób. Ich nazwiska pojawiają się w napisach na końcu filmu.

  • reżyser - odpowiada za realizację filmu: decyduje o obsadzie, scenografii i kostiumach, wskazuje aktorom, jak grać, i kieruje ekipą;
  • producent - ponosi koszty realizacji, nadzoruje prace i dba o termin;
  • - pisze scenariusz z dialogami i opisem wydarzeń, postaci, miejsca i czasu akcji;
  • operator - jest autorem zdjęć i odpowiada za oświetlenie planu filmowego;
  • scenograf - tworzy dekoracje, rekwizyty i kostiumy;
  • - z reżyserem wybiera ujęcia i łączy je w kolejności ze scenariusza;
  • - odgrywa rolę;
  • - zastępuje aktora w scenach niebezpiecznych, wymagających zręczności i sprawności fizycznej;
  • charakteryzator - nadaje aktorom zewnętrzne cechy postaci, np. przykleja sztuczny nos;
  • realizator dźwięku - odpowiada za efekty dźwiękowe i połączenie dźwięku z obrazem.

Kilka zawodów łatwo pomylić. Reżyser decyduje o artystycznym kształcie filmu, a producent płaci za jego realizację i pilnuje terminu. Scenograf przygotowuje kostiumy i dekoracje, a charakteryzator zmienia wygląd samego aktora. Operator odpowiada za obraz i światło, a realizator dźwięku - za dźwięk.

Rodzaje i gatunki filmów, zachowanie w kinie

Rodzaje i gatunki

Filmy dzielimy na trzy rodzaje: fabularne, dokumentalne i animowane. Film fabularny przedstawia zwykle wymyślone wydarzenia i grają w nim aktorzy. Film dokumentalny pokazuje zwykle prawdziwe zdarzenia, osoby, zwierzęta i miejsca. Film animowany powstaje ze zdjęć rysunków lub kukiełek w kolejnych fazach ruchu, coraz częściej w technice komputerowej 3D.

Wśród filmów każdego rodzaju wyróżnia się gatunki filmowe. Na przykład może być filmem fabularnym albo animowanym.

GatunekCechy
film przygodowyszybkie tempo akcji, różne przeżycia bohaterów
komediama wywołać śmiech; zabawne sytuacje i dialogi
film kostiumowystroje i dekoracje z danej epoki
musical (film muzyczny)ważną rolę odgrywają taniec i piosenki
film fantasynierealny, baśniowy świat, postacie fantastyczne
science fictionakcja często w przyszłości lub na nieznanych planetach

Zachowanie w kinie

W kinie zachowujemy się tak, żeby nie przeszkadzać innym widzom:

  • przychodzimy na czas, a spóźnieni szybko szukamy miejsca i w razie kłopotu prosimy o pomoc obsługę;
  • nie trzymamy rąk ani nóg na oparciu fotela przed nami;
  • kurtkę kładziemy na kolanach lub na wolnym siedzeniu i zabieramy ją, gdy ktoś chce tam usiąść;
  • jemy tak, by nie przeszkadzać, nie komentujemy scen, nie wstajemy i nie śmiecimy;
  • gdy musimy wyjść przed końcem, robimy to sprawnie i cicho, nie przeciskając się tyłem do siedzących.

Sprawozdanie z filmu lub ze spektaklu

Sprawozdanie to relacja z obejrzanego filmu lub spektaklu. Ma trzy części: wstęp, rozwinięcie i zakończenie.

Budowa sprawozdania
wstęp
gdzie, kiedy, z kim i dlaczego oglądaliśmy dzieło, jego tytuł i reżyser oraz to, czy powstało na podstawie utworu literackiego
rozwinięcie
treść dzieła (wydarzenia, czas i miejsce akcji, bohaterowie i wykonawcy najważniejszych ról, tematyka, czyli problemy poruszone w dziele) oraz sposób realizacji (gra aktorów, kostiumy, scenografia, efekty specjalne, muzyka)
zakończenie
własne zdanie o dziele, czyli uzasadniona ocena.

Przydatne zwroty to np. „seans odbył się…”, „film w reżyserii…”, „akcja toczy się w…”, „muzyka buduje nastrój…”, „uwagę zwracają kostiumy…”.

Ważne

Sprawozdanie to nie streszczenie. Nie opowiadamy szczegółowo fabuły, tylko piszemy, co zrobiło na nas wrażenie, a co przeszkadzało, i wyjaśniamy dlaczego.

Ocenę uzasadniamy konkretnie, np. „Scenografia zachwyciła mnie, bo poczułem się jak w średniowiecznym zamku”. Zamiast powtarzać słowo „świetny”, używamy wyrazów bliskoznacznych, np. „doskonały”, „rewelacyjny”.

W skrócie

  • 01Powieść to dłuższy utwór prozą, czyli bez wersów i strof, w którym o losach bohaterów opowiada narrator.
  • 02Świat przedstawiony tworzą czas, miejsce, bohaterowie i zdarzenia; akcja to cały układ zdarzeń, a wątek - jeden ciąg zdarzeń w niej.
  • 03Epitet to określenie rzeczownika nazywające jego cechę; dedykacja to zapis przed tekstem, który mówi, komu autor poświęca utwór.
  • 04Tekst publicystyczny dotyczy aktualnych wydarzeń, informuje i kształtuje opinie; opinię autora zdradzają przekonania, wątpliwości, oceny i uogólnienia.
  • 05Autorytet uznajemy po namyśle za mądrość i prawość, a idolem może zostać każdy, o kim jest głośno, i nie musi on wzbudzać szacunku.
  • 06Reżyser kieruje realizacją filmu, producent za nią płaci, scenarzysta pisze scenariusz, operator filmuje, a montażysta łączy ujęcia.
  • 07Filmy dzielimy na fabularne, dokumentalne i animowane, a wśród nich wyróżniamy gatunki, np. komedię, musical i science fiction.
  • 08Sprawozdanie ma wstęp z okolicznościami i informacjami o dziele, rozwinięcie o treści i realizacji oraz zakończenie z własną, uzasadnioną oceną.

Pojęcia z fiszek

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

38 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Powieść, akcja, wątek, epitet

    Etap 1 · 5 fiszek · 9 pytań

  2. Etap 2: Publicystyka, autorytety, idole

    Etap 2 · 7 fiszek · 10 pytań

  3. Etap 3: Ludzie filmu i rodzaje filmów

    Etap 3 · 10 fiszek · 9 pytań

  4. Etap 4: Gatunki filmowe i sprawozdanie

    Etap 4 · 5 fiszek · 10 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Fiszki z języka polskiego, klasa 5

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.