Polski
Podmiot liryczny, narrator, opowiadanie, e-mail - NOWE Słowa na start 5
Sprawdzony zestawZestaw do pierwszej części rozdziału o przyjaźni. Powtórzysz podmiot liryczny, porównanie, rym, narratora, bohatera i opowiadanie, nauczysz się pisać opowiadanie twórcze z dialogiem i e-mail. Poznasz też budowę hasła w encyklopedii, tekst informacyjny, pytania otwarte i zamknięte oraz zasady kultury w internecie.
Zestaw do podręcznika
Rozdział 1, cz. 1. W poszukiwaniu przyjaźni: podmiot liryczny, narrator, opowiadanie z dialogiem, encyklopedia, e-mail
NOWE Słowa na start! 5. Podręcznik (Nowa Era) - wszystkie rozdziały1.Podmiot liryczny
Osoba mówiąca w wierszu, która wyraża swoje uczucia, przeżycia, przemyślenia i poglądy. Często mówi o sobie, np. „Lubię ciche wieczory nad jeziorem”.
2.Porównanie
Zestawienie jednego zjawiska z innym, pod pewnym względem podobnym. Celem porównania jest uwydatnienie cechy opisywanego obiektu. Obie części łączą zwykle słowa: jak, jakby, niby, niczym, np. biegnie szybko niczym wiatr.
3.Rym
Podobne lub jednakowe brzmienie końcowych części wyrazów, najczęściej na końcu wersów, np. maki - ptaki, lasem - czasem.
4.„Przyjaciele” Adama Mickiewicza
Bajka (utwór wierszowany, rymowany) o dwóch przyjaciołach. Gdy spotykają niedźwiedzia, jeden wspina się na drzewo i zostawia drugiego w niebezpieczeństwie. Przesłanie: prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie, czyli w trudnej sytuacji.
5.Narrator
Osoba, która opowiada o wydarzeniach w utworze literackim, np. w opowiadaniu. Może brać udział w wydarzeniach (mówi wtedy o sobie, np. zobaczyłem) albo tylko przyglądać się im z boku (np. zobaczył, zobaczyła).
6.Bohater utworu
Postać, która występuje w utworze literackim i bierze udział w opisywanych wydarzeniach, np. chłopiec, który w opowiadaniu szuka zaginionego psa.
7.Opowiadanie
Krótki utwór, który przedstawia zazwyczaj niewiele wydarzeń. Mówi o nich narrator, zwykle w takiej kolejności, w jakiej się działy. Opowiadanie może też zawierać opisy przedmiotów, miejsc i postaci oraz przemyślenia bohaterów.
8.Budowa opowiadania twórczego
Opowiadanie ma trzy części. Wstęp: gdzie i kiedy dzieją się wydarzenia, kim są bohaterowie. Rozwinięcie: wydarzenia po kolei, jedno wynika z drugiego; ożywiają je dialogi i wyrazy podkreślające nagłe zwroty akcji, np. wtem, znienacka. Zakończenie: ocena wydarzeń lub refleksja.
9.Narrator i czas w opowiadaniu twórczym
O tym, co przytrafiło się tobie, piszesz w 1. osobie, np. Pojechałam nad morze. O tym, co spotkało innych, piszesz w 3. osobie, np. Ola pojechała nad morze. Pisz tylko w czasie przeszłym albo tylko w teraźniejszym - nie zmieniaj czasu w jednym opowiadaniu.
10.Jak zapisać dialog?
Każdą wypowiedź zapisujemy od nowego akapitu i zaczynamy od myślnika. Słowa narratora z czasownikiem mówienia (powiedziała, spytał) zaczynamy małą literą, np. - Chodźmy już - powiedziała Ania. Kropka stoi na końcu, po słowach narratora, a znak zapytania i wykrzyknik - po słowach bohatera.
