Ilustracja do zestawu: Savoir-vivre, „Pan Tadeusz", stopniowanie przysłówków - Zamieńmy słowo 5

Polski

Savoir-vivre, „Pan Tadeusz", stopniowanie przysłówków - Zamieńmy słowo 5

Sprawdzony zestaw

Zestaw uczy zasad dobrych obyczajów: czym są bon ton i savoir-vivre, jak zachować się przy stole i jak napisać zaproszenie. Przypomnisz najważniejsze informacje o „Panu Tadeuszu” i Adamie Mickiewiczu, poznasz rym i rymy parzyste oraz nauczysz się stopniować przysłówki.

Zestaw do podręcznika

Rozdział IV, cz. 1. Dobre obyczaje: savoir-vivre, uroczysty obiad, „Pan Tadeusz", stopniowanie przysłówków

Zamieńmy słowo 5. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziały
Szkoła podstawowa20 fiszek38 pytań w 4 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

38 pytań w 4 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

  1. Etap 1: Dobre obyczaje i poradnik

    Etap 1 · 5 fiszek · 10 pytań

  2. Etap 2: Zasady przy stole i zaproszenie

    Etap 2 · 4 fiszki · 9 pytań

  3. Etap 3: „Pan Tadeusz”, etykieta i rym

    Etap 3 · 7 fiszek · 10 pytań

  4. Etap 4: Stopniowanie przysłówków

    Etap 4 · 4 fiszki · 9 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

1.Dobre obyczaje

Utrwalone zasady właściwego zachowania wobec innych ludzi i otoczenia, w domu i poza nim, np. ustępowanie miejsca starszym czy sprzątanie po sobie.

2.Bon ton

Określenie z języka francuskiego (dosłownie: dobry ton) oznaczające maniery, czyli właściwy sposób bycia. Znaczy to samo co savoir-vivre.

3.Savoir-vivre

Zasady dobrego wychowania, czyli właściwego zachowania się w różnych sytuacjach, np. przy stole, w gościach albo w kinie.

4.Podmiot liryczny (osoba mówiąca)

Osoba, która wypowiada się w wierszu. Często mówi w 1. osobie o swoich uczuciach, np. „Cieszę się, gdy świeci słońce”.

5.Poradnik

Publikacja, czasopismo, program telewizyjny lub audycja radiowa z praktycznymi informacjami z jakiejś dziedziny. Podaje wskazówki, jak się zachować albo jak się czegoś nauczyć krok po kroku. Cechy: rzeczowość, przystępny język, zwięzłość.

6.Kolejność używania sztućców

Gdy przy talerzu leży kilka par sztućców, do pierwszego dania bierzemy te, które leżą najdalej od talerza. Sztućce ułożone poziomo nad talerzem są ostatnie - służą do deseru.

7.Wspólne półmiski i cukiernica

Sztućce przy naszym nakryciu służą tylko nam. Potrawę z półmiska nakładamy sztućcami leżącymi przy półmisku, a cukier nabieramy łyżeczką, która jest w cukiernicy.

8.Czego nie robić przy stole

Nie opieramy łokci na stole, nie mlaskamy, nie siorbiemy, nie stukamy łyżeczką przy mieszaniu i nie nakładamy jedzenia na zapas. Gdy potrawa jest za gorąca, czekamy, aż przestygnie.

9.Zaproszenie

Krótki tekst, w którym zapraszamy kogoś na spotkanie lub uroczystość. Podajemy w nim, kogo zapraszamy, na jaką okazję, gdzie i kiedy (data, godzina), oraz podpis osoby zapraszającej.

10.Adam Mickiewicz

Najwybitniejszy polski poeta (1798-1855), urodzony w czasie zaborów w Zaosiu koło Nowogródka. Po upadku powstania listopadowego przebywał na emigracji w Paryżu, gdzie wydał „Pana Tadeusza” (1834).

11.„Pan Tadeusz”

Utwór Adama Mickiewicza napisany wierszem i podzielony na 12 ksiąg. Opowiada o życiu szlachty, jej obyczajach i pięknie ojczystej ziemi. Wyraża tęsknotę poety za ojczyzną i krajem lat dziecinnych.

