Lodowce górskie i lądolody - NOWE Oblicza geografii 1 (ZP)

1.Lodowce

Trwale nagromadzony lód, który powstaje na obszarach lądowych z przeobrażenia dużej ilości śniegu. Tworzą się powyżej granicy wiecznego śniegu.

2.Lodowce na Ziemi - zasięg i zasoby wody

Lodowce zajmują ok. 11% powierzchni lądów, a zmagazynowana w nich woda stanowi niemal 70% zasobów wody słodkiej Ziemi. Występują na wszystkich kontynentach z wyjątkiem Australii; pokrywają 98% powierzchni Antarktydy.

3.Warunki powstawania lodowców

Trzy warunki: duże opady śniegu (budulec lodowca), temperatura powietrza poniżej 0°C utrzymująca się długo, tak że śnieg się nie topi, oraz płaskie lub wklęsłe tereny, na których śnieg może się gromadzić. Im niższa temperatura, tym większe prawdopodobieństwo powstania lodowców.

4.Granica wiecznego śniegu

Wysokość, powyżej której w ciągu roku więcej śniegu przybywa, niż ubywa. Tylko powyżej tej granicy mogą tworzyć się lodowce.

5.Przebieg granicy wiecznego śniegu

Zmienia się z szerokością geograficzną. Na obszarach okołobiegunowych leży najniżej - na poziomie morza. Na zwrotnikach biegnie najwyżej (ok. 6000 m n.p.m.), bo jest ciepło i pada mało. Na równiku duże opady obniżają ją do ok. 4400-4900 m n.p.m.

6.Pole firnowe

Miejsce powyżej granicy wiecznego śniegu, w którym gromadzi się śnieg. To górna część lodowca górskiego, w której śnieg przekształca się w firn, a potem w lód lodowcowy.

7.Firn

Ziarnisty śnieg - etap pośredni między śniegiem zalegającym w polu firnowym a lodem lodowcowym.

8.Przekształcanie się śniegu w lód lodowcowy

Śnieg gromadzi się w polu firnowym powyżej granicy wiecznego śniegu i przekształca się w firn (ziarnisty śnieg), a następnie w lód lodowcowy. Pod naporem warstw leżących wyżej lód zaczyna przemieszczać się w dół jako jęzor lodowcowy.

9.Jęzor lodowcowy

Dolna część lodowca górskiego: lód lodowcowy, który pod naporem warstw leżących wyżej przemieszcza się w dół stoku, poniżej pola firnowego. Lodowiec niesie ze sobą materiał skalny.

10.Typy lodowców

Dwa główne typy: lodowce kontynentalne, czyli lądolody (np. na Antarktydzie i Grenlandii), oraz znacznie mniejsze lodowce górskie (np. w Himalajach i Pamirze).

11.Lądolód (lodowiec kontynentalny)

Lodowiec w postaci czaszy lodowej o powierzchni ponad 1 mln km². Powstaje tam, gdzie granica wiecznego śniegu sięga poziomu morza, czyli na obszarach okołobiegunowych. Współcześnie są dwa: większy na Antarktydzie i mniejszy na Grenlandii.

12.Lodowce górskie

Lodowce znacznie mniejsze od lądolodów, tworzące się w górach powyżej granicy wiecznego śniegu, poza obszarami okołobiegunowymi. Najwięcej poza obszarami polarnymi zajmują w Ameryce Północnej (ok. 75 tys. km²); w Azji ponad 30 tys. km², głównie w Himalajach.

13.Lądolód antarktyczny

Większy z dwóch współczesnych lądolodów. Zajmuje ok. 14 mln km², a jego grubość sięga 4,5 km.

14.Lądolód grenlandzki

Mniejszy z dwóch współczesnych lądolodów. Zajmuje ok. 1,7 mln km², a jego grubość sięga 3,5 km.

15.Wielki pak polarny

Ogromne połacie dryfującej wieloletniej pokrywy lodowej, które pokrywają Ocean Arktyczny.

16.Wieloletnia zmarzlina

Obszary trwale przemarzniętego gruntu. Występuje na obszarach o surowym, zimnym klimacie, np. na Alasce, w północnej Rosji i w północnej Kanadzie.

17.Lodowiec Fedczenki

Najdłuższy lodowiec górski świata, położony w górach Pamir; ma długość ok. 70 km.

18.Lodowiec szelfowy

Niemal płaski lodowiec, który z jednej strony przylega do lądolodu, a z drugiej swobodnie unosi się na wodzie. Największy na świecie to Lodowiec Szelfowy Rossa na Antarktydzie, opadający do morza urwiskiem zwanym Barierą Lodową Rossa.

19.Lodowiec piedmontowy

Lodowiec, którego jęzor po dotarciu do rozległej równiny rozprzestrzenia się na znaczną szerokość. Przykładem jest lodowiec Stopa Słonia na Grenlandii.

20.Cielenie się lodowca

Odrywanie się fragmentów lodu od czoła lodowca, któremu towarzyszy głośny huk. Można je obserwować np. na lodowcu Perito Moreno w Argentynie.

21.Zanikanie pokrywy lodowej w Arktyce

Średnia temperatura powietrza na Ziemi powoli wzrasta. Obserwacje satelitarne od końca lat 70. XX w. pokazują, że powierzchnia i objętość lodu na Oceanie Arktycznym drastycznie maleją. Wpływa to na przyrodę, gospodarkę i życie mieszkańców Arktyki.

22.Zwierzęta Arktyki a zanik lodu

Niedźwiedzie polarne, foki i morsy tracą naturalne siedliska - pływające kry lodowe. Niedźwiedzie polują z kry na foki i przemieszczają się po nich, a foki i morsy na krach odpoczywają, polują, rozmnażają się i wychowują młode.

23.Przejście Północno-Zachodnie i Przejście Północno-Wschodnie

Szlaki żeglugowe przez Ocean Arktyczny: Północno-Zachodnie u wybrzeży Kanady, Północno-Wschodnie u wybrzeży Europy i Azji. Topnienie lodu sprawia, że stają się coraz bardziej dostępne, a statki pokonują nimi znacznie krótszą drogę między portami. Na przykład z Rotterdamu do Jokohamy Przejściem Północno-Wschodnim jest 13,7 tys. km, a przez Kanał Sueski - niemal 21 tys. km.

24.Bogactwa naturalne Arktyki

Ropa naftowa, gaz ziemny, rudy żelaza i miedzi, złoto oraz rzadko występujące metale (np. lantan, cer) do produkcji m.in. smartfonów i elektroniki samochodowej. Topnienie lodu ułatwia dostęp do złóż, więc rośnie zainteresowanie nimi.

25.Zmiany w życiu mieszkańców Arktyki

Dawniej utrzymywali się głównie z rybołówstwa i polowań. Ocieplenie wypiera zwierzęta na północ, więc wyprawy po krewetki, ryby i foki są coraz dłuższe i przestają się opłacać. Wiele osób przenosi się do rozrastających się miast, np. do Nuuk - stolicy Grenlandii.