11.Encyklopedia
Zbiór wiadomości ze wszystkich obszarów wiedzy lub tylko z jednej dziedziny. Hasła są ułożone alfabetycznie albo rzeczowo (tematycznie). Encyklopedia powszechna (uniwersalna) zbiera ogólne informacje z różnych dziedzin, a specjalistyczna dotyczy tylko wybranej tematyki, np. kosmosu.
12.Jak szukać hasła w encyklopedii?
Na początku pierwszego tomu sprawdź spis skrótów. Tom wybierz według zakresu liter na grzbiecie książki. Przy układzie rzeczowym zajrzyj do spisu treści i indeksu (skorowidza), czyli alfabetycznego spisu pojęć. Informacji o postaci szukaj pod nazwiskiem, nie pod imieniem. Symbol → odsyła do innego hasła.
13.Hasło encyklopedyczne
Składa się z wyrazu hasłowego (hasła) i jego wyjaśnienia, czyli definicji. W wyjaśnieniu używa się skrótów stosowanych w całej encyklopedii, np. dł. (długość), ok. (około). Przy zwierzętach i roślinach podaje się też nazwę łacińską.
14.Tekst informacyjny
Tekst, który przekazuje wiedzę na określony temat. Jest zwięzły i rzeczowy, podaje fakty zgodne z prawdą i zwykle nie zawiera opinii autora, np. hasło w encyklopedii, definicja w podręczniku, rozkład jazdy. Tekst literacki ma przede wszystkim działać na wyobraźnię i uczucia odbiorcy.
15.Pytania otwarte i zamknięte
Na pytanie otwarte odpowiadamy swobodnie, dłużej lub krócej, np. Jak minął ci dzień? Na pytanie zamknięte można zwykle odpowiedzieć tylko tak lub nie; najczęściej zaczyna się ono od słowa czy, np. Czy masz rower?
16.SMS i MMS
SMS (esemes) to wiadomość tekstowa wysyłana przez telefon; piszemy w nim polskimi literami, bo „sad” to nie to samo co „sąd”. MMS może zawierać też zdjęcia lub ruchome obrazy.
17.Komunikator
Program, który pozwala dwóm lub większej liczbie osób przesyłać sobie wiadomości i zdjęcia oraz rozmawiać jak przez telefon, także z obrazem wideo.
18.Portal społecznościowy
Miejsce w internecie, w którym publikujemy posty (informacje, zdjęcia, filmy), a inni je oceniają i komentują. Aby z niego korzystać, trzeba założyć konto, czyli profil.
19.Blog
Internetowy dziennik, w którym jego autor publikuje wpisy o swoim życiu albo o ulubionym temacie, np. o podróżach, książkach lub gotowaniu.
20.Forum (grupa dyskusyjna)
Miejsce w internecie, w którym osoby o podobnych zainteresowaniach wymieniają informacje, opinie i poglądy, np. miłośnicy rowerów podpowiadają sobie, jak naprawić hamulec.
21.Kultura w internecie
Piszemy poprawnie i kulturalnie, bez wulgarnych słów i obrażania innych. Nie dyskutujemy z kimś, kto chce tylko dokuczać, ale protestujemy, gdy ktoś komuś dokucza. Nie piszemy WIELKIMI LITERAMI (to krzyk). Używamy polskich liter, a spację stawiamy po znaku, nie przed nim.
22.Budowa e-maila
E-mail to list wysyłany pocztą elektroniczną. Ma adres odbiorcy (pole Do; kopię dla innych osób wysyłamy w polu DW), temat, zwrot do adresata, treść, zwrot pożegnalny i podpis. Do instytucji, gdy nie wiesz, kto przeczyta list, zaczynasz od zwrotu Szanowni Państwo.
23.Zasady pisania e-maila
Po zwrocie z przecinkiem piszemy dalej małą literą, a po zwrocie z wykrzyknikiem - wielką. Każdą sprawę zapisujemy w nowym akapicie, a o załączniku informujemy. Po pozdrowieniach nie stawiamy żadnego znaku. Pole Do wypełniamy na końcu, żeby nie wysłać niedokończonego listu. Unikamy słowa Witam.