12.Obyczaje w domu Sędziego („Pan Tadeusz”)

Dwór Sędziego w Soplicowie słynie z gościnności: brama stoi otworem, a goście i ich konie mają zapewnioną opiekę. Sędzia dba o dawne obyczaje i szacunek należny ze względu na wiek, urodzenie, rozum i urząd.

13.Czym chata bogata, tym rada

Przysłowie o gościnności: należy podzielić się z gośćmi tym, co mamy.

14.Etykieta

Zbiór zasad zachowania, które obowiązują w konkretnych sytuacjach, np. podczas uroczystego obiadu albo w teatrze.

15.Rym

Takie samo lub podobne brzmienie zakończeń wyrazów, najczęściej na końcu wersów, np. góra - dziura. Rymy nadają wypowiedzi rytm i podkreślają znaczenie słów.

16.Rymy parzyste

Rymy, w których rymują się dwa sąsiednie wersy: pierwszy z drugim, trzeci z czwartym itd. Takie rymy ma „Pan Tadeusz”.

17.Przysłówek

Nieodmienna część mowy, która odpowiada na pytania: jak? gdzie? kiedy? Zwykle łączy się z czasownikiem, np. biegnie szybko. Wiele przysłówków utworzono od przymiotników: szybki - szybko.

18.Stopnie przysłówka

Przysłówek, podobnie jak przymiotnik, stopniuje się. Ma trzy stopnie: równy (jasno), wyższy (jaśniej) i najwyższy (najjaśniej).

19.Sposoby stopniowania przysłówka

Prosty: zmieniamy zakończenie, np. miło - milej - najmilej. Opisowy: dodajemy bardziej / mniej i najbardziej / najmniej, np. kusząco - bardziej kusząco - najbardziej kusząco. Kilka przysłówków stopniuje się nieregularnie, np. mało - mniej - najmniej.

Stopniowanieprostemiło,milej,najmilejopisowebardziej /mniejkusząconieregularnemało,mniej,najmniej

20.Przysłówki, które się nie stopniują

Nie stopniują się przysłówki, które nie pochodzą od przymiotników, np. dziś, tutaj, wczoraj.

Notatka

Dobre obyczaje, savoir-vivre i etykieta

Dobre obyczaje obowiązują w domu, w szkole i w miejscach publicznych. Przestrzegamy ich np. wtedy, gdy mówimy sąsiadom „dzień dobry” albo przytrzymujemy drzwi osobie, która idzie za nami.

PojęcieCo oznacza
dobre obyczajeutrwalone zasady właściwego zachowania wobec ludzi i otoczenia
savoir-vivrezasady dobrego wychowania w różnych sytuacjach
bon tonmaniery, właściwy sposób bycia
etykietazasady obowiązujące w konkretnej sytuacji

Określenia savoir-vivre i bon ton pochodzą z języka francuskiego i znaczą to samo. Bon ton to dosłownie „dobry ton”, ale nie chodzi o muzykę. Etykieta to zasady przeznaczone na konkretne okazje, np. ślub albo szkolną uroczystość.

Formy wypowiedzi: poradnik i zaproszenie

Poradnik to publikacja, czasopismo, program telewizyjny albo audycja radiowa z praktycznymi informacjami z jakiejś dziedziny. Podaje wskazówki, jak się zachować albo jak się czegoś nauczyć krok po kroku. Cechują go rzeczowość, przystępny język i zwięzłość. Tytuł poradnika często zapowiada wskazówki, np. „Jak założyć domowy zielnik”.

Zaproszenie to krótki tekst, w którym zapraszamy kogoś na spotkanie lub uroczystość. Podajemy w nim, kogo zapraszamy, na jaką okazję, gdzie i kiedy (data i godzina). Na końcu podpisuje się osoba zapraszająca.

Przykład

„Kochana Ciociu, zapraszam Cię na występ szkolnego chóru 12 czerwca 2026 r. o godz. 17.00 w auli mojej szkoły. Wiktor”

Sztućce i wspólne naczynia

Na uroczystym obiedzie przy talerzu może leżeć kilka par sztućców. Sięgamy po nie po kolei, od zewnątrz w stronę talerza. Do pierwszego dania bierzemy sztućce, które leżą najdalej od talerza. Sztućce ułożone poziomo nad talerzem są ostatnie, bo służą do deseru.

