Wywiad, reportaż, odmiany polszczyzny - Zamieńmy słowo 8

1.Rodzaje literackie

Literaturę dzielimy na trzy rodzaje. Epika: narrator opowiada o zdarzeniach i bohaterach (np. powieść, nowela). Liryka: podmiot liryczny wyraża uczucia i myśli (np. fraszka, tren). Dramat: utwór do wystawienia na scenie, złożony z dialogów i didaskaliów (np. komedia, tragedia).

2.Jak rozpoznać utwór liryczny?

Utwór liryczny ma zwykle podział na wersy i strofy, a podmiot liryczny wyraża w nim swoje uczucia, myśli i przeżycia. Rymy nie są konieczne: wiersz bez rymów także należy do liryki.

3.Wyraz wieloznaczny „zawód”

Wyraz wieloznaczny ma kilka znaczeń. Zawód to praca, której ktoś się wyuczył i którą wykonuje, np. zawód stolarza. Zawód to także rozczarowanie, np. „Ta wycieczka była dla mnie zawodem”.

4.Natchnienie

Nagły przypływ pomysłów i silna chęć tworzenia, które odczuwa twórca, np. poeta, malarz albo kompozytor.

5.Wywiad

Gatunek dziennikarski: rozmowa dziennikarza z rozmówcą, np. ekspertem albo znaną osobą, zapisana w formie pytań i odpowiedzi. Do gatunków dziennikarskich należy też reportaż.

6.Reporter a reportażysta

Reporter zdaje relację z wydarzeń, których był świadkiem, aby poinformować odbiorcę - pełni rolę odtwórczą. Reportażysta pełni rolę twórczą: wybiera i układa elementy świata, by wywołać emocje, i sięga po środki literackie.

7.Reportaż

Gatunek publicystyczny z elementami literackimi, pisany prozą, zwykle z przyciągającym uwagę tytułem. To relacja z wydarzeń, w których autor uczestniczył albo o których dowiedział się od świadków lub z dokumentów.

8.Cechy reportażu

Barwny opis zdarzeń i faktów, np. opowieść o jakimś środowisku z charakterystyką postaci i ograniczonym komentarzem autora. Język łączy różne style, zawiera środki artystyczne i pokazuje emocje. Reportaż podaje autentyczne dane: daty, miejsca i nazwiska uczestników.

9.Pytania, na które odpowiada reportaż

Kto jest bohaterem? Co jest wydarzeniem? Kiedy i gdzie do niego doszło? Po co reportaż napisano? Dlaczego autor podjął temat? Jak go przedstawił?

10.Podział reportażu: forma publikacji i tematyka

Ze względu na formę publikacji: reportaż literacki, radiowy, telewizyjny, filmowy i fotoreportaż. Ze względu na tematykę m.in.: obyczajowy, społeczny, kulturalny, podróżniczy i wojenny.

11.Fotoreportaż

Utwór publicystyczny złożony z krótkiego tekstu i cyklu fotografii lub filmów.

12.Pleonazm

Błąd językowy: wyrażenie, w którym jeden wyraz powtarza znaczenie drugiego, np. „spadać w dół” (spadać to zawsze poruszać się w dół). Wystarczy powiedzieć „spadać”.

13.Pisownia tytułów czasopism i książek

W tytułach gazet i czasopism wielką literą piszemy wszystkie wyrazy oprócz przyimków i spójników wewnątrz tytułu, np. „Kurier Młodego Czytelnika”. W tytułach książek wielką literą piszemy tylko pierwszy wyraz (i nazwy własne), np. „Syzyfowe prace”.

14.Język ogólnonarodowy (język ogólny)

Podstawowa odmiana polszczyzny, używana przez wszystkich Polaków bez względu na miejsce zamieszkania, wykształcenie, wiek i zawód. Uczy się jej w szkole, używa w prasie, radiu, telewizji i w życiu publicznym, np. w urzędach.

15.Regionalne odmiany języka i regionalizmy

Regionalne odmiany to odmiany polszczyzny typowe dla danego obszaru Polski, np. Śląska czy Mazowsza. Regionalizmy to wyrazy typowe dla mieszkańców regionu, używane także przez ludzi wykształconych i w miastach, np. „szneka” (drożdżówka) w Poznaniu.

16.Dialekt a gwara

Dialekty i gwary to regionalne odmiany języka. Dialekt obejmuje większy obszar, zwykle region geograficzny. Gwara jest pojęciem węższym: to język mieszkańców mniejszego obszaru - gminy, parafii, a nawet jednej wsi.

17.Dialekty języka polskiego

Główne dialekty polszczyzny to: małopolski, wielkopolski, mazowiecki i śląski; na mapie dialektów wyróżnia się też kaszubski. Na części ziem zachodnich i północnych powstały nowe dialekty mieszane.

18.Nowe dialekty mieszane

Dialekty, które ukształtowały się na Pomorzu, Dolnym Śląsku, Warmii i Mazurach, czyli na ziemiach włączonych do Polski po II wojnie światowej. Powstały z połączenia dialektów osadników z innych regionów, np. z Kresów Wschodnich i Polski centralnej.

19.Zapis wymowy gwarowej

Gdy wymowa głosek w dialekcie różni się od ogólnopolskiej, w zapisie stawia się znaki graficzne nad literami, np. ō, é, ô, ë. Na przykład ō oznacza długie o, a é wymawia się jak i lub y.

20.Język kaszubski

Dawny dialekt kaszubski, używany w kilku powiatach województwa pomorskiego, w 2005 r. uznano za odrębny język regionalny. Wydaje się w nim książki i prasę, używa go w radiu, telewizji, szkołach i urzędach; można zdawać z niego maturę.

21.Gwara środowiskowa (zawodowa), czyli żargon lub slang

Odmiana języka grup zawodowych (np. lekarzy, prawników) i grup społecznych: ludzi w zbliżonym wieku (np. młodzieży) albo o podobnych zainteresowaniach (np. szachistów, wędkarzy). Od języka ogólnego różni się głównie słownictwem.

22.Rola żargonu w grupie

Żargon daje poczucie przynależności do grupy i ułatwia swobodną, szybszą i bardziej precyzyjną komunikację. Dla osób spoza grupy bywa jednak trudny do zrozumienia.