Polski
Nie z przysłówkami, dialog, liczebnik - Zamieńmy słowo 5
Sprawdzony zestawZestaw do drugiej części rozdziału o dobrych obyczajach. Powtórzysz pisownię nie z przysłówkami, zasady kulturalnego pasażera i zapis dialogu w opowiadaniu. Poznasz rodzaje przedstawień teatralnych, twórców i elementy spektaklu oraz liczebniki ułamkowe, nieokreślone i zbiorowe.
Zestaw do podręcznika
Rozdział IV, cz. 2. Dobre obyczaje: nie z przysłówkami, dialog w opowiadaniu, teatr, liczebnik
Zamieńmy słowo 5. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
38 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Pisownia nie i dobry pasażer
Etap 1 · 3 fiszki · 9 pytań
Etap 2: Dialog w opowiadaniu
Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 3: Teatr i jego twórcy
Etap 3 · 7 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Rodzaje liczebników
Etap 4 · 6 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Pisownia nie z przysłówkami odprzymiotnikowymi
Nie piszemy łącznie z przysłówkami pochodzącymi od przymiotników - w każdym stopniu: równym, wyższym i najwyższym, np. nieładnie, nieładniej, nienajładniej.
2.Pisownia nie z przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników
Nie piszemy rozdzielnie z przysłówkami, które nie pochodzą od przymiotników, np. nie wczoraj, nie dość, nie zanadto. Sprawdzamy, czy do przysłówka pasuje przymiotnik: cicho - cichy, ale wczoraj - brak przymiotnika.
3.Zasady kulturalnego pasażera
W autobusie, tramwaju i pociągu ustępujemy miejsca osobom starszym, chorym i z małymi dziećmi. Muzyki słuchamy cicho w słuchawkach, przez telefon mówimy ściszonym głosem. Nie blokujemy drzwi wsiadającym i wysiadającym.
4.Opowiadanie z dialogiem
Opowiadanie wzbogacone rozmowami bohaterów. Dialog w opowiadaniu ożywia akcję, charakteryzuje bohaterów i informuje o sytuacji.
5.Zapis wypowiedzi bohatera w dialogu
Każdą wypowiedź bohatera zaczynamy od nowego wiersza. Stawiamy przed nią myślnik (-) oddzielony spacją od pierwszego wyrazu.
6.Komentarz narratora w dialogu
Słowa narratora dopisane do wypowiedzi bohatera. Informują o czynnościach bohaterów, a także o ich przeżyciach i myślach, np. odpowiedział ze złością.
7.Komentarz narratora z wyrazem wskazującym na mówienie
Gdy komentarz zaczyna się wyrazem mówienia (np. zapytała, szepnął), oddzielamy go myślnikiem, zaczynamy małą literą i kończymy kropką: - Pada - zauważył Bartek. Dalsze słowa tej samej postaci piszemy po myślniku wielką literą.
8.Komentarz narratora bez wyrazu wskazującego na mówienie
Gdy komentarz nie zaczyna się wyrazem mówienia (np. wstała, zmarszczył brwi), wypowiedź bohatera kończymy kropką, a komentarz po myślniku zaczynamy wielką literą: - Gotowe. - Ola zamknęła zeszyt.
9.Przedstawienie teatralne
Widowisko, w którym aktor na żywo odgrywa rolę dla publiczności.
10.Teatr dramatyczny, opera, balet
Teatr dramatyczny: aktorzy grają role głosem, mimiką i gestami. Opera: dzieło sceniczne, które łączy śpiew, muzykę, taniec i grę aktorską. Balet: treść przekazuje taniec, czyli układy choreograficzne.
11.Pantomima, teatr lalkowy, teatr cieni
Pantomima: aktorzy nie używają głosu, treść wyrażają mimiką i gestami. Teatr lalkowy: role grają lalki, kukiełki i marionetki. Teatr cieni: płaskie kukiełki rzucają cień na specjalny ekran.
12.Twórcy i odbiorcy widowiska teatralnego
Reżyser opracowuje koncepcję sztuki i decyduje, jak pokazać postacie i zdarzenia. Aktor wciela się w bohatera spektaklu. Widz ogląda przedstawienie w teatrze, na ulicy albo na ekranie.
13.Elementy przedstawienia teatralnego
Gra aktorska, czyli sztuka odgrywania roli: aktor moduluje głos i posługuje się gestami. Scenografia, czyli plastyczna oprawa spektaklu: dekoracje, kostiumy, rekwizyty i oświetlenie.
