Ilustracja do zestawu: Poezja, rzeczowniki i pisownia wyrazów wymiennych

Polski

Poezja, rzeczowniki i pisownia wyrazów wymiennych

autor: UCZEŃ

100% pozytywnych (2 oceny)
20 fiszek32 pytań w 4 etapachnotatka

Zestaw pomaga rozpoznawać osobę mówiącą, bohatera wiersza i obrazy poetyckie. Utrwalisz też podział rzeczowników oraz zasady pisowni ó, rz, ż i ch wymiennych.

Podcast

Ładuję…

1.Osoba mówiąca w wierszu

To nadawca wypowiedzi poetyckiej, nazywany także podmiotem lirycznym. Wyraża przeżycia, doznania, przemyślenia i poglądy oraz opisuje świat.

2.Autor a podmiot liryczny

Autor jest twórcą wiersza, a podmiot liryczny jest osobą mówiącą w utworze. Nie należy automatycznie utożsamiać osoby mówiącej z autorem.

3.Bohater wiersza

To postać występująca w utworze lirycznym, najczęściej różna od osoby mówiącej, czyli podmiotu lirycznego.

4.Jak rozpoznawać cechy bohatera wiersza?

Należy ustalić, co bohater robi, co się z nim dzieje i jak się zachowuje. Na tej podstawie dobiera się określenia jego cech.

5.Obraz poetycki

To opis zawarty w utworze, dzięki któremu czytelnik, korzystając z wyobraźni, tworzy w myślach wyrazisty, plastyczny obraz świata przedstawionego. Powstaje ze słów i ich znaczeń.

6.Rola wyobraźni w odbiorze poezji

Wyobraźnia pozwala czytelnikowi na podstawie słów i ich znaczeń stworzyć w myślach obraz świata przedstawionego w utworze.

7.Jak przygotować ilustrację do wiersza?

Należy uważnie przeczytać wiersz, wyodrębnić obrazy poetyckie i ustalić znaczenie ważnych elementów, a następnie wykonać ilustrację i nadać jej tytuł.

8.Jak zaprezentować ilustrację do wiersza?

Należy szczegółowo opisać ilustrację, wyjaśnić jej tytuł i wskazać najtrudniejszy etap pracy. Podpis pracy na wystawie powinien zawierać informacje o autorach i tytule.

9.Rzeczownik

To część mowy nazywająca osoby, zwierzęta, rośliny, przedmioty, zjawiska i pojęcia.

10.Pytania rzeczownika w mianowniku

W mianowniku, czyli pierwszym przypadku, rzeczownik odpowiada na pytania: kto? co?

11.Rzeczowniki własne

Nazywają konkretne osoby, zwierzęta, obszary i obiekty; zazwyczaj odnoszą się do jednej osoby lub rzeczy. Należą do nich m.in. imiona, nazwiska oraz nazwy państw, miast, ulic, planet i świąt.

12.Rzeczowniki pospolite

Nazywają dowolny obiekt lub element grupy istot, przedmiotów, zjawisk albo pojęć abstrakcyjnych. Wskazują to, co wspólne dla obiektów określanych tym samym słowem.

13.Pisownia rzeczowników własnych i pospolitych

Rzeczowniki własne zapisujemy wielką literą, a rzeczowniki pospolite - małą.

14.Jak sprawdzić pisownię wyrazu z wymianą?

Należy znaleźć inną formę tego samego wyrazu lub wyraz pokrewny i sprawdzić, na jaką literę wymienia się trudna litera albo dwuznak.

15.Pisownia ó wymiennego

Piszemy ó, gdy w innej formie wyrazu lub w wyrazie pokrewnym wymienia się ono na o, a albo e.

16.Pisownia rz wymiennego

Piszemy rz, gdy w innej formie wyrazu lub w wyrazie pokrewnym wymienia się ono na r.

17.Pisownia ż wymiennego - wymiana na g, dz, h

Piszemy ż, gdy w innej formie wyrazu lub w wyrazie pokrewnym wymienia się ono na g, dz albo h. Są to trzy z możliwych wymian ż.

18.Pisownia ż wymiennego - wymiana na z, ź, s

Piszemy ż także wtedy, gdy w innej formie wyrazu lub w wyrazie pokrewnym wymienia się ono na z, ź albo s.

19.Pisownia ch wymiennego

Piszemy ch, gdy w innej formie wyrazu lub w wyrazie pokrewnym wymienia się ono na sz.

20.Rz niewymienne

To rz, którego pisowni nie wyjaśnia wymiana na r w innej formie wyrazu ani w wyrazie pokrewnym. W razie wątpliwości pisownię można sprawdzić w słowniku ortograficznym.

Notatka

Kto mówi, kto tworzy, o kim jest wiersz?

Podczas czytania poezji trzeba rozdzielić role autora, podmiotu lirycznego, bohatera i czytelnika. Pozwala to uniknąć przypisywania twórcy wszystkich słów i przeżyć przedstawionych w utworze.

RolaNajważniejsze pytanie
AutorKto stworzył wiersz?
Podmiot lirycznyKto mówi w wierszu?
BohaterO kim jest mowa?
CzytelnikKto odbiera utwór?

Osoba mówiąca może opisywać świat oraz ujawniać swoje przeżycia, doznania, myśli i poglądy. Bohater jest natomiast postacią przedstawioną w wierszu i najczęściej różni się od osoby mówiącej.

Ważne

Nie przypisuj automatycznie wypowiedzi podmiotu lirycznego autorowi wiersza.

Jak odczytywać zachowanie bohatera?

Cechy bohatera rozpoznajemy dzięki temu, co robi, co się z nim dzieje i jak się zachowuje. Najpierw wyszukujemy odpowiednie fragmenty, a dopiero później dobieramy określenia.

