Polski
Interpunkcja, teksty literackie i nieliterackie - Zamieńmy słowo 8
Sprawdzony zestawZestaw uczy stawiania przecinków w zdaniach wielokrotnie złożonych: między zdaniami składowymi, w wyliczeniach, przy wtrąceniach i imiesłowowych równoważnikach. Poznasz parafrazę, metodę SMART, budowę opisu przeżyć, rodzaje piśmiennictwa, elegię, pokolenie Kolumbów i pisownię nazw wydarzeń historycznych.
Zestaw do podręcznika
Rozdział IV, cz. 1. Wierność: interpunkcja wypowiedzeń złożonych, teksty literackie i nieliterackie, wojna w literaturze
Zamieńmy słowo 8. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
37 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Parafraza i metoda SMART
Etap 1 · 4 fiszki · 9 pytań
Etap 2: Interpunkcja zdań złożonych
Etap 2 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Teksty literackie i nieliterackie
Etap 3 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 4: Elegia, środki i pisownia
Etap 4 · 7 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Parafraza
Przekształcenie tekstu polegające na przekazaniu jego treści w inny sposób, np. za pomocą synonimów. Pierwowzór można swobodnie rozwijać lub zmieniać, ale jego ogólny sens zostaje ten sam, a związek z oryginałem jest widoczny. Czasem parafraza nadaje tekstowi charakter humorystyczny.
2.Parafraza w rozmowie
Technika komunikacji: powtarzamy własnymi słowami wypowiedź rozmówcy, np. „Czyli mówisz, że…”. Pomaga dokładnie zrozumieć drugą osobę.
3.Metoda SMART
Sposób ustalania celów. Cel ma być: S - sprecyzowany (wiemy, co chcemy osiągnąć), M - mierzalny (da się ocenić efekty), A - atrakcyjny (przynosi korzyści i motywuje), R - realistyczny (możliwy do osiągnięcia), T - terminowy (ma wyznaczony termin realizacji).
4.Opis przeżyć wewnętrznych - budowa
Wstęp: sytuacja, która wywołała uczucia bohatera. Rozwinięcie: nazwane emocje i ich zewnętrzne objawy, opisane różnorodnym słownictwem (związki frazeologiczne, metafory, porównania). Zakończenie: wyrazista puenta.
5.Zdanie wielokrotnie złożone
Wypowiedzenie złożone z trzech lub więcej zdań składowych. Przecinki stawiamy w nim według tych samych zasad co w zdaniach złożonych współrzędnie i podrzędnie.
6.Interpunkcja zdań składowych
Przecinkiem oddzielamy zdania składowe zdania złożonego podrzędnie, zdania współrzędne połączone bez spójnika oraz zdania przeciwstawne (np. ale) i wynikowe (np. więc). Np. Gdy wróciłem, pies już spał, więc chodziłem cicho.
7.Przecinek w wyliczeniu
Przecinkami oddzielamy kolejne elementy wyliczenia, np. Na straganie leżały pomidory, ogórki, rzodkiewki. Przecinek stawiamy też między powtórzonymi wyrazami, np. długo, długo.
8.Wtrącenie
Dodatkowa informacja wstawiona w zdanie, np. objaśnienie, kim ktoś jest. Wtrącenie zawsze wydzielamy z obu stron przecinkami albo myślnikami, np. Pani Nowak, nasza sąsiadka, hoduje kury.
9.Imiesłowowy równoważnik zdania - przecinek
Wypowiedzenie z imiesłowem zakończonym na -ąc, -wszy lub -łszy. Oddzielamy je przecinkiem od reszty zdania, np. Wracając ze szkoły, spotkałem sąsiada.
10.Piśmiennictwo
Wszystkie teksty tworzone w danym języku. Ich charakter i styl zależą przede wszystkim od celu wypowiedzi. Wyróżniamy m.in. literaturę piękną, teksty naukowe (dla specjalistów) i popularnonaukowe (dla niespecjalistów, przystępnym językiem), dziennikarskie i publicystyczne oraz użytkowe (instrukcje, przepisy, ogłoszenia, akty prawne, reklamy).
11.Literatura piękna
Utwory literackie, np. wiersze, opowiadania, powieści, dramaty. Wyróżnia je oryginalny sposób wyrażania myśli: obrazowy język i środki stylistyczne.
12.Literatura naukowa
Teksty przekazujące wiedzę z różnych dziedzin nauki, przeznaczone dla specjalistów. Mają słownictwo specjalistyczne i precyzyjne definicje. Autor obiektywnie przedstawia fakty bez własnych opinii, odwołuje się do innych badaczy, dodaje przypisy i bibliografię (zestawienie wykorzystanych źródeł).
13.Publicystyka
Teksty dziennikarskie, które komentują niedawne wydarzenia i informacje, wyrażają opinie autora i skłaniają do refleksji. Ich celem jest wpływanie na poglądy i postawy odbiorców.