14.Kostium i rekwizyt
Kostium to strój aktora na scenie; pomaga np. odgadnąć, w jakich czasach toczy się akcja. Rekwizyty to przedmioty używane przez aktorów, prawdziwe albo zrobione na potrzeby spektaklu, np. sztuczne kwiaty.
15.Savoir-vivre w teatrze
Do teatru ubieramy się odświętnie i przychodzimy punktualnie, a kurtkę zostawiamy w szatni. Wyłączamy telefon, podczas spektaklu nie rozmawiamy i nie jemy. Na koniec dziękujemy aktorom oklaskami.
16.Liczebnik główny i porządkowy
Liczebnik główny odpowiada na pytanie ile?, np. siedem. Liczebnik porządkowy odpowiada na pytanie który?, np. siódmy, i odmienia się jak przymiotnik.
17.Liczebnik ułamkowy
Liczebnik, który nazywa liczbę niecałkowitą, np. dwie piąte, pół.
18.Liczebnik nieokreślony
Liczebnik, który oznacza niekonkretną wartość, np. kilkaset, wiele, parę.
19.Liczebnik zbiorowy
Mówi o liczbie obiektów nazywanych przez rzeczowniki, które nie mają liczby pojedynczej (dwoje nożyczek), wskazują na osoby różnej płci (pięcioro przyjaciół) albo określają istoty niedorosłe (czworo szczeniąt).
20.Dwaj czy dwóch? Liczebnik z nazwami mężczyzn
Z rzeczownikami męskimi oznaczającymi ludzi liczebników dwa, trzy, cztery używamy dwojako: dwaj (trzej, czterej) chłopcy biegli albo dwóch (trzech, czterech) chłopców biegło. Trzeba dobrać właściwą formę orzeczenia.
21.Odmiana liczebników zbiorowych
M. czworo dzieci, D. czworga, C. czworgu, B. czworo, N. czworgiem, Ms. o czworgu, W. czworo. W liczebniku wielowyrazowym odmieniamy dwa ostatnie elementy albo tylko ostatni; wyrazu jeden nie odmieniamy.
Notatka
Pisownia „nie” z przysłówkami
Zanim zapiszemy „nie” z przysłówkiem, sprawdzamy, czy przysłówek pochodzi od przymiotnika. Pomaga dobranie pasującego przymiotnika, np. poważnie - poważny. To tylko pomoc: w razie wątpliwości warto zajrzeć do słownika ortograficznego.
- Z przysłówkami odprzymiotnikowymi cząstkę „nie” piszemy łącznie w każdym stopniu: równym, wyższym i najwyższym, np. niepoważnie, niepoważniej, nienajpoważniej.
- Z przysłówkami, które nie pochodzą od przymiotników, „nie” zwykle piszemy rozdzielnie, np. nie tam, nie zaraz, nie tak. Wyjątki, np. niezbyt, sprawdzamy w słowniku.
Zapamiętaj
Przysłówek od przymiotnika: „nie” łącznie we wszystkich stopniach, np. niegłęboko, niegłębiej, nienajgłębiej.
Kulturalny pasażer i kulturalny widz
Dobre obyczaje obowiązują także w miejscach publicznych. Najważniejsza zasada brzmi: nie przeszkadzamy innym.
W autobusie, tramwaju i pociągu kulturalny pasażer:
- ustępuje miejsca osobom starszym, chorym i z małymi dziećmi;
- słucha muzyki cicho w słuchawkach, a przez telefon mówi ściszonym głosem;
- nie blokuje drzwi osobom, które wsiadają i wysiadają.
W teatrze kulturalny widz:
- ubiera się odświętnie, przychodzi punktualnie i zostawia kurtkę w szatni;
- wyłącza telefon, a podczas spektaklu nie rozmawia i nie je;
- na koniec dziękuje aktorom oklaskami.
Opowiadanie z dialogiem
Opowiadanie z dialogiem to opowiadanie wzbogacone rozmowami bohaterów. Dialog ożywia akcję, charakteryzuje bohaterów i informuje o sytuacji. Z tego, jak postać mówi, poznajemy np. jej nastrój i charakter.
Zapisując dialog, pamiętamy o dwóch zasadach:
- każdą wypowiedź bohatera zaczynamy od nowego wiersza;
- przed wypowiedzią stawiamy myślnik oddzielony spacją od pierwszego wyrazu.
