Powieść obyczajowa, narrator, charakterystyka - Zamieńmy słowo 5

Powieść to dłuższy utwór epicki, w którym o wydarzeniach opowiada narrator. Występuje w niej zwykle wiele postaci, a wydarzenia tworzą kilka wątków.

Powieść obyczajowa to powieść realistyczna. Wiernie opisuje codzienne życie ludzi w określonym czasie i w konkretnym miejscu. Pokazuje na przykład, jak ludzie mieszkali, co jedli, w co się ubierali, jak pracowali, podróżowali i odpoczywali. Opowiada w niej narrator, zwykle wszechwiedzący.

Z utworu można odczytać przesłanie. To najważniejsza myśl, czyli nauka dla czytelnika, np. że warto przyznać się do błędu. Przesłanie można odnieść do własnego życia.

Świat przedstawiony to świat wewnątrz utworu. Tworzą go: czas akcji, miejsce akcji, bohaterowie i wydarzenia.

• Czas akcji mówi, kiedy dzieją się wydarzenia, np. jedna zima w XX wieku. To nie jest data napisania książki.
• Miejsce akcji mówi, gdzie dzieją się wydarzenia, np. górska wioska i schronisko.

Fabuła to ciąg wydarzeń ułożonych w kolejności, w jakiej się dzieją. Wydarzenia związane z jedną postacią albo sprawą tworzą wątek. Wątek główny jest najważniejszy, a wątki poboczne go uzupełniają. Na przykład w powieści o drużynie piłkarskiej wątkiem głównym mogą być przygotowania do turnieju, a pobocznym - kłótnia dwóch zawodników.

Wydarzenia realistyczne mogłyby się zdarzyć naprawdę, np. rodzina przeprowadza się do innego miasta. Wydarzenia fantastyczne są w rzeczywistości niemożliwe, np. kamień spełnia życzenia.

Bohater pierwszoplanowy to najważniejsza postać utworu. Bierze udział w większości wydarzeń, a akcja toczy się wokół niego. Bohater drugoplanowy jest mniej ważny od pierwszoplanowego. Pojawia się rzadziej i towarzyszy głównym postaciom. Wpływa jednak na ich losy, np. pomaga im albo doradza.

Bohater może się w utworze zmieniać. Metamorfoza, czyli przemiana, to zasadnicza zmiana, np. wyglądu, zachowania lub charakteru. Przemiana wewnętrzna dotyczy charakteru, uczuć i postępowania, a nie wyglądu. Przykład: chłopiec, który dokuczał młodszym, zaczyna ich bronić.

Moment przełomowy to nagła, zasadnicza zmiana, np. postępowania, wyznawanych wartości, postrzegania świata lub samego siebie. Od tej chwili bohater myśli albo działa inaczej niż wcześniej.

Narrator to osoba, która opowiada o wydarzeniach w utworze epickim. Narrator to nie to samo co autor. Autor napisał książkę, a narrator opowiada historię wewnątrz utworu.

Narrator wszechwiedzący zna czyny bohaterów, a także ich myśli. Poznasz go po tym, że zdradza, co postać myśli albo czuje, np. „Olek śmiał się głośno, ale myślał tylko o zgubionym kluczu”.

Wyrazy bliskoznaczne, czyli synonimy, mają takie samo lub podobne znaczenie, np. wesoły - radosny, strach - lęk. Dzięki nim nie powtarzamy w tekście ciągle tego samego słowa. Gdy nie masz pewności, czy dwa wyrazy znaczą to samo, sprawdź je w słowniku języka polskiego.

Wypowiedzenia dzielimy według tego, w jakim celu je mówimy:

• oznajmujące informuje o czymś i kończy się kropką, np. „Jutro jedziemy do babci.”;
• pytające zawiera pytanie i kończy się znakiem zapytania, np. „Czy zabrałeś bilety?”;
• rozkazujące wyraża polecenie lub prośbę i kończy się wykrzyknikiem albo kropką, np. „Zamknij drzwi!”, „Proszę, podaj mi sól.”.

Wyróżnia się dwa charakterystyczne style ogrodów: francuski i angielski.

Symetrycznie znaczy jednakowo po obu stronach. Jeśli po lewej i po prawej stronie alejki widzisz takie same rabaty, to ogród w stylu francuskim. Jeśli ogród przypomina naturalny zagajnik nad stawem, to ogród w stylu angielskim.

Charakterystyka postaci to opis postaci ułożony w stałym porządku. Kolejne części pokazuje schemat.

Cecha charakteru to stała właściwość człowieka, np. cierpliwość albo upór. Samo nazwanie cechy nie wystarczy. Każdą cechę uzasadniamy przykładem zachowania. O cierpliwości świadczy na przykład to, że ktoś spokojnie tłumaczy młodszej siostrze trudne zadanie.

W ocenie postaci piszemy, co sądzimy o bohaterze, i uzasadniamy tę opinię. Możemy też napisać, które jego cechy chcielibyśmy mieć.

Zaproszenie to krótki tekst, w którym zapraszamy kogoś na wydarzenie. Podajemy w nim, kogo zapraszamy, kto zaprasza, na jaką okazję, gdzie i kiedy (data i godzina). Na końcu jest podpis, np. „Droga Klaro! Zapraszam Cię na piknik klasowy 14 czerwca o 11.00 w parku przy ul. Lipowej. Ola”.

Podziękowanie zawiera: miejscowość i datę, zwrot do adresata, informację, za co dziękujemy i dlaczego to ważne, formułę końcową i podpis. Formuła końcowa może brzmieć np. „Z serdecznymi pozdrowieniami”.

Zaproszenie mówi, gdzie i kiedy przyjść. Podziękowanie mówi, za co jesteśmy wdzięczni.

Przedstawiając się, najpierw się witamy, a potem podajemy imię i nazwisko, np. „Dzień dobry, nazywam się Julia Wrona”. Według zasad savoir-vivre'u osoba młodsza przedstawia się osobie starszej.