Polski
Savoir-vivre, „Pan Tadeusz", stopniowanie przysłówków - Zamieńmy słowo 5
Sprawdzony zestawZestaw uczy zasad dobrych obyczajów: czym są bon ton i savoir-vivre, jak zachować się przy stole i jak napisać zaproszenie. Przypomnisz najważniejsze informacje o „Panu Tadeuszu” i Adamie Mickiewiczu, poznasz rym i rymy parzyste oraz nauczysz się stopniować przysłówki.
Zestaw do podręcznika
Rozdział IV, cz. 1. Dobre obyczaje: savoir-vivre, uroczysty obiad, „Pan Tadeusz", stopniowanie przysłówków
Zamieńmy słowo 5. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
38 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Dobre obyczaje i poradnik
Etap 1 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Zasady przy stole i zaproszenie
Etap 2 · 4 fiszki · 9 pytań
Etap 3: „Pan Tadeusz”, etykieta i rym
Etap 3 · 7 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Stopniowanie przysłówków
Etap 4 · 4 fiszki · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Dobre obyczaje
Utrwalone zasady właściwego zachowania wobec innych ludzi i otoczenia, w domu i poza nim, np. ustępowanie miejsca starszym czy sprzątanie po sobie.
2.Bon ton
Określenie z języka francuskiego (dosłownie: dobry ton) oznaczające maniery, czyli właściwy sposób bycia. Znaczy to samo co savoir-vivre.
3.Savoir-vivre
Zasady dobrego wychowania, czyli właściwego zachowania się w różnych sytuacjach, np. przy stole, w gościach albo w kinie.
4.Podmiot liryczny (osoba mówiąca)
Osoba, która wypowiada się w wierszu. Często mówi w 1. osobie o swoich uczuciach, np. „Cieszę się, gdy świeci słońce”.
5.Poradnik
Publikacja, czasopismo, program telewizyjny lub audycja radiowa z praktycznymi informacjami z jakiejś dziedziny. Podaje wskazówki, jak się zachować albo jak się czegoś nauczyć krok po kroku. Cechy: rzeczowość, przystępny język, zwięzłość.
6.Kolejność używania sztućców
Gdy przy talerzu leży kilka par sztućców, do pierwszego dania bierzemy te, które leżą najdalej od talerza. Sztućce ułożone poziomo nad talerzem są ostatnie - służą do deseru.
7.Wspólne półmiski i cukiernica
Sztućce przy naszym nakryciu służą tylko nam. Potrawę z półmiska nakładamy sztućcami leżącymi przy półmisku, a cukier nabieramy łyżeczką, która jest w cukiernicy.
8.Czego nie robić przy stole
Nie opieramy łokci na stole, nie mlaskamy, nie siorbiemy, nie stukamy łyżeczką przy mieszaniu i nie nakładamy jedzenia na zapas. Gdy potrawa jest za gorąca, czekamy, aż przestygnie.
9.Zaproszenie
Krótki tekst, w którym zapraszamy kogoś na spotkanie lub uroczystość. Podajemy w nim, kogo zapraszamy, na jaką okazję, gdzie i kiedy (data, godzina), oraz podpis osoby zapraszającej.
10.Adam Mickiewicz
Najwybitniejszy polski poeta (1798-1855), urodzony w czasie zaborów w Zaosiu koło Nowogródka. Po upadku powstania listopadowego przebywał na emigracji w Paryżu, gdzie wydał „Pana Tadeusza” (1834).
11.„Pan Tadeusz”
Utwór Adama Mickiewicza napisany wierszem i podzielony na 12 ksiąg. Opowiada o życiu szlachty, jej obyczajach i pięknie ojczystej ziemi. Wyraża tęsknotę poety za ojczyzną i krajem lat dziecinnych.
12.Obyczaje w domu Sędziego („Pan Tadeusz”)
Dwór Sędziego w Soplicowie słynie z gościnności: brama stoi otworem, a goście i ich konie mają zapewnioną opiekę. Sędzia dba o dawne obyczaje i szacunek należny ze względu na wiek, urodzenie, rozum i urząd.
