Dziady, część II - obrzęd, duchy i nauki moralne

1.Kto jest autorem „Dziadów, części II”?

Autorem „Dziadów, części II” jest Adam Mickiewicz.

2.Dziady - znaczenie nazwy i cel obrzędu

Dziady to obrzęd ku pamięci zmarłych przodków. Uczestnicy przywołują ich dusze i próbują przynieść im ulgę przez jedzenie, napoje, modlitwy oraz śpiew.

3.Jakie tradycje religijne łączy obrzęd dziadów?

Obrzęd ma pogańskie pochodzenie, ale łączy wywoływanie i częstowanie duchów z chrześcijańskimi modlitwami, znakiem krzyża oraz wiarą w czyściec i zbawienie.

4.Gdzie i o jakiej porze rozgrywa się główna akcja „Dziadów, części II”?

Akcja rozgrywa się w kaplicy podczas jednej nocy: zaczyna się wieczorem i trwa do czasu po północy, gdy słychać pianie koguta. Dokładny rok nie zostaje wskazany wprost.

5.Jaką rolę pełni Guślarz?

Guślarz przewodniczy obrzędowi: kieruje uczestnikami, przywołuje i odprawia duchy, pyta o ich potrzeby oraz objaśnia ich los.

6.Jaką rolę pełni Chór wieśniaków i wieśniaczek?

Chór współuczestniczy w obrzędzie, komentuje pojawianie się duchów, wyraża zbiorowe emocje i powtarza nauki moralne oraz formuły zaklęć.

7.Jak przygotowuje się kaplicę do obrzędu?

Uczestnicy zamykają drzwi, stają wokół trumny, nie zapalają lamp ani świec i zasłaniają okna całunami, aby do środka nie wpadało światło księżyca.

8.Kto reprezentuje duchy lekkie i jak zostaje przywołany?

Duchy lekkie reprezentują dzieci: Józio i Rózia. Guślarz przywołuje je przez spalenie garści kądzieli, której płomień uczestnicy podsycają oddechem.

9.Czego zabrakło w ziemskim życiu Józia i Rózi?

Dzieci nie zaznały cierpienia ani goryczy. Ich życie wypełniały pieszczoty, słodycze i zabawa, dlatego nie poznały pełni ludzkiego doświadczenia.

10.Na czym polega pośmiertny stan Józia i Rózi?

Dzieci przebywają w raju i mają dostatek przyjemności, lecz odczuwają nudę i trwogę. Droga do nieba pozostaje dla nich zamknięta, ponieważ nie doświadczyły ziemskiej goryczy.

11.O jaką pomoc proszą Józio i Rózia?

Proszą o dwa ziarna gorczycy. Nie potrzebują słodkich potraw, modlitw ani mszy ofiarnej.

12.Co oznaczają ziarna gorczycy w historii dzieci?

Gorzka gorczyca oznacza brakujące doświadczenie cierpienia. Jej przyjęcie ma uzupełnić życie dzieci, które znały wyłącznie przyjemność.

13.Jaką naukę moralną przekazują Józio i Rózia?

„Kto nie doznał goryczy ni razu, / Ten nie dozna słodyczy w niebie”. Do pełni człowieczeństwa i szczęścia po śmierci potrzebne jest także doświadczenie cierpienia.

14.Jak kończy się spotkanie z Józiem i Rózią?

Guślarz daje dzieciom po ziarnie gorczycy i odprawia je. Ich prośba zostaje spełniona, a duchy znikają.

15.Kto reprezentuje duchy ciężkie?

Duchy ciężkie reprezentuje Widmo złego pana, dawnego właściciela wioski. Od jego śmierci mijają niemal trzy lata, a on nadal cierpi za krzywdy wyrządzone poddanym.

16.Jak Guślarz przywołuje duchy ciężkie?

O północy każe ustawić w środku kaplicy kocioł wódki i przygotować smolne łuczywo. Na jego znak wódka zostaje zapalona, a duchy są wzywane przez ogień.

17.Za co zostaje ukarany zły pan?

Za okrucieństwo i brak litości wobec poddanych: kazał wychłostać głodnego człowieka za zerwanie owoców i wypędzić proszącą o pomoc matkę, która zamarzła wraz z dzieckiem.

18.Na czym polega kara złego pana?

Błąka się nocami po ziemi, unika słońca i cierpi nieustanny głód oraz pragnienie. Drapieżne ptaki szarpią jego ciało i zabierają każdy pokarm oraz napój.

19.Kim są nocne ptaki dręczące złego pana?