24.Wikipedia
Darmowa, wielojęzyczna encyklopedia w internecie (wolna encyklopedia). Jej artykuły piszą internauci, a nie zawodowi redaktorzy, więc informacje warto sprawdzać: zobacz źródła pod tekstem, porównaj hasło z innymi encyklopediami i zwróć uwagę na oznaczenia, np. Wersja przejrzana, Dobry artykuł, Artykuł na medal.
Notatka
Wiersz: podmiot liryczny, porównanie i rym
W wierszu ktoś do nas mówi. Tę osobę nazywamy podmiotem lirycznym. Wyraża ona swoje uczucia, przeżycia, przemyślenia i poglądy, często mówi o sobie.
zestawia jedno zjawisko z innym, pod pewnym względem podobnym. Dzięki temu wyraźniej widać cechę opisywanego obiektu. Obie części łączą zwykle wyrazy jak, jakby, niby, niczym, np. śnieg skrzył się jak rozsypany cukier.
Rymy to podobnie lub jednakowo brzmiące końcowe części wyrazów. Występują najczęściej na końcu wersów i wpływają na brzmienie wiersza, np. kałuża - duża, ławki - kawki.
Rymowana bywa też bajka, np. . To utwór wierszowany o dwóch przyjaciołach, z których jeden w niebezpieczeństwie myśli tylko o sobie. Przesłanie bajki: prawdziwych przyjaciół poznajemy w biedzie, czyli w trudnej sytuacji.
Narrator, bohater i opowiadanie
W wierszu mówi , a w o wydarzeniach opowiada . Może on brać udział w wydarzeniach albo tylko przyglądać się im z boku.
Rozpoznasz to po formie czasownika.
| Narrator | Forma czasownika | Przykład |
|---|---|---|
| bierze udział w wydarzeniach | 1. osoba | „zgubiłam bilet” |
| przygląda się z boku | 3. osoba | „zgubiła bilet” |
to postać, która występuje w utworze literackim i bierze udział w opisywanych wydarzeniach. Narrator, który uczestniczy w zdarzeniach, jest więc zarazem jednym z bohaterów.
Opowiadanie to krótki utwór, który przedstawia zwykle niewiele wydarzeń. Narrator przedstawia wydarzenia najczęściej w takiej kolejności, w jakiej się działy. W opowiadaniu mogą się też znaleźć opisy przedmiotów, miejsc i postaci oraz przemyślenia bohaterów.
Jak napisać opowiadanie twórcze
Opowiadanie twórcze to historia, którą wymyślasz sam. Pisanie warto zaplanować krok po kroku: temat, narrator, plan, a potem wstęp, rozwinięcie i zakończenie.
Gdy piszesz o tym, co przytrafiło się tobie, używasz czasowników w 1. osobie. O przygodach innych osób piszesz w 3. osobie. W całym opowiadaniu trzymaj się jednego czasu: tylko przeszłego albo tylko teraźniejszego.
Przykład
Źle: „Kot wskoczył na parapet i patrzy na ptaki”. Dobrze: „Kot wskoczył na parapet i patrzył na ptaki”.
Wydarzenia w rozwinięciu muszą wynikać jedno z drugiego. Historię ożywiają dialogi bohaterów i różne czasowniki. Nagłe zwroty akcji podkreślisz wyrazami i wyrażeniami, takimi jak nieoczekiwanie, w jednej chwili, jak grom z jasnego nieba. Opowiadaniu możesz nadać tytuł.
Jak zapisać dialog
Dialog to rozmowa bohaterów. Zapisujemy go według stałych zasad interpunkcji.
- Każdą wypowiedź zaczynamy od nowego akapitu i od myślnika.
- Słowa narratora oddzielamy od wypowiedzi myślnikiem i zaczynamy małą literą, np. „- Zaraz wracam - obiecał tata.”