13.Czym chata bogata, tym rada
Przysłowie o gościnności: należy podzielić się z gośćmi tym, co mamy.
14.Etykieta
Zbiór zasad zachowania, które obowiązują w konkretnych sytuacjach, np. podczas uroczystego obiadu albo w teatrze.
15.Rym
Takie samo lub podobne brzmienie zakończeń wyrazów, najczęściej na końcu wersów, np. góra - dziura. Rymy nadają wypowiedzi rytm i podkreślają znaczenie słów.
16.Rymy parzyste
Rymy, w których rymują się dwa sąsiednie wersy: pierwszy z drugim, trzeci z czwartym itd. Takie rymy ma „Pan Tadeusz”.
17.Przysłówek
Nieodmienna część mowy, która odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? Zwykle łączy się z czasownikiem, np. biegnie szybko. Wiele przysłówków utworzono od przymiotników: szybki - szybko.
18.Stopnie przysłówka
Przysłówek, podobnie jak przymiotnik, stopniuje się. Ma trzy stopnie: równy (jasno), wyższy (jaśniej) i najwyższy (najjaśniej).
19.Sposoby stopniowania przysłówka
Prosty: zmieniamy zakończenie, np. miło - milej - najmilej. Opisowy: dodajemy bardziej / mniej i najbardziej / najmniej, np. kusząco - bardziej kusząco - najbardziej kusząco. Kilka przysłówków stopniuje się nieregularnie, np. mało - mniej - najmniej.
20.Przysłówki, które się nie stopniują
Nie stopniują się przysłówki, które nie pochodzą od przymiotników, np. dziś, tutaj, wczoraj.
Notatka
Dobre obyczaje, savoir-vivre i etykieta
Dobre obyczaje obowiązują w domu, w szkole i w miejscach publicznych. Przestrzegamy ich np. wtedy, gdy mówimy sąsiadom „dzień dobry” albo przytrzymujemy drzwi osobie, która idzie za nami.
| Pojęcie | Co oznacza |
|---|---|
| dobre obyczaje | utrwalone zasady właściwego zachowania wobec ludzi i otoczenia |
| savoir-vivre | zasady dobrego wychowania w różnych sytuacjach |
| bon ton | maniery, właściwy sposób bycia |
| etykieta | zasady obowiązujące w konkretnej sytuacji |
Określenia savoir-vivre i bon ton pochodzą z języka francuskiego i znaczą to samo. Bon ton to dosłownie „dobry ton”, ale nie chodzi o muzykę. Etykieta to zasady przeznaczone na konkretne okazje, np. ślub albo szkolną uroczystość.
Formy wypowiedzi: poradnik i zaproszenie
Poradnik to publikacja, czasopismo, program telewizyjny albo audycja radiowa z praktycznymi informacjami z jakiejś dziedziny. Podaje wskazówki, jak się zachować albo jak się czegoś nauczyć krok po kroku. Cechują go rzeczowość, przystępny język i zwięzłość. Tytuł poradnika często zapowiada wskazówki, np. „Jak założyć domowy zielnik”.
Zaproszenie to krótki tekst, w którym zapraszamy kogoś na spotkanie lub uroczystość. Podajemy w nim, kogo zapraszamy, na jaką okazję, gdzie i kiedy (data i godzina). Na końcu podpisuje się osoba zapraszająca.
Przykład
„Kochana Ciociu, zapraszam Cię na występ szkolnego chóru 12 czerwca 2026 r. o godz. 17.00 w auli mojej szkoły. Wiktor”
Sztućce i wspólne naczynia
Na uroczystym obiedzie przy talerzu może leżeć kilka par sztućców. Sięgamy po nie po kolei, od zewnątrz w stronę talerza. Do pierwszego dania bierzemy sztućce, które leżą najdalej od talerza. Sztućce ułożone poziomo nad talerzem są ostatnie, bo służą do deseru.