Od słów wiersza do cech

W opisie wiatrów czasowniki „mkną”, „wplątują się” i „dmą” pozwalają wyobrazić sobie gwałtowny ruch. Na tej podstawie można określić wiatr jako energiczny i aktywny.

Końcowe „A w sadzie cicho, cicho…” wprowadza spokój, odmienny od wcześniejszych psot. Porównując bohaterów lub obrazy, warto uwzględnić zarówno działania, jak i nastrój ich otoczenia.

Obrazy tworzone za pomocą słów

Obraz poetycki powstaje dzięki znaczeniom słów, które pobudzają wyobraźnię odbiorcy. Czytelnik może w myślach zobaczyć wyrazistą scenę, choć nie ma przed sobą gotowego rysunku.

Jak powstaje obraz w wyobraźni?

Wersy o płynięciu „liścia łódką / po liliowych bzu gałązkach” łączą elementy przyrody z wyobrażeniem podróży. Takie zestawienie pozwala stworzyć obraz, którego nie trzeba rozumieć jak dosłownego opisu zwykłej czynności.

Jeden wiersz może zawierać kilka obrazów poetyckich. Aby je wyodrębnić, należy rozpoznać, co przedstawiają kolejne fragmenty, a następnie nadać im krótkie tytuły odpowiadające ich treści.

Zapamiętaj

Obraz poetycki jest namalowany słowem, a jego wyobrażenie powstaje w myślach czytelnika.

Od odczytania wiersza do wystawy

Ilustrowanie wiersza wymaga najpierw rozpoznania obrazów poetyckich i rozważenia znaczeń ważnych elementów. Wybór techniki plastycznej następuje po ustaleniu, co ma przedstawiać praca.

Podczas pracy zespołowej trzeba przydzielić zadania wszystkim osobom. Gotowa ilustracja otrzymuje tytuł, którego związek z przedstawionym obrazem należy umieć wyjaśnić.

Prezentując pracę, szczegółowo opisujemy to, co zostało pokazane, objaśniamy tytuł i wskazujemy najtrudniejszy moment wykonania. Na wystawie każdą ilustrację opatrujemy podpisem z informacją o autorach i tytule, a całej wystawie nadajemy wspólną nazwę.

Przygotowanie wspólnej pracy

Co nazywają rzeczowniki?

Rzeczownik służy do nazywania osób, zwierząt, roślin, przedmiotów, zjawisk i pojęć. Dlatego rzeczownikami są nie tylko nazwy materialnych obiektów, lecz także wyrazy takie jak „biel”, „zdrowie” czy „ból”.

Co mogą nazywać rzeczowniki?

Pytania kto? co? dotyczą rzeczownika w mianowniku, czyli pierwszym przypadku. Pytanie „kto?” można zadać np. do wyrazu „sąsiad”, a „co?” - do wyrazu „pisanie”.

Podczas rozpoznawania rzeczownika należy więc uwzględniać jego znaczenie, a nie tylko możliwość zobaczenia lub dotknięcia tego, co nazywa.

Nazwy własne i pospolite

Nazwy własne wyróżniają konkretne osoby, zwierzęta, obszary i obiekty. Zazwyczaj odnoszą się do jednej wskazanej osoby lub rzeczy, np. „Jan Brzechwa”, „Wisła”, „Gopło”.

Nazwy pospolite pozwalają nazywać dowolnego przedstawiciela danego rodzaju. Wyraz „samochód” można odnieść do różnych pojazdów mających wspólne cechy: poruszających się na kołach i napędzanych silnikiem.

Dwa rodzaje rzeczowników
Rodzaj rzeczownikaDo czego się odnosi?Zapis
WłasnyKonkretny nazwany obiektWielka litera
PospolityDowolny obiekt danego rodzajuMała litera

Do nazw własnych należą m.in. nazwiska, nazwy ulic i świąt, np. „Kowalski”, „Marszałkowska”, „Boże Narodzenie”. Rzeczowniki pospolite obejmują także nazwy zjawisk i pojęć abstrakcyjnych, np. „deszcz” i „pogoda”.

Jak uzasadniać pisownię przez wymianę?

Wymiana wyjaśnia pisownię wtedy, gdy w innej formie tego samego wyrazu lub w wyrazie pokrewnym trudna litera albo dwuznak zmienia się na odpowiednią literę lub dwuznak.

  • ó wymienia się na o, a, e.
  • rz wymienia się na r.
  • ż wymienia się na g, dz, h, z, ź, s.
  • ch wymienia się na sz.

Można to prześledzić w parach „stół - stoły” oraz „mógł - mogę”: w obu pojawia się wymiana ó na o. Para „odważył - odwaga” pokazuje natomiast wymianę ż na g, a „słuch - słyszeć” - ch na sz.

Ważne

Para wyrazów uzasadnia pisownię przez wymianę tylko wtedy, gdy rzeczywiście pokazuje odpowiednią zmianę litery lub dwuznaku.

Nie każde rz jest wymienne. Pisownię wyrazów z rz niewymiennym, takich jak „rzadko”, „rzeczy” czy „rzemieślnik”, trzeba utrwalić; w razie wątpliwości należy sięgnąć do słownika ortograficznego.

Quizy w tym zestawie

32 pytań w 4 etapach

  1. Etap 1: Osoba mówiąca i bohater

    Etap 1 · 5 fiszek · 8 pytań

  2. Etap 2: Obrazy poetyckie i ilustracje

    Etap 2 · 3 fiszki · 8 pytań

  3. Etap 3: Rzeczowniki i ich podział

    Etap 3 · 5 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Pisownia i wymiany

    Etap 4 · 7 fiszek · 8 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z języka polskiego

Wyszukiwarka

Szukasz czegoś innego?

Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.