Polski
Bajki Krasickiego, charakterystyka, zaimek - Zamieńmy słowo 5
Sprawdzony zestawZestaw do pierwszej części rozdziału o nauce i zabawie. Poznasz cechy bajki, morał i uosobienie oraz najważniejsze bajki Ignacego Krasickiego. Nauczysz się opisywać obraz, pisać streszczenie i poprawnie używać zaimków.
Zestaw do podręcznika
Rozdział V, cz. 1. Nauka i zabawa: bajka Krasickiego, charakterystyka, zaimek, morał
Zamieńmy słowo 5. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
38 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Bajka i jej cechy
Etap 1 · 6 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Opis obrazu
Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 3: Bajki Krasickiego i ich morały
Etap 3 · 4 fiszki · 10 pytań
Etap 4: Streszczenie i zaimek
Etap 4 · 5 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Ignacy Krasicki
Poeta (1735-1801) zwany księciem poetów polskich, biskup warmiński, współpracownik króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W „Bajkach i przypowieściach” (1779) krytykował ludzkie wady i złe postępowanie.
2.Bajka
Krótki utwór literacki, często wierszowany, zawierający morał. Prosta, szkicowa i często zabawna historia pokazuje prawa rządzące światem. Bohaterami są najczęściej zwierzęta, którym autor nadał ludzkie cechy.
3.Morał
Pouczenie zawarte w bajce: podane wprost, np. w pierwszym albo ostatnim wersie, lub nauka, która wypływa z treści utworu.
4.Uosobienie
Środek stylistyczny: nadanie zwierzętom, roślinom, przedmiotom lub zjawiskom cech ludzkich - mówią, myślą i postępują jak ludzie, np. Stary dąb westchnął i zaczął opowiadać.
5.„Czapla, ryby i rak”
Bajka o starej czapli, która podstępem zjada ufające jej ryby, dopóki rak nie rozpozna zdrady i jej nie ukarze. Czapla jest przebiegła i fałszywa, ryby - naiwne, a rak - spostrzegawczy. Morał: zdrajcę spotyka kara.
6.Portret, pejzaż, martwa natura, abstrakcja
Portret przedstawia twarz człowieka, jego popiersie lub całą sylwetkę. Pejzaż - krajobraz: miasto, wieś lub naturę. Martwa natura - niewielkie nieruchome przedmioty, np. owoce, naczynia. Abstrakcja nie pokazuje rzeczywistego świata, tylko linie, plamy i bryły.
7.Środki plastyczne
Kolory, kształty i perspektywa, czyli pokazanie głębi na obrazie. Dzięki nim artysta wskazuje najważniejsze elementy dzieła, buduje nastrój i pokazuje swój stosunek do postaci lub przedmiotów.
8.Opis obrazu - budowa
Wstęp: autor, tytuł, czas powstania, technika i tematyka. Rozwinięcie: kogo lub co przedstawia obraz, co jest w centrum, na drugim planie i w tle, jakie są barwy i nastrój. Zakończenie: własna ocena dzieła i uczucia, jakie budzi.
9.Opis postaci na portrecie
Opisujemy wygląd postaci, jej strój, pozę (np. stoi wyprostowana) i wyraz twarzy. Dodajemy, jakie wrażenie sprawia, np. wydaje się wesoła albo zamyślona.
10.Pierwszy plan, drugi plan, tło
Pierwszy plan to część obrazu najbliżej widza, zwykle z najważniejszą postacią lub przedmiotem. Drugi plan leży dalej, za nim. Tło to najdalsza część obrazu, widoczna w głębi.
11.„Kruk i lis”
Bajka Krasickiego wzorowana na bajce Ezopa. Przebiegły lis pochlebstwami nakłania próżnego i naiwnego kruka do śpiewu i zabiera mu ser. Morał, podany na początku: kto lubi pochwały, łatwo daje się oszukać.
12.Komizm
Przedstawienie w utworze osoby, rzeczy, sytuacji albo słów, które budzą rozbawienie odbiorcy.
13.Zwierzęta w bajkach i ludzkie cechy
Zwierzęta w bajkach są uosobione i przedstawiają ludzkie cechy, np. lis - spryt, osioł - upór, mrówka - pracowitość, paw - pychę, pies - wierność, sowa - mądrość, zając - tchórzliwość.
14.„Lew i zwierzęta” i „Kałamarz i pióro”
„Lew i zwierzęta”: każde zwierzę chwali zaletę, którą samo ma, a lew uznaje, że najlepszy jest ten, kto chwali się najmniej. Morał: największą zaletą jest skromność. „Kałamarz i pióro” wyśmiewa tych, którzy przypisują sobie cudze zasługi.
