Frances Hodgson Burnett, „Tajemniczy ogród" - Zamieńmy słowo 5

1.Frances Hodgson Burnett

Angielska pisarka (1849-1924), autorka książek dla dzieci i młodzieży. Napisała prawie 40 powieści, m.in. „Tajemniczy ogród”, „Małego lorda” i „Małą księżniczkę”.

2.Powieść obyczajowa

Powieść realistyczna, która wiernie opisuje codzienne życie ludzi w określonym czasie i konkretnym miejscu. Opowiada w niej narrator, zwykle wszechwiedzący.

3.Rodzaj i gatunek „Tajemniczego ogrodu”

Rodzaj: epika. Gatunek: powieść obyczajowa, bo bohaterowie przeżywają radości i smutki dnia codziennego. Wydarzenia są realistyczne - da się je wyjaśnić naturalnie, np. klucz do ogrodu odkopał pies, a ukryte drzwi odsłonił wiatr.

4.Narrator wszechwiedzący

Narrator, który zna nie tylko czyny bohaterów, lecz także ich myśli i uczucia. W „Tajemniczym ogrodzie” opowiada narrator trzecioosobowy i wszechwiedzący: wie, co myślą Mary, Colin i pan Craven.

5.Narracja pierwszoosobowa i trzecioosobowa

W narracji trzecioosobowej narrator nie bierze udziału w wydarzeniach i mówi o bohaterach: on, ona, oni („Mary otworzyła drzwi”). W narracji pierwszoosobowej narrator jest bohaterem i mówi o sobie: ja, my („Otworzyłam drzwi”).

6.Bohaterowie pierwszoplanowi i drugoplanowi

Bohater pierwszoplanowy jest najważniejszy - akcja toczy się wokół niego. Drugoplanowy pojawia się rzadziej i towarzyszy głównym postaciom. W powieści pierwszoplanowi są Mary, Colin i Dick, a drugoplanowi m.in. pan Craven, Ben Weatherstaff i Marta.

7.Czas akcji „Tajemniczego ogrodu”

Koniec XIX wieku (w książce nie ma dokładnej daty). Akcja w Anglii trwa mniej niż rok: Mary przyjeżdża zimą, potem przychodzą wiosna i lato, a powieść kończy się jesienią.

8.Miejsca akcji „Tajemniczego ogrodu”

Indie, gdzie Mary mieszkała z rodzicami, oraz Anglia: hrabstwo Yorkshire, dwór Misselthwaite Manor na skraju wrzosowiska i tajemniczy ogród za murem. Wrzosowisko to rozległy, dziki teren porośnięty wrzosem - stoi tam chata rodziny Sowerbych.

9.Misselthwaite Manor

Posiadłość pana Cravena w Yorkshire: bardzo stary, ponury dwór (ok. 600 lat) z prawie setką pokoi, w większości zamkniętych na klucz. Stoi na skraju wrzosowiska, a wokół są park, sad i ogrody otoczone murami.

10.Mary Lennox

Główna bohaterka, dziesięcioletnia dziewczynka. Wychowywała się w Indiach; gdy jej rodzice zmarli podczas epidemii cholery, osierocona Mary trafiła do Anglii, do wuja Archibalda Cravena.

11.Colin Craven

Dziesięcioletni syn pana Cravena i kuzyn Mary. Samotnik ukryty przed światem w swoim pokoju: leżał w łóżku i był pewien, że będzie garbaty i umrze. Płakał ze złości i rozkazywał wszystkim jak radża. Podobnie jak Mary był samotny, kapryśny i pozbawiony opieki rodziców.

12.Dick Sowerby

Dwunastoletni brat Marty, chłopiec z wrzosowiska, najuczciwszy w Yorkshire. Kocha przyrodę, zna się na roślinach, gra na fujarce i oswaja zwierzęta. Jest pogodny, pracowity i dochowuje tajemnic.

