Opady atmosferyczne i prognozowanie pogody - NOWE Oblicza geografii 1 (ZP)

1.Wilgotność powietrza

Zawartość pary wodnej, czyli wody w stanie gazowym, w powietrzu atmosferycznym. Obecność pary wodnej w powietrzu jest warunkiem powstawania opadów atmosferycznych.

2.Kondensacja (skraplanie)

Zmiana stanu skupienia substancji z gazowego w ciekły, np. pary wodnej w wodę. W powietrzu zachodzi, gdy temperatura jest dodatnia - z pary wodnej powstają krople wody.

3.Resublimacja

Przejście substancji z gazowego stanu skupienia w stan stały, np. pary wodnej w lód. W powietrzu zachodzi w ujemnej temperaturze.

4.Przemiany stanów skupienia wody

Para wodna przechodzi w wodę przez skraplanie, a w lód przez resublimację. Woda zmienia się w parę wodną przez parowanie, a w lód przez krystalizację. Lód przechodzi w wodę przez topnienie, a w parę wodną przez sublimację. Przemiany te zachodzą głównie pod wpływem zmiany temperatury otoczenia.

5.Chmura

Zbiór kropel wody lub kryształków lodu (albo mieszanina jednych i drugich) swobodnie unoszący się w powietrzu. Powstaje z kropel i kryształków utworzonych w wyniku kondensacji i resublimacji pary wodnej.

6.Mgła

Zawiesina kropelek wody lub kryształków lodu, która sprawia, że widoczność jest mniejsza niż 1 km. Powstaje, gdy para wodna kondensuje przy gruncie.

7.Jak krople wody i kryształki lodu z chmury stają się opadem?

Krople wody i kryształki lodu w chmurze przemieszczają się, zderzają i łączą, przez co stają się coraz większe i cięższe. Gdy są zbyt ciężkie, by unosić się w powietrzu, spadają na powierzchnię ziemi jako opad atmosferyczny.

8.Deszcz, śnieg i grad

Najczęstsze postacie opadu atmosferycznego. Deszcz to spadające krople wody (zwykle latem), śnieg - lodowe kryształki o niepowtarzalnych kształtach (najczęściej zimą), a grad - opad w postaci grudek lodu.

9.Czynniki wpływające na rozkład opadów atmosferycznych

Na wielkość i rozmieszczenie opadów na Ziemi wpływają m.in.: globalna cyrkulacja atmosferyczna, wysokość nad poziomem morza, rzeźba terenu, odległość od mórz i oceanów oraz prądy morskie.

10.Globalna cyrkulacja atmosferyczna a opady

Czynnik, który w największym stopniu wpływa na rozmieszczenie opadów na Ziemi. Układy niskiego ciśnienia (strefa równikowa i umiarkowana) sprzyjają powstawaniu chmur i opadów, a w układach wysokiego ciśnienia (obszary zwrotnikowe i okołobiegunowe) sumy opadów są niewielkie.

11.Wysokość nad poziomem morza a opady

Temperatura powietrza obniża się wraz z wysokością średnio o 0,6°C co 100 m. Sprzyja to ochładzaniu się powietrza, skraplaniu pary wodnej i powstawaniu opadów, dlatego w górach sumy opadów są wyższe niż na sąsiednich, niżej położonych terenach.

12.Rzeźba terenu a opady

Na równinach powietrze przepływa swobodnie, a góry są dla niego naturalną barierą. Wymuszają wznoszenie się wilgotnego powietrza i skraplanie pary wodnej, dlatego na stokach dowietrznych pada dużo więcej niż na zawietrznych.

13.Cień opadowy

Obszar po zawietrznej stronie pasma górskiego, na którym opady są niewielkie. Powstaje, bo góry zatrzymują przemieszczające się masy wilgotnego powietrza.

14.Góry Skandynawskie a opady

Góry Skandynawskie utrudniają przepływ ciepłych i wilgotnych mas powietrza znad Atlantyku. Na ich zachodnich, dowietrznych stokach roczna suma opadów jest niemal trzykrotnie wyższa niż na wschodnich, zawietrznych (np. Bergen 2250 mm, Oslo 760 mm).

15.Odległość od mórz i oceanów a opady

W miarę oddalania się od mórz i oceanów wielkość opadów maleje: w sąsiedztwie akwenów sumy opadów są wyższe niż w głębi lądu. Na przykład w stacjach w pobliżu równoleżnika 51°N roczna suma opadów maleje od wybrzeży Atlantyku w głąb Azji.

16.Prądy morskie a opady

Ciepłe prądy morskie zwiększają wilgotność powietrza, a przez to sumy opadów na opływanych obszarach. Zimne prądy morskie obniżają wilgotność powietrza i zmniejszają opady.

17.Pustynia Atakama

Pustynia na zachodnim wybrzeżu Ameryki Południowej, powstała wskutek oddziaływania zimnego Prądu Peruwiańskiego. W leżącej tam Antofagaście roczna suma opadów to 2 mm, a w Rio de Janeiro, opływanym przez ciepły Prąd Brazylijski, aż 1101 mm.

18.Rozkład opadów atmosferycznych na Ziemi

Opady są rozłożone nierównomiernie. Najwyższe roczne sumy opadów notuje się na obszarach objętych cyrkulacją monsunową, a najniższe - na obszarach okołozwrotnikowych i na wybrzeżach opływanych przez zimne prądy morskie.