14.Informacja a opinia
Informacja podaje fakt, który można sprawdzić, np. Szkoła ma trzy piętra. Opinia wyraża ocenę lub pogląd autora, np. To najładniejsza szkoła w okolicy. Opinię zdradzają słowa oceniające i zwroty typu uważam, moim zdaniem.
15.Pokolenie Kolumbów
Młodzi twórcy urodzeni około 1920 roku, którzy wkraczali w dorosłość w czasie II wojny światowej, m.in. Krzysztof Kamil Baczyński i Miron Białoszewski. Nazwa pochodzi od tytułu powieści Romana Bratnego „Kolumbowie. Rocznik 20”.
16.Elegia
Utwór liryczny wywodzący się z poezji starożytnej. Jest poważny i refleksyjny, porusza tematy osobiste lub egzystencjalne, np. przemijanie, śmierć, rozstanie. Często przypomina skargę.
17.Apostrofa
Bezpośredni zwrot do osoby, zwierzęcia, rzeczy lub zjawiska, np. Mamo, zostań jeszcze chwilę! Podkreśla więź mówiącego z adresatem i wzmacnia emocje.
18.Anafora
Powtórzenie tego samego wyrazu lub zwrotu na początku kolejnych wersów albo zdań, np. Czekam na wiosnę. Czekam na słońce. Wzmacnia rytm i podkreśla ważną myśl.
19.Pytanie retoryczne
Pytanie, na które nie oczekuje się odpowiedzi, np. Kto z nas nie lubi wakacji? Skłania odbiorcę do refleksji albo wyraża emocje mówiącego.
20.Pisownia nazw wydarzeń historycznych
Nazwy wydarzeń historycznych piszemy małymi literami, np. potop szwedzki, bitwa pod Wiedniem, powstanie styczniowe. Ze względów uczuciowych wolno użyć wielkich liter, np. Powstanie Warszawskie, ale wybrany zapis stosujemy konsekwentnie w całym tekście.
21.Równoważnik zdania - funkcja
Wypowiedzenie bez osobowej formy czasownika, np. Cisza. Ogień! Kto tam? Nagromadzenie równoważników i krótkich, urywanych zdań przyspiesza tempo opowieści, czyni wydarzenia dynamicznymi i oddaje emocje.
Notatka
Parafraza
Parafraza to przekształcenie tekstu: jego treść przekazujemy w inny sposób, np. za pomocą synonimów albo innej budowy zdania. Pierwowzór wolno rozwinąć lub zmienić, ale jego ogólny sens musi zostać ten sam. Związek parafrazy z oryginałem powinien być widoczny. Czasem parafraza nadaje tekstowi charakter humorystyczny.
Przykład
Oryginał: „Zgubiłem klucze, więc czekałem na mamę pod drzwiami.” Parafraza: „Nie miałem kluczy, dlatego musiałem poczekać na mamę przed mieszkaniem.”
Parafraza to także technika komunikacji. Słuchacz powtarza własnymi słowami to, co usłyszał, np. „Masz na myśli to, że…”. Pomaga to sprawdzić, czy dobrze zrozumieliśmy drugą osobę.
Metoda SMART
Metoda SMART to sposób ustalania celów, np. w projektach albo w planach na najbliższe dni. Nazwa składa się z pierwszych liter pięciu cech dobrze wyznaczonego celu.
| Litera | Cecha celu | Pytanie kontrolne |
|---|---|---|
| S | sprecyzowany | Co dokładnie chcę osiągnąć? |
| M | mierzalny | Jak sprawdzę efekt? |
| A | atrakcyjny | Jaką korzyść mi to da? |
| R | realistyczny | Czy dam radę to zrobić? |
| T | terminowy | Do kiedy to zrobię? |
Cel „Będę lepiej grać na gitarze” nie spełnia tych kryteriów: nie wiadomo, co znaczy „lepiej”, ani do kiedy. Lepszy jest cel „Do końca miesiąca nauczę się grać jedną piosenkę na gitarze”.
Opis przeżyć wewnętrznych
Opis przeżyć wewnętrznych przedstawia uczucia bohatera. Ma trzy części: wstęp, rozwinięcie i zakończenie (zob. schemat).
W rozwinięciu odróżniaj dwie rzeczy:
- nazwy emocji, np. wstyd, ulga, zazdrość;
- zewnętrzne objawy, czyli to, co widać po bohaterze, np. rumieniec, spuszczony wzrok, łamiący się głos.
Słownictwo powinno być różnorodne. Pomagają w tym związki frazeologiczne (np. „serce podeszło mu do gardła”), metafory (np. „w głowie szalała mu burza myśli”) i porównania (np. „stał jak skamieniały”). Pracę zamyka wyrazista puenta.