Do wypowiedzi można dopisać komentarz narratora. Informuje on o czynnościach bohaterów, a także o ich przeżyciach i myślach, np. „dodał z uśmiechem”. Zamiast powtarzać „powiedział”, warto użyć innych czasowników, np. odparł, wtrącił, mruknął.
Komentarz narratora i interpunkcja
Sposób zapisu zależy od tego, jak zaczyna się komentarz narratora.
Gdy komentarz zaczyna się wyrazem wskazującym na mówienie (np. odparła, wtrącił), oddzielamy go myślnikiem, zaczynamy małą literą i kończymy kropką. Znak zapytania albo wykrzyknik zostaje przy słowach bohatera. Dalsze słowa tej samej postaci piszemy po myślniku wielką literą.
Przykład
„- Ale ulewa! - jęknęła Marta. - Zostańmy w domu.”
Gdy komentarz nie zaczyna się wyrazem mówienia (np. ziewnął, wzruszyła ramionami), wypowiedź bohatera kończymy kropką. Komentarz po myślniku zaczynamy wielką literą, np. „- Mam pomysł. - Kuba sięgnął po planszę do gry.”
Rodzaje przedstawień teatralnych
Przedstawienie teatralne to widowisko, w którym aktor odgrywa rolę na żywo dla publiczności.
| Rodzaj | Jak przekazuje treść |
|---|---|
| teatr dramatyczny | aktorzy grają głosem, mimiką i gestami |
| opera | łączy śpiew, muzykę, taniec i grę aktorską |
| balet | taniec, czyli układy choreograficzne |
| pantomima | mimika i gesty, bez użycia głosu |
| teatr lalkowy | role grają lalki, kukiełki i marionetki |
| teatr cieni | płaskie kukiełki rzucają cień na ekran |
Taniec występuje w operze i w balecie. W balecie to on opowiada całą treść, a opera łączy go ze śpiewem i grą aktorską. W teatrze lalkowym widz ogląda lalki, a w teatrze cieni - tylko cienie kukiełek.
Twórcy i elementy przedstawienia
Przedstawienie tworzą i odbierają ludzie:
- reżyser opracowuje koncepcję sztuki i decyduje, jak pokazać postacie i zdarzenia;
- aktor wciela się w bohatera spektaklu;
- widz ogląda przedstawienie w teatrze, na ulicy albo na ekranie.
Na spektakl składają się gra aktorska i scenografia. Gra aktorska to sztuka odgrywania roli. Scenografia to plastyczna oprawa spektaklu.
Kostium to strój aktora na scenie. Np. rycerska zbroja podpowiada, że akcja toczy się w dawnych czasach. Rekwizyty to przedmioty, których używają aktorzy. Mogą być prawdziwe albo zrobione na potrzeby spektaklu, np. korona z tektury.
Rodzaje liczebników
Liczebnik to część mowy, która nazywa liczbę, ilość albo miejsce w kolejności.
| Rodzaj | Co oznacza | Przykład |
|---|---|---|
| główny | liczbę; pytanie: ile? | dziewięć |
| porządkowy | miejsce w kolejności; pytanie: który? | dziewiąty |
| ułamkowy | liczbę niecałkowitą | trzy ósme |
| nieokreślony | niekonkretną wartość | paręnaście |
| zbiorowy | liczbę np. osób różnej płci | sześcioro |
Liczebnik porządkowy odmienia się jak przymiotnik.
Z rzeczownikami męskimi oznaczającymi ludzi liczebniki dwa, trzy i cztery mają dwie formy. Każda wymaga innej formy orzeczenia, np. „Czterej piłkarze trenowali” albo „Czterech piłkarzy trenowało”.
Liczebnik zbiorowy i jego odmiana
Liczebnika zbiorowego używamy, gdy liczymy:
- to, co nazywają rzeczowniki bez liczby pojedynczej, np. troje okularów;
- osoby różnej płci, np. siedmioro sąsiadów (kobiet i mężczyzn);
- istoty niedorosłe, np. pięcioro prosiąt.
Liczebnik zbiorowy odmienia się przez przypadki: M. sześcioro, D. sześciorga, C. sześciorgu, B. sześcioro, N. sześciorgiem, Ms. o sześciorgu, W. sześcioro.
W liczebniku wielowyrazowym odmieniamy dwa ostatnie elementy albo tylko ostatni. Wyrazu jeden nie odmieniamy.
Ważne
Formy zbiorowej zwykle nie używamy z rzeczownikami, które mają liczbę pojedynczą i nie nazywają osób ani młodych istot, np. mówimy „sześć ławek”.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7