Polski
Renesans - idee, wzorce osobowe i toposy
autor: lenka
Zestaw porządkuje najważniejsze idee renesansu, pojęcia związane z kulturą odrodzenia oraz wzorce osobowe. Nauczysz się rozróżniać humanizm i antropocentryzm, wyjaśniać skutki reformacji oraz rozpoznawać motywy dotyczące świata, Boga i nieśmiertelności poety.
1.Humanizm
Postawa wyrażająca zainteresowanie człowiekiem i jego sprawami, podkreślająca możliwości ludzkiego rozumu oraz poszanowanie wolności i godności człowieka.
2.Antropocentryzm
Pogląd, według którego człowiek jest ośrodkiem i celem świata, a wszystko w przyrodzie dzieje się ze względu na niego.
3.Reformacja - cel i skutki
Ruch religijno-społeczny zmierzający do odnowy Kościoła katolickiego. Doprowadził do rozłamu w zachodnim chrześcijaństwie i powstania wyznań protestanckich, m.in. luteranizmu, anglikanizmu i kalwinizmu.
4.Klasycyzm renesansowy
Styl i światopogląd oparty na naśladowaniu wzorów antycznych, wyróżniający się prostotą, jednością, porządkiem i harmonią. Ważne są w nim zasady mimesis i decorum.
5.Mecenas
Zamożna osoba wspierająca artystów.
6.Humanista - cechy
Jest wszechstronnie wykształcony, zna kulturę antyczną i języki obce, zwłaszcza łacinę i grekę. Jest patriotą, podróżuje i pozostaje otwarty na świat.
7.Theatrum mundi
Teatr świata - przekonanie, że świat jest teatrem, a ludzie są jak kukiełki.
8.Carpe diem
Korzystaj z dnia.
9.Renesansowe wzorce osobowe
Patriota, szlachcic ziemianin, dworzanin oraz poeta doctus, czyli poeta uczony.
10.Poeta doctus
Poeta uczony, erudyta łączący talent literacki z rozległą wiedzą i znajomością tradycji antycznej.
11.Topos exegi monumentum
Wybudowałem pomnik - motyw dzieła sztuki, zwłaszcza poezji, trwalszego niż materialny pomnik i zapewniającego poecie nieśmiertelność.
12.Topos non omnis moriar
Nie wszystek umrę - motyw przekonania, że poeta dzięki twórczości nie zostanie zapomniany, a jego sława i myśl przetrwają w pamięci innych.
13.Topos Deus ridens
Bóg prześmiewca - motyw Boga, który wyznaczył człowiekowi rolę w świecie i szydzi z daremności jego starań oraz złudnych przekonań o własnej potędze.
Notatka
Człowiek w myśli renesansu
i łączy skupienie uwagi na człowieku, ale pojęcia te odpowiadają na różne pytania.
| Pojęcie | Główne zagadnienie | Najważniejsze treści |
|---|---|---|
| Humanizm | Sprawy i wartości człowieka | Rozum, wolność, godność |
| Antropocentryzm | Miejsce człowieka w świecie | Ośrodek i cel świata |
Humanizm podkreśla możliwości ludzkiego rozumu i wymaga szacunku dla człowieka. Antropocentryzm idzie w stronę wyjaśnienia porządku świata: uznaje, że wszystko w przyrodzie dzieje się ze względu na człowieka.
Ważne
Zainteresowanie człowiekiem nie oznacza jeszcze tego samego co uznanie go za centrum i cel całego świata.
Reformacja - zamiar i następstwa
miała charakter religijno-społeczny i rozpoczęła się jako ruch zmierzający do odnowy Kościoła katolickiego. Jej następstwem stał się rozłam w zachodnim chrześcijaństwie.
Zapamiętaj
Cel reformacji to odnowa Kościoła, a jej skutek to rozłam wyznaniowy.
Podział obejmował katolicyzm i protestantyzm. Do protestantyzmu należą luteranizm, anglikanizm i kalwinizm.
Antyczne wzory i wsparcie artystów
obejmował zarówno styl, jak i światopogląd. Punktem odniesienia były dla niego wzory antyczne, a pożądany porządek wyróżniały prostota, jedność, porządek i harmonia.
Ważne miejsce zajmowały zasady mimesis i decorum.
uczestniczył w życiu artystycznym jako zamożny człowiek wspierający artystów. Pojęcie to opisuje rolę opiekuna twórców, a nie cechy stylu ani poziom wykształcenia poety.
Humanista i wzorce osobowe
łączył znajomość języków obcych z podróżowaniem i otwartością na świat. Towarzyszył temu patriotyzm.
obejmowały patriotę, szlachcica ziemianina, dworzanina oraz poetę uczonego.
był erudytą: jego twórczość opierała się nie tylko na talencie literackim, lecz także na rozległej wiedzy i znajomości tradycji antycznej.
Przykład
Kochanowski jest przykładem poety uczonego, łączącego talent z wiedzą i znajomością antyku.
Świat jako teatr i korzystanie z dnia
przedstawia świat jako teatr, a ludzi jako kukiełki. To obraz ludzkiego położenia, nie wezwanie do określonego działania.
ma natomiast charakter zachęty: oznacza „korzystaj z dnia”.
Deus ridens wprowadza obraz Boga prześmiewcy. Bóg wyznacza człowiekowi rolę, a następnie szydzi z bezowocności jego starań i złudnego poczucia potęgi. Motyw ten łączy wyznaczoną człowiekowi rolę z przekonaniem o daremności jego wysiłków.
Poezja jako sposób przetrwania
Exegi monumentum i non omnis moriar łączy przekonanie, że twórczość pozwala poecie uniknąć zapomnienia. Różni je sposób przedstawienia tej trwałości.
| Topos | Znaczenie nazwy | Główny akcent |
|---|---|---|
| Exegi monumentum | Wybudowałem pomnik | Dzieło trwalsze od pomnika |
| Non omnis moriar | Nie wszystek umrę | Przetrwanie sławy i myśli |
W pierwszym motywie utwór przejmuje funkcję pomnika, lecz przewyższa go trwałością. W drugim uwaga skupia się na tym, co pozostaje po autorze: jego sławie i myśli zachowanych w pamięci innych.
Nieśmiertelność poety oznacza tu ocalenie od zapomnienia dzięki twórczości.
W skrócie
Pojęcia z fiszek
Podcast
Ładuję…
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
Jan Kochanowski - pieśni i trenySzkoła średnia, klasa 1
Otwórz kartę pracyEpoki literackie - od starożytności do współczesnościSzkoła średnia, klasy 1-4
Otwórz kartę pracyQuizy w tym zestawie
16 pytań w 2 etapach
Etap 1: Idee i kultura renesansu
Etap 1 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Wzorce osobowe i toposy
Etap 2 · 6 fiszek · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
40 fiszek uczy się 12
uczy się 4
16 fiszek
20 fiszek uczy się 1
14 fiszek uczy się 1
40 fiszek uczy się 10
Wyszukiwarka
Szukasz czegoś innego?
Wpisz temat, dział albo tytuł podręcznika i znajdź gotowy zestaw.