Sztućce przy naszym nakryciu służą tylko nam. Nie sięgamy nimi do wspólnych naczyń. Potrawę z półmiska nakładamy sztućcami, które leżą przy półmisku. Cukier nabieramy łyżeczką, która jest w cukiernicy.
Czego nie robić przy stole
Przy wspólnym stole myślimy o innych. Z tego wynika większość zakazów:
- nie opieramy łokci na stole, bo zabieramy miejsce sąsiadom;
- nie mlaskamy i nie siorbiemy, bo te dźwięki są nieprzyjemne dla innych;
- nie stukamy łyżeczką o szklankę przy mieszaniu, bo hałas denerwuje osoby przy stole;
- nie nakładamy jedzenia na zapas, bo dla innych może zabraknąć porcji.
Gdy potrawa jest za gorąca, czekamy, aż przestygnie.
Adam Mickiewicz i „Pan Tadeusz”
Adam Mickiewicz to najwybitniejszy polski poeta. Urodził się w czasie zaborów w Zaosiu koło Nowogródka. Po upadku powstania listopadowego przebywał na emigracji w Paryżu. Tam wydał „Pana Tadeusza”.
„Pan Tadeusz” to utwór napisany wierszem i podzielony na 12 ksiąg. Opowiada o życiu szlachty, jej obyczajach i pięknie ojczystej ziemi. Poeta wyraża w nim tęsknotę za ojczyzną i krajem lat dziecinnych.
Gościnność w Soplicowie
W Soplicowie stoi dwór Sędziego. Ten dom słynie z gościnności. Brama jest stale otwarta, a goście i ich konie mają zapewnioną opiekę.
Sędzia dba o dawne obyczaje. Pilnuje, by każdy otrzymał szacunek należny ze względu na wiek, urodzenie, rozum i urząd.
Do takiego domu pasuje przysłowie „Czym chata bogata, tym rada”. Mówi ono o gościnności: z gośćmi dzielimy się tym, co mamy.
Podmiot liryczny, rym i rymy parzyste
Podmiot liryczny, czyli osoba mówiąca, to ten, kto wypowiada się w wierszu. Często mówi w 1. osobie o swoich uczuciach, np. „Boję się burzy, gdy grzmi nad lasem”. Podmiot liryczny nie zawsze jest samym poetą.
Rym to takie samo lub podobne brzmienie zakończeń wyrazów, np. noga - droga. Rymy stoją najczęściej na końcu wersów. Nadają wypowiedzi rytm i podkreślają znaczenie słów.
W rymach parzystych rymują się dwa sąsiednie wersy: pierwszy z drugim, trzeci z czwartym itd. Takie rymy ma „Pan Tadeusz”.
Przykład
Rymy parzyste: „Na łące rosną polne kwiaty, / wśród nich wesoło tańczą skrzaty. / Za lasem płynie wartka rzeka, / a łódka przy brzegu na nas czeka.”
Przysłówek i jego stopniowanie
Przysłówek to nieodmienna część mowy. Odpowiada na pytania: jak?, gdzie?, kiedy? Zwykle określa czasownik, np. „Babcia mówi łagodnie”. Wiele przysłówków powstało od przymiotników, np. smutny - smutno.
Przysłówek ma trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy.
| Sposób | Jak tworzymy | Przykład |
|---|---|---|
| prosty | zmiana zakończenia, potem naj- | zimno - zimniej - najzimniej |
| opisowy | bardziej / mniej, najbardziej / najmniej | przerażająco - bardziej przerażająco |
| nieregularny | zupełnie inny wyraz | źle - gorzej - najgorzej |
Nie stopniują się przysłówki, które nie pochodzą od przymiotników, np. teraz, tam, wszędzie.
Ważne
Nie myl stopni przysłówka i przymiotnika: „najzimniej” to przysłówek, a „najzimniejszy” - przymiotnik.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
40 fiszek uczy się 7
uczy się 2
16 fiszek
14 fiszek uczy się 1
20 fiszek
40 fiszek uczy się 7
