Fraszki Kochanowskiego i satyra - Zamieńmy słowo 8

1.Równowaga i harmonia

Równowaga to stan, w którym nic nie przeważa; u człowieka oznacza spokój ducha i panowanie nad emocjami. Harmonia to zgodne współgranie elementów całości, np. barw, dźwięków albo ludzi.

2.Temat utworu

Najważniejsze informacje zawarte w treści utworu: obrazy, wydarzenia, uczucia, bohaterowie, czas i przestrzeń. Często temat wskazuje już tytuł.

3.Problem utworu

Zagadnienie podjęte w utworze, dla którego utwór powstał. Ustalamy je, odczytując sens dzieła, czyli interpretując je, dlatego odczytanie bywa indywidualne. Np. wiersz o jesiennym parku może podejmować problem przemijania.

4.Kompozycja klamrowa

Powtórzenie takich samych elementów na początku i na końcu utworu, np. ten sam wers otwiera i zamyka wiersz. Rozpoznasz ją, porównując początek i zakończenie utworu.

5.Literatura piękna

Utwory literackie, które mają przede wszystkim budzić u odbiorcy doznania estetyczne, a nie tylko przekazywać informacje. W ich odbiorze ważna jest analiza kompozycji i środków językowych, np. epitetów i porównań.

6.Opis obrazu - kolejność

1. Informacje o dziele: autor, tytuł, rok powstania, technika, miejsce, w którym się znajduje. 2. Tematyka, czyli co przedstawia obraz. 3. Postacie i pozostałe elementy, kompozycja i kolorystyka. 4. Nastrój i emocje odbiorcy. 5. Ocena dzieła i własne wrażenia.

7.Perspektywa

Przedstawianie przedmiotów na płaszczyźnie tak, aby stworzyć wrażenie głębi. W opisie obrazu mówimy też o planach: pierwszy plan jest z przodu, a tło - w głębi.

8.Stoicyzm

Filozofia, która narodziła się w Atenach ok. 300 r. p.n.e.; jej twórcą był Zenon z Kition. Stoicy uczyli, że wszystko dzieje się zgodnie z prawami natury, więc trzeba godzić się z losem i przyjmować spokojnie zarówno nieszczęście, jak i szczęście.

9.Stoicki spokój

Związek frazeologiczny: opanowanie człowieka, który nie daje się ponieść uczuciom nawet w trudnej sytuacji. Np. Bramkarz ze stoickim spokojem czekał na rzut karny.

10.Jan Kochanowski

Najwybitniejszy polski poeta renesansu (1530-1584), sekretarz króla Zygmunta II Augusta; potem osiadł w Czarnolesie. Pisał fraszki i pieśni, a także „Treny” i tragedię „Odprawa posłów greckich”. Jego twórczość wyraża humanizm.

11.Humanizm

Główny prąd umysłowy i kulturalny renesansu: przekonanie o szczególnej pozycji człowieka we wszechświecie i zainteresowanie wszystkimi ludzkimi sprawami, także codziennymi. Wyraża go hasło: „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce”.

12.Fraszka

Krótki utwór liryczny, zwykle pisany wierszem i rymowany, o różnorodnej tematyce: żartobliwy, ironiczny lub refleksyjny, zazwyczaj zakończony puentą. Polską nazwę stworzył Kochanowski od włoskiego słowa frasca - gałązka, przenośnie: drobiazg, błahostka.

13.Fraszka epigramatyczna

Krótka, zwykle dwuwierszowa fraszka, często humorystyczna, zakończona puentą; bywa podobna do aforyzmu. Wiąże się z epigramatem - gatunkiem wywodzącym się z napisów, które starożytni Grecy umieszczali na pomnikach i nagrobkach.

14.„O żywocie ludzkim” Kochanowskiego - przesłanie

Fraszka refleksyjna. Podmiot liryczny mówi w imieniu wszystkich ludzi, że wszystko, co cenimy (uroda, sława, pieniądze, władza), przeminie. Ludzie są jak kukiełki w rękach siły wyższej, więc warto patrzeć na sprawy świata z dystansem.

15.„Na dom w Czarnolesie” Kochanowskiego - przesłanie

Fraszka-modlitwa: podmiot liryczny prosi Boga o błogosławieństwo dla skromnego domu. Zamiast bogactwa pragnie zdrowia, czystego sumienia, uczciwego utrzymania, ludzkiej życzliwości i spokojnej starości. Szczęście daje skromne, uczciwe życie.

16.„Na zdrowie” Kochanowskiego - przesłanie

Podmiot liryczny zwraca się do zdrowia jak do osoby (apostrofa, uosobienie). Zdrowie jest najcenniejsze: doceniamy je dopiero, gdy je stracimy, a bez niego majątek, uroda i władza nie cieszą.

17.„Na lipę” Kochanowskiego - przesłanie

Mówi uosobiona lipa, która zwraca się do gościa (apostrofa) i zaprasza go do odpoczynku w swoim cieniu. Fraszka pokazuje harmonię człowieka z przyrodą i spokój życia na wsi.

18.Puenta

Wyraziste, często zaskakujące zakończenie utworu, które zamyka myśl albo dowcip. We fraszce puenta pada zwykle w ostatnim wersie lub wersach i nadaje sens całości.

19.Homonim

Wyraz, który brzmi i zapisuje się tak samo jak inny wyraz, ale ma zupełnie inne znaczenie, np. bal - zabawa taneczna i bal - gruba kłoda. Na homonimach opiera się gra słów, np. w puentach fraszek.

20.Satyra

Gatunek literacki o charakterze dydaktycznym, wywodzący się z antyku. Krytykuje i ośmiesza niewłaściwe obyczaje, poglądy i zachowania, często przez przerysowanie postaci i przesadne podkreślenie ich wad; przykład: „Żona modna” Ignacego Krasickiego. W szerszym znaczeniu to przedstawienie ludzi lub zjawisk jako przedmiotu żartu, kpiny i ironii, np. w memach.