Powieść młodzieżowa, stereotyp, emocje - Zamieńmy słowo 5

Powieść młodzieżowa to jeden z typów powieści. Rozpoznasz ją po trzech cechach:

• głównymi bohaterami są osoby w wieku kilkunastu lat;
• akcja toczy się w miejscach, w których przebywają młodzi ludzie, np. w szkole, na podwórku albo na boisku;
• powieść porusza problemy nastolatków, np. pierwszą miłość, relacje z rówieśnikami, konflikty rodzinne.

Opinia o książce to własne zdanie o niej. Każdą opinię trzeba uzasadnić argumentami, czyli powodami, dla których tak uważamy. Opinię zaczynamy od zwrotów: moim zdaniem, uważam, że, sądzę, że.

Świat przedstawiony tworzą: czas akcji, miejsce akcji, wątki i bohaterowie.

• Czas akcji mówi, kiedy dzieją się wydarzenia, np. kilka tygodni jesieni.
• Miejsce akcji mówi, gdzie dzieją się wydarzenia, np. duże miasto i wieś u dziadków.

Wątek to ciąg wydarzeń związanych z jedną postacią albo sprawą. Powieść ma zwykle kilka wątków, np. przyjacielski i sportowy.

Fabuła to ciąg wszystkich wydarzeń przedstawionych w utworze. Tworzą ją splecione ze sobą wątki.

Bohaterów dzielimy według tego, jak ważni są w utworze.

Bohaterem epizodycznym może być np. listonosz, który tylko raz przynosi bohaterce paczkę.

Kontrast to zestawienie przeciwieństw. Autor może tak przedstawić bohaterów, np. jedna siostra jest porządna i spokojna, a druga roztrzepana i hałaśliwa. Dzięki kontrastowi różnice między postaciami są lepiej widoczne.

Perspektywa to punkt widzenia. Wydarzenia mogą być przedstawione na zmianę z perspektywy dwóch bohaterów. Dzięki temu poznajemy myśli i uczucia każdego z nich. Ta sama kłótnia może wyglądać inaczej, gdy opowiada ją najpierw jedna siostra, a potem druga.

W opowiadaniu z narracją pierwszoosobową narrator jest jednym z bohaterów. Mówi o sobie w 1. osobie (ja, my), np. „W sobotę poszłam z bratem do kina”. Opowiadanie ma trzy części:

• wstęp - kto, kiedy i gdzie;
• rozwinięcie - przebieg wydarzeń;
• zakończenie - jak skończyła się historia.

Stereotyp to uogólniona opinia na jakiś temat, którą podziela większa grupa osób. Trudno go zmienić. Często nie zgadza się z rzeczywistością i zazwyczaj jest negatywny.

Jak rozpoznać stereotyp?

• ocenia jednakowo całą grupę ludzi;
• powstaje bez znajomości konkretnych osób;
• często zawiera słowa: wszyscy, każdy, zawsze, nigdy.

Przykład stereotypu: „Każdy pierwszoklasista jest płaczliwy”. Zdanie „Mój kuzyn płakał pierwszego dnia w szkole” nie jest stereotypem, bo mówi o jednej osobie.

Przełamywanie stereotypów to krytyczne podchodzenie do utartych wyobrażeń. Poznajemy człowieka, zanim go ocenimy. Nie zakładamy, że jest taki jak cała jego grupa. Stereotyp przełamuje też ktoś, kto pokazuje, że utarte wyobrażenie o jego grupie nie jest prawdą, np. chłopiec, który świetnie piecze ciasta.

Podstawowe emocje to m.in. radość, smutek, strach, gniew, zdziwienie i wstręt. Gdy umiemy je nazwać, łatwiej nam powiedzieć innym, co czujemy. Ta sama emocja może być słabsza albo silniejsza, np. zdumienie to bardzo silne zdziwienie.

Jak szczerze i grzecznie mówić o uczuciach?

• mówimy o sobie i nazywamy uczucie;
• podajemy, co je wywołało;
• spokojnie mówimy, czego potrzebujemy, i nie obrażamy rozmówcy.

Białe kłamstwo to nieprawda w drobnej sprawie, by komuś nie zrobić przykrości albo dla własnego bezpieczeństwa. Często uważa się je za nieszkodliwe. Przykład: mówisz koledze, że podoba ci się jego rysunek, choć wcale ci się nie podoba.

Gałązka logiczna to schemat przyczyn i skutków. Zapisujemy go od dołu według wzoru: jeżeli coś się stanie (przyczyna), to nastąpi coś innego (skutek). Każdy skutek staje się przyczyną kolejnego zdarzenia. Schemat poniżej pokazuje taki łańcuch od pierwszej przyczyny (w zeszycie zapisz ją na dole).

Kolejność chronologiczna to ułożenie wydarzeń tak, jak następowały po sobie w czasie: od najwcześniejszego do najpóźniejszego. Przydaje się, gdy porządkujemy wydarzenia z książki albo planujemy własne opowiadanie.

Przysłowie, inaczej powiedzenie, to krótkie, utrwalone zdanie o znaczeniu przenośnym. Wyraża mądrość życiową. Nie rozumiemy go dosłownie, np. „Nie wszystko złoto, co się świeci” znaczy, że to, co ładnie wygląda, nie zawsze jest wartościowe.

Cytat to dosłownie przytoczone słowa innej osoby albo fragment tekstu. Zapisujemy go w cudzysłowie, np. trener powiedział: „Najważniejsza jest drużyna”.

E-mail to wiadomość wysyłana pocztą elektroniczną. Jego części pokazuje schemat. Adres musi być dokładny, np. kuba.zielinski@example.com (adres zmyślony). Temat w kilku słowach mówi, czego dotyczy wiadomość, np. „Wycieczka klasowa - pytanie”.