1Sztućce najdalej od talerzapierwsze danie2Sztućce bliżej talerzakolejne danie3Sztućce nad talerzemdeser
Kolejność używania sztućców

Sztućce przy naszym nakryciu służą tylko nam. Nie sięgamy nimi do wspólnych naczyń. Potrawę z półmiska nakładamy sztućcami, które leżą przy półmisku. Cukier nabieramy łyżeczką, która jest w cukiernicy.

Czego nie robić przy stole

Przy wspólnym stole myślimy o innych. Z tego wynika większość zakazów:

  • nie opieramy łokci na stole, bo zabieramy miejsce sąsiadom;
  • nie mlaskamy i nie siorbiemy, bo te dźwięki są nieprzyjemne dla innych;
  • nie stukamy łyżeczką o szklankę przy mieszaniu, bo hałas denerwuje osoby przy stole;
  • nie nakładamy jedzenia na zapas, bo dla innych może zabraknąć porcji.

Gdy potrawa jest za gorąca, czekamy, aż przestygnie.

Adam Mickiewicz i „Pan Tadeusz”

Adam Mickiewicz to najwybitniejszy polski poeta. Urodził się w czasie zaborów w Zaosiu koło Nowogródka. Po upadku powstania listopadowego przebywał na emigracji w Paryżu. Tam wydał „Pana Tadeusza”.

1798narodziny w Zaosiu1834wydanie „Pana Tadeusza”w Paryżu1855śmierć poety
Adam Mickiewicz

„Pan Tadeusz” to utwór napisany wierszem i podzielony na 12 ksiąg. Opowiada o życiu szlachty, jej obyczajach i pięknie ojczystej ziemi. Poeta wyraża w nim tęsknotę za ojczyzną i krajem lat dziecinnych.

Gościnność w Soplicowie

W Soplicowie stoi dwór Sędziego. Ten dom słynie z gościnności. Brama jest stale otwarta, a goście i ich konie mają zapewnioną opiekę.

Sędzia dba o dawne obyczaje. Pilnuje, by każdy otrzymał szacunek należny ze względu na wiek, urodzenie, rozum i urząd.

Do takiego domu pasuje przysłowie „Czym chata bogata, tym rada”. Mówi ono o gościnności: z gośćmi dzielimy się tym, co mamy.

Podmiot liryczny, rym i rymy parzyste

Podmiot liryczny, czyli osoba mówiąca, to ten, kto wypowiada się w wierszu. Często mówi w 1. osobie o swoich uczuciach, np. „Boję się burzy, gdy grzmi nad lasem”. Podmiot liryczny nie zawsze jest samym poetą.

Rym to takie samo lub podobne brzmienie zakończeń wyrazów, np. noga - droga. Rymy stoją najczęściej na końcu wersów. Nadają wypowiedzi rytm i podkreślają znaczenie słów.

W rymach parzystych rymują się dwa sąsiednie wersy: pierwszy z drugim, trzeci z czwartym itd. Takie rymy ma „Pan Tadeusz”.

Przykład

Rymy parzyste: „Na łące rosną polne kwiaty, / wśród nich wesoło tańczą skrzaty. / Za lasem płynie wartka rzeka, / a łódka przy brzegu na nas czeka.”

Przysłówek i jego stopniowanie

Przysłówek to nieodmienna część mowy. Odpowiada na pytania: jak?, gdzie?, kiedy? Zwykle określa czasownik, np. „Babcia mówi łagodnie”. Wiele przysłówków powstało od przymiotników, np. smutny - smutno.

Przysłówek ma trzy stopnie: równy, wyższy i najwyższy.

SposóbJak tworzymyPrzykład
prostyzmiana zakończenia, potem naj-zimno - zimniej - najzimniej
opisowybardziej / mniej, najbardziej / najmniejprzerażająco - bardziej przerażająco
nieregularnyzupełnie inny wyrazźle - gorzej - najgorzej

Nie stopniują się przysłówki, które nie pochodzą od przymiotników, np. teraz, tam, wszędzie.

Ważne

Nie myl stopni przysłówka i przymiotnika: „najzimniej” to przysłówek, a „najzimniejszy” - przymiotnik.

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z języka polskiego