Cechy dobrego stylu - Zamieńmy słowo 8

Wzrost i rozwój mają różne znaczenia, więc nie są synonimami. Wzrost oznacza, że czegoś przybywa: zwiększa się wielkość albo liczba. Mówimy tak np. o wzroście temperatury albo liczby mieszkańców miasta.

Rozwój to stopniowe przechodzenie do stanu doskonalszego. Człowiek rozwija się m.in. intelektualnie, emocjonalnie i społecznie. Rozwojem jest np. to, że dziecko uczy się samodzielnie rozwiązywać konflikty.

Wypalenie zawodowe to utrata entuzjazmu i chęci do pracy. Zwykle jest skutkiem przeciążenia obowiązkami albo długotrwałego stresu.

Te środki stylistyczne sprawiają, że tekst jest bardziej wyrazisty.

• Przenośnia (metafora) - wyrazy połączone razem nabierają nowego, niedosłownego znaczenia i tworzą obraz, np. „morze zbóż” (bardzo rozległe pole zboża). W porównaniu dwie rzeczy łączy zwykle wyraz „jak” albo „niczym”, a w przenośni takiego wyrazu nie ma.
• Uosobienie (personifikacja) - zwierzę, roślina, przedmiot albo zjawisko działa, czuje lub myśli jak człowiek, np. „Stary zegar narzeka na pośpiech domowników”.
• Powtórzenie - ten sam wyraz lub zwrot pojawia się kilka razy, np. na początku kolejnych wersów albo strof.

Powtórzenie podkreśla ważną myśl, porządkuje budowę utworu i nadaje mu rytm. Powtórzeniem jest np. rozpoczynanie trzech kolejnych strof słowami „Czekam na…”.

Związek frazeologiczny to utrwalone połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym, innym niż znaczenie jego części. Wyrazów w takim związku nie zastępujemy innymi. Na przykład „trzymać język za zębami” znaczy: milczeć, nie zdradzać tajemnicy. Forma „trzymać język w zębach” byłaby błędem.

Jak rozpoznać związek frazeologiczny:

• sprawdź, czy wyrazy rozumiane dosłownie pasują do sytuacji;
• zastanów się, czy razem znaczą coś innego niż osobno;
• w razie wątpliwości zajrzyj do słownika frazeologicznego.

Np. w zdaniu „Kuba trzymał język za zębami i nie zdradził niespodzianki” Kuba nie robi niczego z językiem - po prostu milczy. Związki frazeologiczne należą do środków, które czynią styl obrazowym.

Wywiad to gatunek dziennikarski. Jest to rozmowa dziennikarza z rozmówcą zapisana w formie pytań i odpowiedzi. Dziennikarz przygotowuje pytania wcześniej i wiąże je z tematem rozmowy.

Praca nad wywiadem przebiega w kilku krokach (zob. schemat). W zapisie pytania odróżnia się od odpowiedzi, np. pogrubieniem.

Dobrze, gdy na pytanie nie da się odpowiedzieć samym „tak” albo „nie”. Dobrze też, gdy kolejne pytania łączą się ze sobą. Uczeń może przeprowadzić wywiad np. z sąsiadką, która od lat hoduje pszczoły.

Opowiadanie to krótki utwór epicki o prostej fabule i niewielkiej liczbie bohaterów. W fabule mogą się pojawiać opisy, dygresje, komentarze i wydarzenia epizodyczne. Współcześnie opowiadanie niemal całkowicie wyparło nowelę.

Narracja w opowiadaniu może być pierwszo- albo trzecioosobowa. W narracji pierwszoosobowej narrator uczestniczy w zdarzeniach i mówi o sobie „ja”, np. „Wróciłem po klucze do szkoły”. W narracji trzecioosobowej narrator mówi o bohaterach „on”, „ona”, np. „Wróciła po klucze do szkoły”.

Metaplan to sposób graficznego porządkowania rozmowy o problemie. Uczestnicy odpowiadają po kolei na cztery pytania (zob. schemat). Najpierw opisują stan obecny, a potem stan, do którego dążą. Następnie szukają przyczyn różnicy. Na końcu proponują, co należy zrobić.

Styl wypowiedzi ustnej lub pisemnej polega na odpowiednim doborze środków językowych. Dobry styl sprawia, że przekaz jest zrozumiały i wyraża zamiar autora. Zachęca też odbiorcę do czytania albo słuchania. Wyznaczniki dobrego stylu zależą od charakteru wypowiedzi: w definicji liczą się m.in. prostota i zwięzłość, a w opowiadaniu obrazowość i dynamiczność.

Np. prostocie służy słowo „ciekawy” zamiast „nienudny”, a dynamiczności zdanie „Ola przeczytała książkę” zamiast „Książka została przeczytana przez Olę”.

Na charakter wypowiedzi duży wpływ mają konstrukcje składniowe. Oto najważniejsze zależności:

• nagromadzenie zdań pojedynczych dynamizuje tekst i daje wrażenie „dziania się”;
• rozbudowane zdania wielokrotnie złożone, zwykle z wieloma określeniami, nadają tekstowi potoczystość i wzmacniają jego obrazowość;
• strona bierna może podkreślać oficjalny charakter wypowiedzi;
• pytania pozwalają zwrócić uwagę odbiorcy na jakiś problem;
• wykrzyknienia są zwykle dowodem dużego zaangażowania emocjonalnego.

Zdanie „Termin zebrania został ustalony przez samorząd uczniowski” jest w stronie biernej i brzmi oficjalnie.