15.„Ptaszki w klatce” i „Żółw i mysz”
„Ptaszki w klatce”: stary czyżyk płacze w wygodnej klatce, bo pamięta wolność. Morał: wolność jest cenniejsza niż wygoda. „Żółw i mysz”: żółw woli swój ciasny domek niż pałace. Morał: najcenniejszy jest własny dom.
16.Streszczenie
Krótka, zwięzła treść dłuższego tekstu z najważniejszymi informacjami. Nie ma w nim cytatów, dialogów ani komentarzy. Dobre streszczenie jest zgodne z treścią, obiektywne i napisane prostym, poprawnym językiem.
17.Jak napisać streszczenie?
1. Przeczytaj tekst ze zrozumieniem. 2. Wyszukaj najważniejsze informacje. 3. Zanotuj je na kartce. 4. Uporządkuj materiał. 5. Napisz streszczenie.
18.Zaimek
Część mowy, która zastępuje rzeczownik, przymiotnik, liczebnik lub przysłówek, ale nie czasownik. Zaimki dzielimy na rzeczowne (np. ja, nikt), przymiotne (np. twój, jaki), liczebne (np. tyle) i przysłowne (np. tu, wszędzie).
19.Krótkie i długie formy zaimków
Zaimki rzeczowne mają w dopełniaczu, celowniku i bierniku często kilka form, np. ci - tobie, mu - jemu. Dłuższej formy używamy na początku zdania, po przyimku, w jednowyrazowej odpowiedzi, przy przeciwstawieniu i gdy podkreślamy osobę.
20.Tę czy tą? To czy te?
Zaimek ta ma w bierniku formę tę (Widzę tę górę), a w narzędniku tą (Idę z tą koleżanką). Innym zaimkom nie dodajemy końcówki -ę (moją, tamtą). To łączy się z liczbą pojedynczą, a te - z mnogą: to krzesło, te krzesła.
Notatka
Krasicki i bajka jako gatunek
Ignacy Krasicki (1735-1801) żył w XVIII wieku. Nazywano go księciem poetów polskich. Był biskupem warmińskim i współpracownikiem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. W 1779 roku wydał zbiór „Bajki i przypowieści”. Krytykował w nim ludzkie wady i złe postępowanie.
Bajka to krótki utwór literacki, często wierszowany. Opowiada prostą, szkicową historię, często zabawną. Ta historia pokazuje prawa rządzące światem.
Zapamiętaj
Bajka zawiera morał, czyli pouczenie. Może on być podany wprost albo wynikać z treści utworu.
Morał podany wprost stoi najczęściej na początku albo na końcu utworu. Gdy autor go nie zapisuje, sami formułujemy naukę płynącą z wydarzeń. Pomaga wtedy pytanie: kto zyskał, kto stracił i dlaczego?
Uosobienie, zwierzęta i komizm
Uosobienie to środek stylistyczny. Polega na nadaniu zwierzętom, roślinom, przedmiotom albo zjawiskom cech ludzkich. Uosobione postacie mówią, myślą i postępują jak ludzie, np. „Słońce ciekawie zajrzało przez okno do klasy”.
W bajkach uosobione są najczęściej zwierzęta. Każde z nich przedstawia jakąś ludzką cechę, np. lis - spryt, mrówka - pracowitość, pies - wierność, sowa - mądrość, zając - tchórzliwość. Uosobione bywają też przedmioty, np. kałamarz i pióro w bajce Krasickiego.
Komizm to przedstawienie osoby, rzeczy, sytuacji albo słów, które budzą rozbawienie odbiorcy. W bajce „Kruk i lis” można go dostrzec w różnicy między pięknymi pochwałami lisa a jego prawdziwym celem. Śmieszy też naiwność kruka.
Bajki Krasickiego - bohaterowie i morały
Bohaterowie bajek Krasickiego mają wyraźne cechy. Ich postępowanie pomaga zrozumieć morał. Bajka „Kruk i lis” jest wzorowana na bajce starożytnego Greka Ezopa.
| Bajka | Bohaterowie | Morał |
|---|---|---|
| „Czapla, ryby i rak” | czapla fałszywa, ryby naiwne, rak spostrzegawczy | zdrajcę spotyka kara |
| „Kruk i lis” | kruk próżny, lis przebiegły pochlebca | kto lubi pochwały, łatwo daje się oszukać |
| „Lew i zwierzęta” | zwierzęta chwalą własne zalety, lew rozstrzyga | największą zaletą jest skromność |
| „Ptaszki w klatce” | stary czyżyk pamięta wolność | wolność jest cenniejsza niż wygoda |
| „Żółw i mysz” | żółw woli swój ciasny domek | najcenniejszy jest własny dom |
| „Kałamarz i pióro” | kłócą się, kto napisał księgę | nie przypisuj sobie cudzych zasług |
Rodzaje dzieł i środki plastyczne
Dzieła malarskie rozróżniamy według tego, co przedstawiają. Portret pokazuje człowieka, pejzaż - krajobraz, martwa natura - nieruchome przedmioty. Abstrakcja nie przedstawia rzeczywistego świata, tylko linie, plamy i bryły.