- Gdy słowa bohatera kończyłyby się kropką, kropkę stawiamy dopiero na końcu, po słowach narratora.
- Znak zapytania i wykrzyknik stawiamy po słowach bohatera, a kropkę po słowach narratora, np. „- Gdzie są nożyczki? - spytał Tymek.”
- Zdanie wprowadzające dialog kończymy dwukropkiem.
Sposób mówienia nazywają czasowniki, np. odrzekł, potwierdziła, dodał, zabrała głos. Dzięki nim wiadomo, jak bohater mówi i co czuje.
Ważne
Gdy słowa narratora mówią, kto i jak coś powiedział (np. powiedział, spytała), zaczynamy je małą literą, a przed myślnikiem nie stawiamy kropki.
Encyklopedia i Wikipedia
Encyklopedia
Encyklopedia to zbiór wiadomości ze wszystkich obszarów wiedzy albo z jednej dziedziny. Encyklopedia powszechna (uniwersalna) zbiera ogólne informacje z różnych dziedzin. Encyklopedia specjalistyczna dotyczy tylko wybranego tematu, np. muzyki. Hasła mogą mieć układ alfabetyczny albo rzeczowy (tematyczny).
- Na początku pierwszego tomu sprawdź spis skrótów i układ treści.
- Tom wybierz według zakresu liter na grzbiecie.
- Przy układzie rzeczowym zajrzyj do spisu treści i indeksu (skorowidza), czyli alfabetycznego spisu pojęć.
- Informacji o osobie szukaj pod nazwiskiem, np. o Fryderyku Chopinie pod literą C.
- Symbol → odsyła do innego hasła.
Wikipedia
Wikipedia to darmowa, wielojęzyczna encyklopedia w internecie. Jej artykuły piszą internauci, a nie zawodowi redaktorzy. Dlatego warto sprawdzić źródła pod tekstem i porównać hasło z innymi encyklopediami. Pomagają też oznaczenia: Wersja przejrzana (sprawdzona przez doświadczonego redaktora), Dobry artykuł (napisany zgodnie z zasadami), Artykuł na medal (tekst wzorcowy).
Hasło, tekst informacyjny i pytania
Hasło encyklopedyczne
Hasło składa się z wyrazu hasłowego i jego wyjaśnienia (definicji). Przy zwierzętach i roślinach podaje się też nazwę łacińską. W wyjaśnieniu stosuje się skróty używane w całej encyklopedii, np. gat. (gatunek). Ich znaczenie wyjaśnia spis skrótów.
Tekst informacyjny
Tekst informacyjny przekazuje wiedzę na określony temat. Jest zwięzły i rzeczowy, podaje fakty zgodne z prawdą. Zwykle nie zawiera komentarzy ani opinii autora. Tekst literacki ma przede wszystkim działać na wyobraźnię i uczucia odbiorcy.
Pytania otwarte i zamknięte
Na pytanie otwarte odpowiadamy swobodnie, krócej albo dłużej, np. „Co lubisz czytać?”. Na pytanie zamknięte zwykle wystarczy odpowiedź „tak” albo „nie”, np. „Czy lubisz czytać?”. Pytanie zamknięte najczęściej zaczyna się od słowa „czy”.
Komunikowanie się w internecie
Sposoby komunikowania się
- SMSesemes
- wiadomość tekstowa wysyłana przez telefon.
- MMS
- wiadomość, która może zawierać też zdjęcia lub ruchome obrazy.
- list wysyłany pocztą elektroniczną.
- komunikator
- pozwala dwóm lub więcej osobom przesyłać wiadomości i zdjęcia oraz rozmawiać jak przez telefon, także z obrazem wideo.
- portal społecznościowy
- miejsce na posty (informacje, zdjęcia, filmy), które inni oceniają i komentują; trzeba założyć konto, czyli profil.
