Komunikacja, symbol, liryka - Zamieńmy słowo 8

Budowę wiersza opisujemy według dwóch osobnych kryteriów.

Pierwsze kryterium to podział na strofy. Strofa, czyli zwrotka, to grupa wersów oddzielona od pozostałych pustą linijką. Wiersz z takim podziałem to wiersz stroficzny. Wiersz ciągły, w którym wersy następują po sobie bez pustych linijek, to wiersz stychiczny.

Drugie kryterium to rymy, czyli współbrzmienia zakończeń wersów. Wiersz pozbawiony rymów to wiersz biały.

Żeby sprawdzić rymy, porównaj zakończenia wersów, zwykle od przedostatniej samogłoski. Na przykład wyrazy „rzeka” i „czeka” rymują się, a „rzeka” i „polana” - nie. Rymujące się wersy nie zawsze stoją obok siebie.

Podmiot liryczny to osoba mówiąca w wierszu. Wyraża swoje uczucia, myśli i przeżycia. Nie utożsamiamy go z autorem, nawet gdy wiersz brzmi bardzo osobiście. Podmiot liryczny może mówić w imieniu własnym albo w imieniu grupy. Rozpoznajemy to po formach wyrazów: „ja”, „mnie”, „kocham” wskazują na mówienie we własnym imieniu, a „my”, „nas”, „czekamy” - w imieniu grupy.

Sytuacja liryczna to okoliczności wypowiedzi w wierszu. Żeby ją opisać, odpowiadamy na pytania:

• kto mówi?
• do kogo się zwraca?
• gdzie i kiedy mówi?
• w jakim jest położeniu i nastroju?

Osobę, do której zwraca się podmiot liryczny, nazywamy adresatem. Często wskazują na niego formy drugiej osoby, np. „ty”, „spójrz”, „pamiętasz”.

Empatia to współodczuwanie z innymi i umiejętność postawienia się w czyjejś sytuacji, także osoby bardzo od nas różnej. Empatia prowadzi do życzliwości i pomocy.

Komunikacja to porozumiewanie się ludzi, czyli przekazywanie informacji (komunikatu). To proces społeczny, który zachodzi między nadawcą a odbiorcą. Każdym z nich może być jednostka albo zbiorowość, np. szkoła wysyłająca ogłoszenie do wszystkich rodziców.

Komunikacja jest skuteczna, gdy odbiorca rozumie przekaz z uwzględnieniem intencji nadawcy i okoliczności.

Rodzaje komunikacji:

• werbalna - za pomocą słów mówionych lub pisanych, np. przemówienie, SMS;
• niewerbalna - za pomocą znaków innych niż językowe, np. kiwnięcie głową, uśmiech, znak drogowy.

W metodzie porozumienia bez przemocy porównuje się dwa sposoby mówienia.

Język żyrafy akceptuje wszystkie uczucia i nie dzieli ich na dobre i złe. Mówiący językiem szakala stawia się ponad rozmówcą. Przemocą jest też spychanie na drugi plan własnych uczuć i potrzeb.

Żeby zamienić język szakala na język żyrafy, zamiast oceniać rozmówcę, mówimy o swoich uczuciach i potrzebach.

Rozmowę bez przemocy ułatwiają trzy umiejętności.

Uważne słuchanie polega na tym, że znajdujemy czas i uwagę dla rozmówcy. Gdy nie możemy się skupić, mówimy o tym i umawiamy się na później. Dbamy o kontakt wzrokowy i pozycję na równym poziomie. Słuchamy do końca, nie przerywamy i nie dopowiadamy.

Parafrazowanie to powtórzenie własnymi słowami tego, co powiedział rozmówca. Robimy to, gdy skończy mówić, żeby upewnić się, że dobrze go zrozumieliśmy, np. „Czyli cieszysz się z obozu, ale boisz się, że nikogo tam nie znasz?”.

Spójność komunikatu to zgodność tego, co mówimy, z tym, jak mówimy. Ton głosu, mimika i postawa mają podkreślać treść. Na przykład przepraszając kogoś, nie przewracamy oczami.

Hejt to obraźliwa, krzywdząca wypowiedź, która jest przejawem wrogości wobec kogoś. Tym słowem nazywa się też ogół takich opinii.

O hejcie krąży kilka fałszywych przekonań. Warto znać fakty:

• wolność słowa nie daje prawa do hejtu;
• hejt w żartach też rani;
• hejt w internecie szkodzi tak samo jak na żywo.

Mowa nienawiści to wypowiedzi, które obrażają, poniżają lub zastraszają ludzi z powodu ich cech, np. pochodzenia, poglądów lub niepełnosprawności. Szerzy się, gdy dzielimy ludzi na lepszych i gorszych.

Symbol to element utworu, który oprócz znaczenia dosłownego ma ukryte znaczenie przenośne. Symbolem może być przedmiot, postać, zjawisko albo kolor. Symbol bywa wieloznaczny, dlatego jego znaczenie odczytujemy z całego utworu. Na przykład kotwica bywa symbolem nadziei, a serce - symbolem miłości.

Żeby rozpoznać symbol, sprawdź, czy element oprócz znaczenia dosłownego kryje dodatkowy, przenośny sens ważny dla całego utworu.

Symbolizm to kierunek artystyczny w poezji i sztukach plastycznych. Powstał we Francji i Belgii, a jego początki przypadają na drugą połowę XIX w. Symboliści głosili, że świat odbierany zmysłami jest przemijający i pozorny. Prawdę o idealnym świecie można według nich wyrazić tylko symbolem.

Trzy kolejne pojęcia to dwa środki stylistyczne i aluzja literacka.

Apostrofa często kończy się wykrzyknikiem i wyraża silne uczucia, np. prośbę lub tęsknotę. Aluzja literacka może dotyczyć bohatera, zdarzenia, czasu lub miejsca akcji. Czytelnik powinien ją zauważyć i zrozumieć. Dzięki niej autor przekazuje myśl w skrócie i wywołuje nastrój przez znane skojarzenia. Papkin to przechwalający się bohater „Zemsty” Aleksandra Fredry.