19.Cyrkulacja monsunowa a opady

W Azji Południowo-Wschodniej, objętej cyrkulacją monsunową, roczne sumy opadów są bardzo wysokie i niekiedy przekraczają 11 000 mm. Są to najwyższe roczne sumy opadów na Ziemi.

20.Deszcze zenitalne

Opady występujące na obszarach okołorównikowych. To z nimi wiążą się wysokie roczne sumy opadów w tej strefie.

21.Małe opady w okolicach zwrotników i w strefach okołobiegunowych

Na tych obszarach przeważają układy wysokiego ciśnienia, w których opada chłodne i suche powietrze. Z takiego powietrza opady nie powstają, dlatego roczne sumy opadów są niewielkie.

22.Obszary o najmniejszych opadach na Ziemi

Najmniejsze roczne sumy opadów występują m.in. na Saharze i Półwyspie Arabskim, na pustyniach zachodnich wybrzeży Ameryki Południowej i Afryki Południowej oraz w Australii.

23.Pogoda

Chwilowy stan atmosfery w danym miejscu. Aby ją opisać, prowadzi się obserwacje i pomiary jej elementów, m.in. w ogródkach meteorologicznych na terenie stacji meteorologicznych.

24.Elementy pogody

Temperatura powietrza (termometr, °C lub °F), ciśnienie atmosferyczne, wiatr, wilgotność powietrza, zachmurzenie, opady atmosferyczne oraz inne zjawiska atmosferyczne, m.in. burze, mgły, zawieje i zamiecie śnieżne.

25.Ciśnienie atmosferyczne jako element pogody

Nacisk wywierany przez słup powietrza na jednostkę powierzchni. Mierzy się je barometrem, a wartości podaje w hektopaskalach (hPa).

26.Wiatr - jak go opisujemy?

Podaje się kierunek, z którego wieje (np. wiatr zachodni wieje z zachodu), oraz prędkość w metrach na sekundę (m/s) lub kilometrach na godzinę (km/h). Obie wielkości mierzy wiatromierz.

27.Higrometr

Przyrząd do pomiaru wilgotności powietrza. Wyróżnia się wilgotność bezwzględną, podawaną w g/m³, i wilgotność względną, podawaną w procentach (%).

28.Zachmurzenie

Stopień pokrycia nieba przez chmury, określany wizualnie w skali od 0 do 8: 0 oznacza niebo bezchmurne, a 8 - pełne zachmurzenie.

29.Deszczomierz - jak mierzy się opady?

Opady mierzy się deszczomierzem i podaje w milimetrach. 1 mm opadu oznacza 1 l wody na 1 m² powierzchni, więc objętość wody w litrach = wysokość opadu w mm × powierzchnia w m².

30.Prognozowanie pogody

Przewidywanie przebiegu pogody na podstawie stanu poszczególnych elementów pogody oraz informacji o warunkach pogodowych w przeszłości. Dane z obserwacji, pomiarów, map i zdjęć satelitarnych trafiają do biur pogody, gdzie powstają m.in. mapy synoptyczne.

31.Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej (IMGW)

Instytucja, która w Polsce zajmuje się badaniem i prognozowaniem pogody. Ma sieć pomiarową ze stacji i posterunków meteorologicznych. Mimo coraz lepszych przyrządów trudno przewidzieć ekstremalne zjawiska, np. potężne burze i porywiste wiatry.

32.Mapa synoptyczna

Mapa przedstawiająca stan pogody w danej chwili na stosunkowo dużym obszarze, np. na kontynencie. Elementy pogody i zjawiska atmosferyczne są na niej pokazane za pomocą międzynarodowych oznaczeń meteorologicznych.

33.Zdjęcie satelitarne w prognozowaniu pogody

Zdjęcie satelitarne pozwala analizować stopień zachmurzenia nad danym obszarem. Razem z mapą synoptyczną służy do opisu stanu pogody i opracowania prognozy.

34.Masa powietrza

Ogromna ilość powietrza o określonych właściwościach, np. podobnej temperaturze czy wilgotności. Nad Europą najczęściej występują zimne masy powietrza arktycznego (PA), wilgotne lub suche masy powietrza polarnego (PP) i ciepłe masy powietrza zwrotnikowego (PZ).

35.Oznaczenia mas powietrza na mapie synoptycznej

PA - powietrze arktyczne, PP - polarne, PZ - zwrotnikowe; dopisek m oznacza powietrze morskie, a c - ciepłe. Na przykład PPmc to powietrze polarne morskie ciepłe.

36.Front atmosferyczny

Strefa przejściowa rozdzielająca masy powietrza o różnych właściwościach.

37.Rodzaje frontów atmosferycznych

Front chłodny - chłodniejsze powietrze napływa nad obszar z ciepłym powietrzem: temperatura się obniża, powstają gwałtowne opady i burze. Front ciepły - cieplejsze powietrze napływa nad obszar z chłodnym: temperatura rośnie, występują długotrwałe opady. Front zokludowany - powstaje z zetknięcia frontu ciepłego z chłodnym: długotrwałe opady, zwykle z burzami.

38.Jak opisać stan pogody i opracować prognozę z mapy synoptycznej i zdjęcia satelitarnego?

1. Z legendy mapy odczytaj temperaturę, ciśnienie, zachmurzenie oraz kierunek i prędkość wiatru. 2. Ustal położenie wyżów (W) i niżów (N). 3. Ustal masy powietrza. 4. Określ fronty i ich wpływ na pogodę. 5. Ze zdjęcia satelitarnego oceń zachmurzenie. 6. Na tej podstawie opracuj prognozę.