- blog
- internetowy dziennik o swoim życiu albo o ulubionym temacie.
- forumgrupa dyskusyjna
- wymiana informacji, opinii i poglądów osób o podobnych zainteresowaniach.
Kultura w internecie
W sieci piszemy poprawnie i kulturalnie: bez wulgarnych słów, obrażania i atakowania rozmówców. Nie dyskutujemy z kimś, kto chce tylko dokuczać, ale protestujemy, gdy ktoś komuś dokucza. Nie piszemy całych wyrazów wielkimi literami, bo oznacza to krzyk. Nie nadużywamy też wykrzykników. Używamy polskich liter, bo „kat” to nie „kąt”. Pamiętamy o znakach interpunkcyjnych, a spację stawiamy po znaku, nie przed nim.
Jak napisać e-mail
E-mail ma stałe elementy: adres odbiorcy, temat, zwrot do adresata, treść, zwrot pożegnalny i podpis.
W temacie zwięźle podajemy, czego dotyczy wiadomość. Gdy piszemy do instytucji i nie wiemy, kto przeczyta list, zaczynamy od zwrotu Szanowni Państwo. Każdą sprawę zapisujemy w nowym akapicie. Jeśli dołączamy plik, informujemy o tym, np. „W załączniku przesyłam…”.
Zapamiętaj
Po zwrocie z przecinkiem piszemy dalej małą literą, a po zwrocie z wykrzyknikiem - wielką.
Pozdrowienia umieszczamy na dole z lewej strony i nie stawiamy po nich żadnego znaku. Pole Do wypełniamy na końcu, żeby nie wysłać niedokończonego listu. Kopię dla innych osób wysyłamy w polu DW (do wiadomości). Słowa „Witam” lepiej unikać. Używa go gospodarz, który wita gości, albo prowadzący program, który wita słuchaczy lub widzów.
W skrócie
- 01Podmiot liryczny to osoba mówiąca w wierszu; porównanie łączy dwa podobne zjawiska słowami jak, jakby, niby, niczym; rymy to zgodne brzmieniem końcówki wyrazów.
- 02Narrator opowiada o wydarzeniach: jako uczestnik mówi w 1. osobie, jako obserwator - w 3. osobie; bohater to postać biorąca udział w wydarzeniach.
- 03Opowiadanie twórcze ma wstęp, rozwinięcie i zakończenie, jednego narratora i jeden czas: przeszły albo teraźniejszy.
- 04W dialogu każda wypowiedź ma nowy akapit i myślnik; słowa narratora typu „powiedział” piszemy małą literą, a kropka stoi na końcu, po nich.
- 05Encyklopedia bywa powszechna albo specjalistyczna, z hasłami w układzie alfabetycznym lub rzeczowym; informacje z Wikipedii trzeba sprawdzać.
- 06Hasło to wyraz hasłowy z wyjaśnieniem; tekst informacyjny podaje fakty bez opinii; na pytanie zamknięte zwykle odpowiadamy „tak” lub „nie”.
- 07W internecie piszemy kulturalnie i poprawnie: z polskimi literami, interpunkcją i spacją po znaku, bez pisania całych wyrazów wielkimi literami i bez obrażania innych.
- 08E-mail ma adres, temat, zwrot do adresata, treść, pożegnanie bez znaku na końcu i podpis; do instytucji piszemy „Szanowni Państwo”.
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
39 pytań w 4 etapach
Etap 1: Podmiot liryczny, rym, narrator
Etap 1 · 6 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Opowiadanie twórcze z dialogiem
Etap 2 · 4 fiszki · 9 pytań
Etap 3: Encyklopedia i tekst informacyjny
Etap 3 · 6 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Komunikacja w internecie i e-mail
Etap 4 · 8 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
40 fiszek uczy się 12
uczy się 4
16 fiszek
20 fiszek uczy się 1
14 fiszek uczy się 1
40 fiszek uczy się 10
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