13.Marta Sowerby

Młoda pokojówka, która usługuje Mary. Prosta wiejska dziewczyna z licznej rodziny z chaty na wrzosowisku: wesoła, szczera i gadatliwa. Uczy Mary samodzielności i przynosi jej skakankę.

14.Ben Weatherstaff

Stary ogrodnik z Yorkshire, mrukliwy uparciuch, który nie wierzył w czary. Jego przyjacielem był rudzik. Pielęgnował róże pani Craven i przez lata potajemnie przechodził przez mur, żeby je przycinać.

15.Archibald Craven

Wuj i opiekun Mary, ojciec Colina, pan na Misselthwaite. Wdowiec: po śmierci żony pogrążył się w smutku, zaniedbał dom i obowiązki i ciągle podróżował. Ma przygarbione plecy, ale nie jest garbaty.

16.Pani Medlock

Surowa gospodyni w Misselthwaite. Przywiozła Mary z Londynu, zabraniała jej chodzić po domu i nie zajmowała się dziećmi. Ceniła sobie wygodną, dobrze płatną posadę.

17.Pani Sowerby

Matka dwanaściorga dzieci, wśród nich Marty i Dicka. Uboga, ale mądra i serdeczna kobieta, która wie, czego potrzebują dzieci: swobody, świeżego powietrza, ruchu i prostego jedzenia. Jej list skłania pana Cravena do powrotu.

18.Zwierzęta w powieści

Rudzik - ptak z czerwoną piersią, przyjaciel Bena, a potem Mary. Oswojone zwierzęta Dicka to m.in. lisek Kapitan i gawron Sadza.

19.Dlaczego ogród był zamknięty?

Ogród należał do pani Craven, która kochała róże. 10 lat przed akcją powieści, gdy siedziała pod starym drzewem, spadł na nią złamany konar i kobieta zmarła. Zrozpaczony pan Craven zamknął furtkę i zakopał klucz.

20.Dlaczego ogród nazwano tajemniczym?

Był ukryty za wysokim murem, a drzwi zarósł bluszcz. Od 10 lat był zamknięty, a klucz zakopano, więc nikt nie wiedział, jak do niego wejść. Synonimy przymiotnika „tajemniczy”: sekretny, zagadkowy, ukryty.

21.Jak Mary znalazła klucz do ogrodu?

Pies polujący na kreta rozkopał ziemię na klombie przy murze. Rudzik przysiadł tam, szukając robaka, a Mary zauważyła w świeżej ziemi stary klucz i go podniosła.

22.Jak Mary weszła do ogrodu?

Podmuch wiatru odchylił bluszcz na murze. Mary zobaczyła okrągłą klamkę i zamek ukrytych drzwi, otworzyła je znalezionym kluczem i weszła do ogrodu.

23.Jak Mary zaczęła pracę w ogrodzie?

Odchwaszczała kiełki roślin i listem poprosiła Dicka o narzędzia i nasiona. Dick pokazał jej, że róże żyją, i obiecał dochować tajemnicy. Wuj pozwolił Mary wziąć „kawałek ziemi”.

24.Jak Mary poznała Colina?

Mary trzy razy słyszała w domu czyjś płacz, a służba twierdziła, że to wiatr. W burzliwą noc poszła za płaczem i w ukrytym pokoju znalazła chorego kuzyna Colina.

25.Jak Colin trafił do ogrodu?

Dick zawiózł Colina do ogrodu na fotelu na kółkach, a Mary szła obok. Później Ben zajrzał przez mur i nazwał Colina kaleką - rozgniewany chłopiec wstał i stanął na własnych nogach.

26.Zakończenie powieści

Pan Craven w podróży, w Tyrolu, poczuł spokój. Potem we śnie usłyszał głos żony wołający z ogrodu i dostał list od pani Sowerby. Wrócił do domu, a z ogrodu wybiegł zdrowy Colin i wpadł mu w ramiona. Ojciec i syn razem poszli do domu.