Przecinki w zdaniu wielokrotnie złożonym
Zdanie wielokrotnie złożone składa się z trzech lub więcej zdań składowych. Przecinki stawiamy w nim według tych samych zasad co w zdaniach złożonych współrzędnie i podrzędnie.
Ważne
Pomocny sposób: najpierw policz orzeczenia i wyznacz granice zdań składowych.
| Co oddzielamy przecinkiem | Przykład |
|---|---|
| zdania składowe zdania podrzędnie złożonego | „Zjem deser, jeśli zostanie mi miejsce.” |
| zdania współrzędne bez spójnika | „Zgasło światło, ktoś krzyknął, pies zaszczekał.” |
| zdania przeciwstawne i wynikowe | „Padało, ale wyszliśmy, więc zmokliśmy.” |
| elementy wyliczenia | „Kupiłam chleb, masło, jajka.” |
| wtrącenie (z obu stron) | „Ala, moja siostra, gra w tenisa.” |
| imiesłowowy równoważnik zdania | „Zamknąwszy okno, usiadłem do lekcji.” |
Przecinek stawiamy zwykle także między powtórzonymi wyrazami („cicho, cicho”). Wtrącenie można wydzielić też myślnikami.
Rodzaje piśmiennictwa
Piśmiennictwo to wszystkie teksty tworzone w danym języku. Ich charakter i styl zależą przede wszystkim od celu wypowiedzi. Inaczej pisze się wiersz, a inaczej regulamin biblioteki. Najważniejsze grupy tekstów pokazuje schemat.
Teksty naukowe są kierowane do specjalistów i zawierają dużo terminów. Teksty popularnonaukowe przekazują wiedzę niespecjalistom przystępnym językiem. Ten sam temat, np. budowa wulkanu, może więc mieć wersję naukową i popularnonaukową.
Literatura piękna, naukowa i publicystyka
Te trzy rodzaje tekstów różnią się przede wszystkim celem.
- Literatura piękna wyraża myśli w oryginalny sposób: obrazowym językiem i środkami stylistycznymi.
- Literatura naukowa przekazuje wiedzę. Autor jest obiektywny: przedstawia fakty i związki między nimi, a nie własne opinie. Często cytuje lub parafrazuje innych badaczy. Dodaje przypisy i bibliografię, czyli zestawienie wykorzystanych źródeł.
- Publicystyka komentuje niedawne wydarzenia, wyraża opinie autora i ma wpływać na poglądy odbiorców.
Czytając tekst, odróżniaj informację od opinii. Informację można sprawdzić, np. „Mecz zakończył się remisem.” Opinia jest oceną autora, np. „Sędzia prowadził ten mecz fatalnie.” Opinię zdradzają słowa oceniające i zwroty typu „moim zdaniem”, „sądzę”.
Pokolenie Kolumbów, elegia i środki stylistyczne
Pokolenie Kolumbów to młodzi twórcy urodzeni około 1920 roku, którzy wkraczali w dorosłość w czasie II wojny światowej. Należą do niego m.in. Krzysztof Kamil Baczyński i Miron Białoszewski. Nazwa pochodzi od tytułu powieści Romana Bratnego „Kolumbowie. Rocznik 20”.
Elegia to utwór liryczny wywodzący się z poezji starożytnej. Jest poważna i refleksyjna. Porusza tematy osobiste lub egzystencjalne, np. przemijanie, śmierć, rozstanie. Często przypomina skargę.
W wierszach rozpoznasz środki stylistyczne:
- apostrofa - bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś, np. „Gwiazdy, świećcie nad moim domem!”;
- anafora - ten sam wyraz na początku kolejnych wersów lub zdań, np. „Idę przez pola. Idę przez lasy.”;
- pytanie retoryczne - pytanie bez oczekiwanej odpowiedzi, np. „Czy można zapomnieć taki dzień?”.
Nazwy wydarzeń historycznych i równoważniki zdań
Zapamiętaj
Nazwy wydarzeń historycznych piszemy małymi literami, np. powstanie listopadowe, wojna trzydziestoletnia, bitwa pod Cedynią. Nazwa miejscowości zachowuje wielką literę.
Ze względów uczuciowych wolno zapisać nazwę wydarzenia wielkimi literami. Wybrany zapis trzeba wtedy stosować konsekwentnie w całym tekście.
Równoważnik zdania to wypowiedzenie bez osobowej formy czasownika, np. „Pożar!”, „Na ulicy tłum.”, „Dokąd teraz?”. Nagromadzenie równoważników i krótkich, urywanych zdań przyspiesza tempo opowieści. Wydarzenia stają się dynamiczne, a emocje mocniej odczuwalne.
Szczególnym rodzajem równoważnika jest imiesłowowy równoważnik zdania. Zawiera imiesłów zakończony na -ąc, -wszy lub -łszy. Oddzielamy go przecinkiem od reszty zdania.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7