Ewa Nowak, „Pajączek na rowerze" - Zamieńmy słowo 5

1.Ewa Nowak - autorka „Pajączka na rowerze”

Współczesna polska pisarka (ur. 1966) i autorka artykułów, pisała m.in. dla czasopism dla uczniów. W swoich książkach porusza problemy dzieci i nastolatków: miłość, konflikty rodzinne, przemoc. Za „Pajączka na rowerze” dostała nagrodę w konkursie literatury dziecięcej.

2.Powieść młodzieżowa

Rodzaj powieści, w której głównymi bohaterami są osoby w wieku kilkunastu lat, akcja toczy się tam, gdzie przebywają młodzi ludzie (dom, szkoła, plac zabaw), a utwór porusza problemy nastolatków: pierwszą miłość, relacje z rówieśnikami, konflikty rodzinne. Taką powieścią jest „Pajączek na rowerze”.

3.Problemy poruszone w „Pajączku na rowerze”

Pierwsza miłość Oli i Łukasza, rozstanie rodziców i nowy związek taty Łukasza, brak porozumienia dzieci z rodzicami oraz konflikty z rówieśnikami (Marcela, Adam). Książka pokazuje, jak ważna jest w rodzinie szczera rozmowa.

4.Elementy świata przedstawionego

Składniki świata pokazanego w utworze: czas akcji, miejsce akcji, wątki (ciągi wydarzeń) i bohaterowie.

5.Czas akcji „Pajączka na rowerze”

Współczesność (internet, e-maile, fotoblogi). Akcja zaczyna się w ostatnich dniach sierpnia, kilka dni przed początkiem roku szkolnego. Ola i Łukasz idą wtedy do 5. klasy. Akcja trwa kilka miesięcy - do wyjazdu Łukasza. Ostatni rozdział dzieje się pięć lat później: bohaterowie mają po 16 lat i kończą gimnazjum.

6.Miejsce akcji „Pajączka na rowerze”

Głównie Warszawa, dzielnica Białołęka: osiedle i mieszkania bohaterów, szkoła, podwórko, brzeg Wisły. Poza tym Mazury, dokąd Łukasz jedzie z tatą i panią Iwoną, oraz Gdańsk, gdzie Łukasz mieszka w ostatnim rozdziale.

7.Narracja w „Pajączku na rowerze”

Narrator trzecioosobowy opowiada w czasie przeszłym. Rozdziały są na przemian zatytułowane „Ola” i „Łukasz”: raz widzimy wydarzenia oczami dziewczynki, raz oczami chłopca. Dzięki temu poznajemy myśli i uczucia obojga bohaterów.

8.Znaczenie tytułu „Pajączek na rowerze”

Tytuł łączy pasje dwojga bohaterów: jazdę na rowerze (Ola) i pająki (Łukasz). Tytułowy Pajączek to Ola - Łukasz zaczyna list do niej od słów „Mój kochany Pajączku”.

9.Wątek główny i wątki poboczne powieści

Wątek to ciąg wydarzeń związanych z jedną postacią albo sprawą; splecione wątki tworzą fabułę. Wątek główny to miłość Oli i Łukasza. Wątki poboczne to m.in. rozpad rodziny Łukasza, spory mamy Oli z babcią i to, jak Łukasz odnajduje się w nowej szkole.

10.Bohater pierwszoplanowy, drugoplanowy i epizodyczny

Bohater pierwszoplanowy jest najważniejszy - akcja toczy się wokół niego. Drugoplanowy pojawia się rzadziej, ale wpływa na losy głównych postaci. Epizodyczny nie odgrywa istotnej roli w utworze, występuje na marginesie wydarzeń.

11.Bohaterowie „Pajączka na rowerze” - pierwszoplanowi, drugoplanowi i epizodyczni

Pierwszoplanowi: Ola i Łukasz. Drugoplanowi: rodzina Oli, rodzina Łukasza, ich koledzy (np. Marcela, Adam) i pani Iwona. Epizodyczni: np. polonistka, pan Jan, Czapon, Jaromir Twardek.

12.Ola (Aleksandra) Mróz

Uczennica 5. klasy z Białołęki, mieszka z mamą i starszą siostrą Basią. Energiczna, żywiołowa i bezpośrednia, czasem bije się z chłopakami. Świetnie jeździ na rowerze i tańczy, lubi WF, ale słabo się uczy. Boi się tylko pająków.

13.Łukasz Tomaszewski

Nowy uczeń w klasie Oli. Spokojny, kulturalny i wrażliwy, bardzo zdolny, ma świetną pamięć. Interesuje się pająkami i fotografią, prowadzi fotobloga. Nie umie jeździć na rowerze, słabo gra w piłkę, nosi aparat na zęby. Tęskni za tatą, który pracuje w Libanie.

