Przydawka, bajka i gry słowne - Zamieńmy słowo 5

1.Podmiot i orzeczenie

Podmiot nazywa wykonawcę czynności w zdaniu i odpowiada na pytanie kto? albo co? Orzeczenie określa czynności lub stany podmiotu i odpowiada np. na pytanie co robi? Razem tworzą związek główny zdania.

2.Przydawka

Część zdania, która określa rzeczownik i wskazuje na jego cechy, np. w wyrażeniu „mądra sowa” przydawką jest wyraz „mądra”.

3.Pytania przydawki

Przydawka odpowiada na pytania: jaki? jaka? jakie? który? która? które? czyj? czyja? czyje? ile? czego? z czego? Pytania zadajemy zawsze od rzeczownika, który przydawka określa.

4.Jakie wyrazy bywają przydawką?

Przydawką bywa przymiotnik (nowy plecak), rzeczownik (plecak brata), zaimek (ten plecak, mój plecak), liczebnik (dwa plecaki) albo wyrażenie z przyimkiem (plecak ze skóry).

5.Jak znaleźć przydawkę w zdaniu?

Najpierw szukamy rzeczowników, a potem od każdego zadajemy pytania przydawki. Wyraz, który odpowiada na takie pytanie, jest przydawką. Przydawka może określać podmiot i każdy inny rzeczownik w zdaniu.

6.Epitet

Środek artystyczny, który w tekstach literackich określa rzeczownik, np. srebrny księżyc, szumiący las. Buduje nastrój i oddziałuje na wyobraźnię odbiorcy. W zdaniu epitet jest przydawką, ale nie każda przydawka jest epitetem (np. ten, dwa).

7.Bajka

Krótki utwór literacki, często wierszowany, który zawiera morał. Jej bohaterami są najczęściej zwierzęta o ludzkich cechach, a historia pokazuje ludzkie wady.

8.Morał

Pouczenie zawarte w bajce: nauka podana wprost, np. w ostatnich wersach, albo wynikająca z treści utworu. Mówi, jak należy, a jak nie należy postępować.

9.Uosobienie

Nadanie zwierzętom, roślinom, przedmiotom lub zjawiskom cech ludzkich: mówią, myślą i czują jak ludzie, np. „Wiatr opowiadał drzewom bajki”. Nie myl go z porównaniem, które zestawia dwie rzeczy za pomocą wyrazów jak, niby, jakby.

10.Kontrast w przedstawieniu bohaterów

Zestawienie bohaterów o przeciwnych cechach, np. sprytnego i naiwnego albo oszczędnego i rozrzutnego. Dzięki kontrastowi wyraźnie widać zaletę jednego bohatera i wadę drugiego.

11.Bajki Ignacego Krasickiego

Ignacy Krasicki, zwany księciem poetów polskich, napisał wiele bajek (lektura obowiązkowa). To krótkie wiersze z morałem, w których uosobione zwierzęta i przedmioty pokazują ludzkie wady, np. „Kruk i lis”, „Lew i zwierzęta”, „Kałamarz i pióro”.

12.Streszczenie

Krótko ujęta treść dłuższego tekstu, która zawiera tylko najważniejsze informacje. Nie umieszcza się w nim cytatów, dialogów ani własnych komentarzy.

13.Synonim i antonim

Synonim to wyraz o takim samym lub bardzo podobnym znaczeniu, np. odważny - dzielny. Antonim to wyraz o znaczeniu przeciwnym, np. odważny - tchórzliwy.

14.Związek frazeologiczny

Stałe połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym, którego nie rozumiemy dosłownie, np. „mieć głowę na karku” - być rozsądnym. Znaczenie sprawdzamy w słowniku frazeologicznym.

15.„Już był w ogródku, już witał się z gąską”

Związek frazeologiczny o kimś, kto był bardzo blisko sukcesu, ale w ostatniej chwili go stracił.

16.Rzucać słowa na wiatr, łapać za słowo, wpadać w słowo

Rzucać słowa na wiatr - obiecywać bez zamiaru spełnienia obietnicy. Łapać kogoś za słowo (za słówka) - czepiać się szczegółów jego wypowiedzi. Wpadać komuś w słowo - przerywać mu wypowiedź.

17.Słowo w słowo, ostatnie słowo, nie przebierać w słowach, dawać słowo

Powtarzać słowo w słowo - mówić dokładnie to samo. Mieć ostatnie słowo - mieć decydujący głos. Nie przebierać w słowach - mówić ostro i niegrzecznie. Dawać słowo - zapewniać, obiecywać.

18.Znaczenie dosłowne i przenośne

Znaczenie dosłowne to podstawowy sens słów, np. złoty pierścionek. Znaczenie przenośne powstaje w nowym połączeniu słów, np. złote serce, czyli dobroć.

19.Wyraz wieloznaczny i gra słów

Wyraz wieloznaczny ma kilka znaczeń, np. zamek - budowla, zamek w drzwiach, zamek błyskawiczny. Gra słów to żart oparty na takich znaczeniach albo na zestawieniu sensu dosłownego z przenośnym.

20.Palindrom

Słowo lub wyrażenie, które czytane od lewej do prawej i od prawej do lewej brzmi tak samo, np. kajak, zakaz. Tworzenie palindromów to jedna z zabaw językowych.