Opowiadanie, spójność tekstu, znaczenie wyrazu - Zamieńmy słowo 8

Stereotyp to wyobrażenie o kimś lub o czymś, które utrwaliło się w świadomości dużej grupy osób. Trudno je zmienić, bo utrwaliło się w świadomości wielu ludzi. Nie zawsze jest zgodne z rzeczywistością. Stereotyp często przypisuje jedną cechę całej grupie, np. „Starsi ludzie nie radzą sobie z komputerem”.

Wiersz wolny ma swobodną budowę. Wersy mają różną liczbę sylab, a podziału na strofy często nie ma. Taki wiersz jest często wykorzystywany w poezji współczesnej.

Wierszem wolnym pisze się nawet powieści. Łączą one cechy dwóch rodzajów literackich:

• epiki - mają narratora i opowiadają o wydarzeniach;
• liryki - są zapisane wersami.

Rodzaj narracji rozpoznasz po tym, kim jest narrator i jak mówi o postaciach.

Żeby rozpoznać narrację, sprawdź formy czasowników w słowach narratora, a nie w dialogach. Formy pierwszej osoby (np. „zobaczyłam”, „biegnę”) wskazują na narrację pierwszoosobową. Formy trzeciej osoby (np. „zobaczyła”, „biegnie”) wskazują na narrację trzecioosobową.

Narratora pierwszoosobowego nie utożsamiaj z autorem utworu.

Opowiadanie to forma wypowiedzi, w której narrator przedstawia ciąg wydarzeń związanych z bohaterami. Zdarzenia są logicznie uporządkowane, a narracja jest jednolita. Nie zmieniaj więc w trakcie pracy narracji pierwszoosobowej na trzecioosobową.

Opowiadanie ma trzy części. Przed pisaniem warto zapisać plan wydarzeń w punktach, żeby niczego nie pominąć.

Zwrot akcji zmienia przewidywany tok zdarzeń i ma zaskoczyć czytelnika. Może to być zmiana sytuacji lub postawy bohatera, odkrycie tajemnicy albo odwrócenie spodziewanego zakończenia. Wprowadzają go m.in. słowa: „nagle”, „nieoczekiwanie”, „okazało się”, „wyszło na jaw”. Przykład: „Wtem drzwi otworzył ktoś, kogo wszyscy uważali za zaginionego.”

Punkt kulminacyjny to moment największego napięcia. Prowadzą do niego kolejne zdarzenia rozwinięcia, a po nim następuje rozwiązanie akcji.

Retrospekcja to przywołanie wydarzeń z przeszłości, np. gdy bohaterka wspomina swój pierwszy dzień w nowej szkole.

Opowiadanie wzbogacają różne elementy. Według kryteriów oceny praca powinna zawierać co najmniej sześć z nich:

• czas akcji i miejsce akcji;
• opis postaci, miejsca, przedmiotu albo przeżyć;
• charakterystyka bohatera;
• dialog i monolog;
• retrospekcja i zwrot akcji;
• punkt kulminacyjny i puenta.

Warto wprowadzić bohaterów o wyrazistych cechach. Ich działania i emocje powinny być wiarygodne.

Styl i język opowiadania też podlegają ocenie. Nie używaj wyrazów potocznych, np. zamiast „kasa” napisz „pieniądze”. Słownictwo powinno być zróżnicowane, bez zbędnych powtórzeń. Użyj co najmniej jednego związku frazeologicznego i buduj zdania złożone. Praca ma wstęp, rozwinięcie, zakończenie i akapity. Liczy co najmniej 200 słów.

Budowę wiersza ustalamy, licząc sylaby w wersach i wersy w strofach.

W wierszu regularnym często pojawiają się rymy parzyste (aabb). Rymuje się w nich wers pierwszy z drugim, a trzeci z czwartym.

Uosobienie to nadanie cech ludzkich zwierzętom, roślinom, przedmiotom, zjawiskom albo pojęciom, np. „Stary zegar westchnął i stanął”. Poeta może tak przedstawić np. pojęcie jako osobę.

Kontrast to zestawienie przeciwieństw, np. gwaru miasta i ciszy lasu. Podkreśla różnice i sprzeczności.

Spójność tekstu polega na tym, że jego wypowiedzenia i akapity tworzą logiczną całość pod względem składniowym i znaczeniowym. Akapitów spójnego tekstu nie da się przestawić bez zaburzenia ciągu logicznego.

O spójności decydują: zgodność z tematem (bez dygresji), słownictwo dobrane do typu tekstu i adresata, logiczny porządek w akapitach oraz środki językowe łączące zdania. Takimi środkami są m.in.:

• zaimki, synonimy i wyrażenia synonimiczne;
• przysłówki, np. „wkrótce”, oraz spójniki;
• partykuły nawiązujące do wcześniejszych słów, np. „oczywiście”;
• słowa porządkujące treść, np. „następnie”, i słowa wniosku, np. „dlatego”.

Każde zdanie ma temat, czyli punkt wyjścia, i remat, czyli nową informację o temacie.

Treść wyrazu to zestaw cech, które pozwalają określić jego znaczenie. Zakres znaczeniowy to wszystkie przedmioty, które można nazwać danym słowem. Im bogatsza treść, tym węższy zakres.

Wyrazy o szerokim zakresie pozwalają uogólniać, np. „Zabierz na wycieczkę napoje”. Wyrazy o bogatej treści zwiększają precyzję, np. „Zabierz wodę niegazowaną”.

Wielką literą piszemy nazwy marek i modeli samochodów oraz pojedyncze egzemplarze tych pojazdów, np. „samochód marki Toyota”, „Sąsiad kupił używaną Toyotę”. Wyrazy „samochód” i „marka” piszemy małą literą.