To dusze jego dawnych poddanych i sług, których krzywdził i morzył głodem. Jako sowy, kruki i puchacze odbierają mu jedzenie oraz napoje i szarpią jego ciało.

20.Jaką krzywdę opowiada Kruk?

Jako głodny człowiek zerwał kilka jabłek w pańskim ogrodzie. Został schwytany, a pan dla zastraszenia innych kazał przywiązać go do słupa i okrutnie wychłostać. Wskutek chłosty zmarł.

21.Jaką krzywdę opowiada Sowa?

Jako uboga matka prosiła pana w Wigilię o pomoc. Na jego rozkaz sługa wypędził ją z dzieckiem na śnieg; nie znalazła noclegu i oboje zamarzli na drodze.

22.O co prosi zły pan i dlaczego nie może otrzymać pomocy?

Prosi dawnych poddanych o choćby odrobinę wody i dwa ziarna pszenicy, aby uwolnić duszę od ziemskiej tułaczki. Ptaki, czyli jego ofiary, zabierają wszystko, co zostaje mu podane.

23.Jaką naukę moralną przekazuje historia złego pana?

„Bo kto nie był ni razu człowiekiem, / Temu człowiek nic nie pomoże”. Człowieczeństwo wymaga litości i troski o innych; kto je odrzucił, nie może liczyć na ludzką pomoc po śmierci.

24.Kim jest Zosia i do jakiej grupy duchów należy?

Zosia jest zmarłą dziewiętnastoletnią pasterką z miejscowej wioski. Należy do duchów pośrednich, przywoływanych przez spalenie wianka ze święconych ziół.

25.Na czym polega wina Zosi?

Zosia żyła beztrosko i nie angażowała się w prawdziwe uczucia. Lubiła podziw pasterzy, lecz wyśmiewała zalotników i żadnego nie kochała; żyła w oderwaniu od ludzi i ziemskich spraw.

26.Na czym polega kara Zosi?

Wiatr bezustannie unosi ją między ziemią a niebem. Nie może dotknąć ziemi ani dostać się do nieba; mimo swobody zabawy odczuwa nudę, samotność i tęsknotę.

27.O jaką pomoc prosi Zosia?

Prosi, aby młodzieńcy pochwycili ją za ręce, przyciągnęli do ziemi i przez chwilę z nią poigrali. Próba nie udaje się, ponieważ wiatr ją oddala.

28.Jaki dalszy los przepowiada Zosi Guślarz?

Zosia musi jeszcze przez dwa lata samotnie unosić się z wiatrem, a potem wejdzie do nieba. Modlitwa uczestników nie może tego dnia skrócić jej kary.

29.Jaką naukę moralną przekazuje Zosia?

„Kto nie dotknął ziemi ni razu, / Ten nigdy nie może być w niebie”. Nie wolno odrywać się od ludzkich uczuć, więzi i rzeczywistych doświadczeń życia.

30.Jak wygląda ostatnie, milczące Widmo?

To blady młody duch o dzikim, zasępionym spojrzeniu. Od jego piersi ku nogom biegnie pąsowa pręga; Widmo wskazuje ręką serce.

31.Czym zachowanie ostatniego Widma różni się od zachowania wcześniejszych duchów?

Widmo nie odpowiada na pytania, nie przedstawia swojej historii ani prośby i nie wypowiada nauki moralnej. Nie odchodzi też na rozkaz Guślarza.

32.Co łączy ostatnie Widmo z pasterką?

Widmo staje obok pasterki w żałobie, wpatruje się w nią i wskazuje serce. Gdy kobieta zostaje wyprowadzona, podąża za nią; dokładny charakter ich więzi nie zostaje wyjaśniony wprost.

33.Jak objawia się bezsilność Guślarza wobec ostatniego Widma?

Nie działają pytania, prośby, zaklęcia, groźby ani przekleństwa Guślarza. Widma nie usuwają również kropidło, stuła, gromnica i poświęcenie.

34.Jak kończą się „Dziady, część II”?

Guślarz każe wyprowadzić pasterkę z kaplicy, a milczące Widmo rusza za nią. Chór powtarza pytanie „Co to będzie?”, pozostawiając dalszy los postaci niewyjaśniony.

35.Jakie trzy warunki pełnego człowieczeństwa wynikają z nauk duchów?

Należy poznać także cierpienie, okazywać innym litość oraz uczestniczyć w ziemskim życiu i prawdziwych uczuciach. Los po śmierci zależy od sposobu życia i stosunku do innych ludzi.