14.Kontrast między Olą a Łukaszem

Kontrast to zestawienie przeciwieństw. Ola świetnie jeździ na rowerze, słabo się uczy i boi się pająków. Łukasz lubi naukę, robi zdjęcia i interesuje się pająkami, ale nie umie jeździć na rowerze. Każde pokonuje swój lęk dzięki drugiemu.

15.Rodzina Oli (Mrozowie)

Mama, Anna Mróz, po rozwodzie sama wychowuje dwie córki; tata Oli nie utrzymuje z nią kontaktu. Mama jest pobłażliwa wobec starszej Basi, a krytyczna wobec Oli, więc Ola czuje się gorzej traktowana. Basia często zmienia chłopaków, lubi białe ubrania i wcześnie wychodzi za mąż.

16.Babcia Oli

Mama pani Mróz, odważna i aktywna emerytka. Kupuje laptop, chodzi na kurs komputerowy, uczy się angielskiego i korzysta z Allegro - tam poznaje pana Jana, za którego wychodzi za mąż. Mama Oli krytykuje jej nowe pasje, co prowadzi do konfliktu.

17.Rodzice Łukasza (Tomaszewscy)

Mama, Beata Tomaszewska, jest nerwowa i apodyktyczna, czyli lubi rządzić i rozkazywać. Pilnuje głównie zdrowia syna (aparat na zęby, ćwiczenia stóp, zdrowe jedzenie) i nie rozumie, jak trudno mu w nowej szkole. Tata, Makary Tomaszewski, od dwóch lat pracuje jako lekarz w Libanie, rzadko bywa z synem i nie dotrzymuje słowa.

18.Co ukrywa Makary Tomaszewski?

W tajemnicy przed synem rozwodzi się z mamą Łukasza i zakłada nową rodzinę z panią Iwoną, która spodziewa się dziecka. Dlatego Łukasz z mamą musieli się przeprowadzić. Miła pani Iwona też nie mówi chłopcu prawdy. Łukasz dowiaduje się wszystkiego przypadkiem od Tomka, siostrzeńca pani Iwony.

19.Białe kłamstwo

Powiedzenie nieprawdy w drobnej sprawie, by komuś nie zrobić przykrości albo dla własnego bezpieczeństwa. Takie kłamstwo często uważa się za nieszkodliwe, np. pochwała prezentu, który nam się nie podoba.

20.Rodzina patchworkowa

Rodzina, która powstaje, gdy oboje albo jedno z rodziców wchodzi w nowy związek. Tworzą ją partnerzy, ich wspólne dzieci i dzieci z poprzednich związków. Nazwa pochodzi od patchworku - zszywania w całość kawałków różnych materiałów. W takiej rodzinie żyje Łukasz.

21.Stereotyp

Uogólniona opinia o jakiejś grupie albo sprawie, podzielana przez wiele osób. Jest trudna do zmiany, często niezgodna z rzeczywistością i zazwyczaj negatywna. Rozpoznasz ją po tym, że ocenia jednakowo całą grupę, np. „Wszyscy starsi ludzie boją się komputerów”.

22.Bohaterowie przełamujący stereotypy

Ola nie pasuje do obrazu grzecznej dziewczynki: bije się z chłopakami, fika na trzepaku, nie dba o wygląd. Łukasz nie pasuje do obrazu typowego chłopca: nie umie jeździć na rowerze, słabo gra w piłkę, łatwo się wzrusza i płacze. Babcia nie jest tradycyjną babcią: używa laptopa i internetu, uczy się angielskiego.

23.Przełamywanie stereotypów

Krytyczne podejście do utartych wyobrażeń: poznajemy człowieka, zanim go ocenimy, i nie zakładamy, że jest taki jak cała jego grupa. „Pajączek na rowerze” pokazuje, że ludzie nie zawsze zachowują się zgodnie z oczekiwaniami otoczenia.

24.Arachnofobia - jak Ola ją pokonuje?

Arachnofobia to strach przed pająkami. Ola, która boi się tylko pająków, pokonuje go za radą Łukasza: przy Marceli całuje ilustrację pająka, wyobrażając sobie, że to rower. Potem nie uważa już, że pająki trzeba zabijać.

25.Rzutki i rower - jak Łukasz pokonuje słabości?

Pomaga mu Ola. W konkursie w rzutki za jej radą wyobraża sobie w tarczy osobę, której nie lubi (Adama), i niespodziewanie wygrywa. Ola na próżno uczy go jazdy na rowerze, ale w końcu, korzystając z jej rad, jedzie - gdy pod wpływem emocji ucieka od taty. Rower staje się jego pasją.

26.Emocje i ich siła

Podstawowe emocje to m.in. radość, smutek, strach, gniew, zdziwienie i wstręt. Ta sama emocja może być słabsza albo silniejsza, np. irytacja - gniew - wściekłość albo lęk - strach - groza (od najsłabszej do najsilniejszej). Gdy umiemy nazwać emocję, łatwiej o niej powiedzieć.