27.Metamorfoza

Inaczej przemiana: zasadnicza zmiana, np. wyglądu, zachowania lub charakteru. Przemiana wewnętrzna to zmiana charakteru, uczuć i postępowania, a nie wyglądu.

28.Przemiana Mary

Przedtem: samolubna, kapryśna, niemiła dla służby, nie umiała się sama ubrać; chuda, żółta, bez apetytu, nikogo nie lubiła. Potem: samodzielna, pracowita i życzliwa, troszczy się o Colina, ma przyjaciół, je z apetytem i ma rumieńce - jak mówi Marta, „panienka rozkwitła”.

29.Co wpłynęło na przemianę Mary?

Świeże powietrze z wrzosowiska, ruch (bieganie, skakanka), praca w ogrodzie, szczerość Marty i Bena oraz przyjaźń z rudzikiem i Dickiem.

30.Przemiana Colina

Przedtem: leżał w łóżku, bał się garbu i śmierci, miał napady histerii, rozkazywał wszystkim i nie znosił świeżego powietrza. Potem: chodzi i biega, jest zarumieniony, wesoły i uprzejmy, odsłania portret matki i chce zdobyć miłość ojca.

31.Co wpłynęło na przemianę Colina?

Mary, która mu się sprzeciwiała, przyjaźń z Dickiem i zwierzętami, ogród i wiosna, świeże powietrze, ćwiczenia, śmiech, jedzenie od pani Sowerby i wiara w „czary”, czyli w dobre myśli.

32.Moment przełomowy (punkt zwrotny)

Nagła, zasadnicza zmiana, np. postępowania, wyznawanego systemu wartości, postrzegania świata lub samego siebie. Jednym z przełomowych momentów w życiu Colina jest chwila, gdy pierwszy raz staje w ogrodzie na własnych nogach.

33.Dlaczego pan Craven unikał syna?

Po śmierci ukochanej żony pogrążył się w rozpaczy i ciągle podróżował, a Colin, który miał oczy matki, przypominał mu o niej. W podróży zrozumiał, że się mylił, i wrócił do syna.

34.Symbole w „Tajemniczym ogrodzie”

Ogród - odrodzenie i nadzieja: budzi się do życia razem z dziećmi i jest miejscem ich przemiany wewnętrznej. Klucz - dostęp do tajemnicy i początek zmiany. Mur i bluszcz - odcięcie od świata. Wiosna - przemiana.

35.Wartości w „Tajemniczym ogrodzie”

Przyjaźń, praca nad sobą, wiara w siebie, współdziałanie, kontakt z przyrodą, pojednanie, przemiana wewnętrzna bohaterów i zaangażowanie.

36.Przesłanie historii Colina

Przyjaźń, wsparcie i własne pragnienie szczęścia mogą zmienić dotychczasowe życie. Przyroda, ruch i dobre myśli pomagają odzyskać zdrowie i radość.

37.Ogród w stylu francuskim i angielskim

Ogród w stylu francuskim ma symetrycznie, czyli jednakowo po obu stronach, ułożone rabaty kwiatowe i ścieżki. Ogród w stylu angielskim zachowuje naturalny krajobraz i naśladuje dziką przyrodę.

38.Charakterystyka postaci

Opis postaci w takim porządku: przedstawienie postaci, wygląd zewnętrzny, zainteresowania i uzdolnienia, cechy charakteru z przykładami zachowań, ocena postaci.

39.Zaproszenie

Krótki tekst, w którym zapraszamy kogoś na wydarzenie. Podajemy, kogo zapraszamy, kto zaprasza, na jaką okazję, gdzie i kiedy (data i godzina), a na końcu podpis.

40.Podziękowanie

Tekst, w którym dziękujemy komuś za pomoc lub dar. Zawiera: miejscowość i datę, zwrot do adresata, informację, za co dziękujemy i dlaczego to ważne, formułę końcową i podpis.