„Rota", głoski nosowe i okolicznik - Zamieńmy słowo 5

1.Maria Konopnicka

Polska poetka, tłumaczka i działaczka społeczna (1842-1910). Napisała wiele utworów dla dzieci, m.in. baśń „O krasnoludkach i sierotce Marysi” i nowelę „Nasza szkapa”. Żyła, gdy Polska nie istniała jako niepodległe państwo, i napisała patriotyczną „Rotę”.

2.Germanizacja

Polityka Prus w czasie zaborów, której celem było wynarodowienie Polaków. Służyły temu m.in. nauka w szkołach tylko po niemiecku, walka z Kościołem katolickim i odbieranie Polakom ziemi.

3.„Rota” - okoliczności powstania

Pieśń patriotyczną „Rota” Maria Konopnicka napisała w 1908 r. jako sprzeciw wobec germanizacji w zaborze pruskim. Muzykę skomponował Feliks Nowowiejski. Słowo „rota” oznacza słowa przyrzeczenia.

4.„Rota” - podmiot liryczny i przesłanie

„Rota” to przysięga zbiorowego podmiotu lirycznego - polskiego narodu, który mówi „my”. Naród obiecuje nie opuścić ojczystej ziemi, bronić polskiej mowy i nie poddać się wrogowi. Każdą z czterech strof kończy refren „Tak nam dopomóż Bóg!”. Przesłanie: trzeba wiernie bronić ojczyzny, jej ziemi i języka.

5.Hymn

Utwór o podniosłym, uroczystym charakterze, który dotyczy spraw najwyższej wagi. Sławi bóstwo, ważną wartość lub bohaterski czyn. Jest zbudowany ze strof, ma rymy i refren. Cechy hymnu ma np. „Rota”.

6.Patriotyzm dawniej i dziś

Patriotyzm to miłość do ojczyzny i gotowość działania dla jej dobra. Pod zaborami oznaczał walkę o niepodległość oraz obronę polskiej ziemi i mowy. Dziś to m.in. dbanie o poprawną polszczyznę, znajomość historii i tradycji oraz szacunek dla symboli narodowych.

7.Polski alfabet

Zbiór 32 liter ułożonych w stałej kolejności, od a do ż. Pochodzi od alfabetu łacińskiego. Litery q, v, x występują tylko w wyrazach obcych i nie liczymy ich w polskim alfabecie.

8.Znaki diakrytyczne

Dodatkowe znaki przy literach, dzięki którym litery łacińskie oznaczają głoski polszczyzny. Ogonek mają ą i ę, kreskę - ć, ń, ó, ś, ź, kropkę - ż, a przekreślenie - ł.

9.Dbałość o poprawną polszczyznę

Aby pisać bez błędów, uczymy się zasad pisowni, sprawdzamy trudne wyrazy w słowniku ortograficznym, dużo czytamy i mówimy starannie. Uważamy na wyrazy, w których często robimy błędy, np. na pewno, naprawdę, przede wszystkim. Dbałość o język ojczysty to także wyraz patriotyzmu.

10.Głoski nosowe

Głoski, przy których wymawianiu powietrze przepływa także przez nos. Samogłoski nosowe to ą i ę, a spółgłoski nosowe to m, m' (mi) oraz n, n' (ń, ni).

11.Jak wymawiamy ą i ę?

Nosowo wymawiamy je przed w, f, s, z, ś, ź, sz, ż, ch. Przed ł, l mówimy o lub e, a przed b, p, d, t, c, cz, ć, dz, dż, dź słychać om, on, em, en. Końcowe ę można wymawiać jak e albo lekko nosowo.

12.Pisownia ę - wymiana na ą i 1. osoba czasowników

Ę piszemy, gdy w innej formie lub w wyrazie pokrewnym wymienia się na ą, np. zęby - ząb. Piszemy je też w 1. osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego niektórych czasowników, np. niosę, zrobię. Wyjątki: wiem, powiem, śmiem, jem, umiem, rozumiem.

13.Pisownia ę w czasie przeszłym czasowników na -ąć

W liczbie pojedynczej rodzaju żeńskiego i nijakiego oraz w liczbie mnogiej czasu przeszłego czasowników na -ąć piszemy ę, choć wymawiamy e, np. krzyknęła, krzyknęło, krzyknęli.

14.Pisownia ę w rzeczownikach i zaimkach

Ę piszemy w mianowniku i bierniku liczby pojedynczej niektórych rzeczowników rodzaju nijakiego, np. plemię, także w nazwach istot niedorosłych, np. kocię, jagnię. Piszemy je też w bierniku liczby pojedynczej niektórych rzeczowników i zaimków rodzaju żeńskiego, np. widzę tę rzekę.

15.Pisownia ą - wymiana na ę i formy czasowników

Ą piszemy, gdy w innej formie lub w wyrazie pokrewnym wymienia się na ę, np. trąbka - trębacz. Piszemy je też w 3. osobie liczby mnogiej czasu teraźniejszego i przyszłego, np. śpiewają, zrobią. Ą jest także w rodzaju męskim liczby pojedynczej czasu przeszłego czasowników na -ąć, np. krzyknął (mimo wymowy o).

16.Pisownia ą w narzędniku i bierniku

Ą piszemy w narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników, przymiotników, liczebników i zaimków rodzaju żeńskiego, np. z tą pierwszą nagrodą. Piszemy je też w bierniku liczby pojedynczej przymiotników rodzaju żeńskiego, np. widzę wysoką wieżę.

17.Połączenia om, on, em, en

Połączenia om, on, em, en zamiast ą, ę piszemy w wyrazach obcych, np. koncert, temperatura, oraz w wyrazach rodzimych przed zakończeniami -ka, -ko, np. piosenka, okienko.

18.Końcówka -ą w narzędniku a -om w celowniku

W narzędniku liczby pojedynczej (z kim? z czym?) rzeczowników rodzaju żeńskiego piszemy końcówkę -ą, np. z koleżanką. W celowniku liczby mnogiej (komu? czemu?) rzeczowników piszemy końcówkę -om, np. koleżankom, psom.

19.Okolicznik

Część zdania, która najczęściej określa czasownik. Informuje o okolicznościach czynności, np. o miejscu, czasie, sposobie, przyczynie, celu. Odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? skąd? dokąd? po co? dlaczego? mimo czego? (mimo co?) pod jakim warunkiem?, np. Wrócili (kiedy?) wieczorem.

20.Dopełnienie a okolicznik

Obie części zdania najczęściej określają czasownik. Dopełnienie odpowiada na pytania przypadków zależnych (kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? kim? czym? o kim? o czym?), a okolicznik - na pytania o okoliczności, np. gdzie? kiedy? jak?