Środki plastyczne to kolory, kształty i perspektywa, czyli pokazanie głębi na obrazie. Dzięki nim artysta wskazuje najważniejsze elementy dzieła i buduje nastrój. Pokazuje też swój stosunek do postaci lub przedmiotów.
Opisując obraz, warto zapytać, co wyrażają barwy. Ciemne, szare kolory mogą budzić smutek, a jasne i ciepłe - radość.
Opis obrazu krok po kroku
Opis obrazu ma trzy części: wstęp, rozwinięcie i zakończenie.
W rozwinięciu najpierw ustal, co jest na pierwszym planie, czyli najbliżej widza. Zwykle stoi tam najważniejsza postać lub przedmiot. Drugi plan leży dalej, a tło to najdalsza część obrazu, widoczna w głębi. Pomagają wyrażenia: „w centrum”, „po lewej stronie”, „tuż obok”, „w głębi”, „można dostrzec”.
Przy portrecie opisujemy wygląd postaci, jej strój, pozę i wyraz twarzy. Dodajemy, jakie wrażenie sprawia, np. „Chłopiec patrzy w okno i wydaje się smutny”.
Ważne
W opisie obrazu nie wprowadzamy dialogów między postaciami. Opisujemy to, co widać, a własne zdanie zostawiamy na zakończenie.
Streszczenie
Streszczenie to krótka, zwięzła treść dłuższego tekstu. Zawiera tylko najważniejsze informacje: kto działał, co się stało i jak się skończyło. Nie umieszczamy w nim cytatów, dialogów ani własnych komentarzy.
Dobre streszczenie jest zgodne z treścią, obiektywne i zwięzłe. Piszemy je prostym, poprawnym językiem.
Rozmowę bohaterów zamieniamy na krótką informację, np. „Tomek poprosił mamę o pomoc w odrabianiu lekcji”. Kilka wyrazów można też zastąpić jednym słowem o znaczeniu ogólnym.
Przykład
Zamiast „kupił jabłka, gruszki i śliwki” piszemy „kupił owoce”.
Zaimek i jego rodzaje
Zaimek to część mowy, która zastępuje w zdaniu inny wyraz: rzeczownik, przymiotnik, liczebnik albo przysłówek. Nie zastępuje czasownika. Dzięki zaimkom unikamy powtórzeń, np. „Mam psa. Codziennie wychodzę z nim na spacer”.
| Rodzaj zaimka | Zastępuje | Przykłady |
|---|---|---|
| rzeczowny | rzeczownik | my, wy, coś, nic |
| przymiotny | przymiotnik | nasz, tamten, czyj, jakiś |
| liczebny | liczebnik | ile, ileś |
| przysłowny | przysłówek | gdzie, wtedy, nigdzie, skąd |
Pomocą w rozpoznaniu bywa pytanie. Zaimek rzeczowny odpowiada zwykle na pytania kto? co?, przymiotny - jaki? który? czyj?, liczebny - ile?, a przysłowny - gdzie? kiedy? jak?
Zaimki rzeczowne, przymiotne i niektóre liczebne odmieniają się przez przypadki.
Formy zaimków: krótkie i długie, tę i tą
Zaimki rzeczowne mają w dopełniaczu, celowniku i bierniku często kilka form, np. mnie - mi, jego - go. Dłuższej formy używamy:
- na początku zdania, np. „Mnie się to przyda”;
- po przyimku, np. „Usiądę obok ciebie”;
- w jednowyrazowej odpowiedzi, np. „Komu dać klucz? Jemu”;
- przy przeciwstawieniu, np. „Ufam tobie, a nie jemu”;
- gdy podkreślamy osobę, np. „To właśnie jego wybrano na kapitana”.
W pozostałych zdaniach zwykle wystarcza krótka forma, np. „Dam ci znać”.
Ważne
W bierniku zaimek ta przybiera postać tę („Zamknij tę szufladę”), a w narzędniku formę tą („Pojadę tą windą”). Innym zaimkom nie dodajemy końcówki -ę, np. „Lubię naszą klasę”.
Forma to łączy się z rzeczownikiem rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej. W liczbie mnogiej tego rzeczownika używamy formy te, np. „to pudełko - te pudełka”.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7