27.Brak porozumienia w rodzinach Oli i Łukasza

W obu rodzinach brakuje szczerej rozmowy, zaufania i zrozumienia dla uczuć dzieci. Dorośli ukrywają ważne sprawy i krytykują dzieci oraz siebie nawzajem, więc Ola i Łukasz nie mają wsparcia rodziców i rzadko mówią im, co naprawdę czują.

28.Jak szczerze i grzecznie mówić o uczuciach?

Mówimy o sobie i nazywamy uczucie, np. „Jest mi smutno”. Podajemy, co je wywołało, i spokojnie mówimy, czego potrzebujemy. Nie obrażamy rozmówcy.

29.Adam Oleszczuk

Kolega Łukasza: słaby uczeń, świetnie gra w piłkę i dobrze się bije. Dwa razy pomaga Łukaszowi w szkole, ale nie bezinteresownie - Łukasz odrabia za niego zadania. Oszukuje go i szantażuje. Po kilku latach wyprowadza się z rodzicami do Genewy.

30.Szantaż Adama

Gdy Łukasz nie chce dłużej odrabiać lekcji za Adama, ten wykorzystuje jego naiwność. Łukasz pisze w imieniu Adama list miłosny - rzekomo do innej Oli, a naprawdę do Marceli. Adam podpisuje list imieniem Łukasza i szantażuje go nim. Łukasz nie mówi o tym Oli. W końcu upokorzony Adam oddaje list Oli, a ona niszczy go bez czytania.

31.Marcela (Marcelina Wielgat)

Przyjaciółka Oli z klasy, lubi szczeniaki i chce zostać weterynarzem. Ich przyjaźń psuje się, gdy obie interesują się Łukaszem. Później się wspierają: Marcela radzi Oli szukać Łukasza na forach miłośników pająków, a Ola pomaga jej, gdy sąsiadka niesłusznie oskarża ją o śmierć szczeniaka.

32.Gałązka logiczna (przyczyna i skutek)

Schemat przyczyn i skutków zapisywany od dołu: jeżeli coś się stanie (przyczyna), to nastąpi coś innego (skutek). Każdy skutek staje się przyczyną następnego zdarzenia.

33.Etapy znajomości Oli i Łukasza

Poznają się przez zgubione klucze i na początku się nie lubią. Potem rodzi się sympatia (dyskoteka, lekcja polskiego). Po kłótni o Adama godzą się, sympatia przechodzi w miłość i ustalają, że są parą. Po pocałunku mamy rozdzielają dzieci. Po pięciu latach Ola wciąż pisze do Łukasza.

34.Co Ola i Łukasz robią dla siebie?

Łukasz na lekcji polskiego, by nie pogrążyć Oli, zamiast swojego opisu wystawy kotów zmyśla opis przeprowadzki i dostaje jedynkę. Broni Oli przed swoją mamą i przed Adamem. Ola tańczy z nim na dyskotece (wygrywają konkurs tańca), dopinguje go w rzutkach i uczy jazdy na rowerze.

35.Reakcja mam na pocałunek dzieci

Łukasz wyznaje Oli miłość i ją całuje, a przyłapuje ich mama Oli. Obie mamy uznają, że dzieci są na to za małe, i zabraniają im się spotykać. Mama Łukasza wypisuje go ze szkoły i szuka nowego mieszkania, więc dzieci się rozstają.

36.Zakończenie „Pajączka na rowerze”

Pięć lat później Łukasz jest szesnastolatkiem, mieszka w Gdańsku i spotyka się z Marzeną. Ola przez lata próbuje się z nim skontaktować - dopiero jej 623. e-mail do niego trafia. Wiadomość budzi dawne uczucia i Łukasz zamierza odpisać. Zakończenie jest otwarte: zostaje nadzieja na spotkanie.

37.Przysłowie

Krótkie, utrwalone zdanie o znaczeniu przenośnym, które wyraża mądrość życiową, np. „Kto się lubi, ten się czubi”, czyli osoby, które się lubią, często się kłócą i dokuczają sobie.

38.Opinia o książce

Własne zdanie o książce poparte argumentami, czyli powodami, dla których tak uważamy. Zaczynamy od zwrotów: moim zdaniem, uważam, że, sądzę, że.

39.E-mail

Wiadomość wysyłana pocztą elektroniczną. Zawiera: adres odbiorcy, temat, zwrot powitalny, treść, zwrot pożegnalny i podpis.

40.Opowiadanie z narracją pierwszoosobową

Opowiadanie, w którym narrator jest bohaterem i mówi o sobie (ja, my). Ma wstęp (kto, kiedy, gdzie), rozwinięcie (przebieg wydarzeń) i zakończenie.