Tezeusz, Ariadna i frazeologia mitologiczna - Zamieńmy słowo 5

Mity to opowieści, w których przedstawiono wierzenia dawnych społeczności, np. starożytnych Greków. Ich bohaterami są bogowie i herosi.

Heros nie był bogiem. Był człowiekiem, ale siłą i odwagą niemal dorównywał bogom. Herosami byli m.in. Herakles i Tezeusz.

W micie o Tezeuszu i Ariadnie trzeba znać trzy postacie:

• Minotaur - potwór z głową byka, zamknięty w labiryncie na Krecie;
• Tezeusz - heros, który zabił Minotaura;
• Ariadna - córka króla Krety, która dała Tezeuszowi kłębek nici.

Nić wskazała Tezeuszowi drogę w labiryncie. Mit pokazuje odwagę i to, jak cenna jest pomoc w trudnej chwili.

Wyraz może mieć znaczenie dosłowne, czyli zwykłe, albo znaczenie przenośne, czyli inne niż zwykłe. O tym, które znaczenie ma wyraz, decyduje zdanie, w którym go użyto.

Np. „ostry nóż” to nóż, który dobrze tnie. To znaczenie dosłowne. „Ostre słowa” to słowa przykre i nieuprzejme. To znaczenie przenośne.

Symboliczny znaczy przenośny. Rzecz symboliczna oprócz zwykłego znaczenia ma znaczenie dodatkowe, którego nie pokazano wprost. Np. serce często jest symbolem miłości, a kotwica - symbolem nadziei.

Związek frazeologiczny to stałe połączenie wyrazów utrwalone w języku. Ma znaczenie przenośne. Jego sens jest inny niż znaczenia słów, z których się składa.

Jak rozpoznać związek frazeologiczny (to pomoc, a nie reguła bez wyjątków):

• czytany dosłownie, zwykle brzmi w zdaniu dziwnie;
• słów zwykle nie da się w nim wymienić na inne, np. nie mówimy „wziąć ręce za pas”;
• jego sens często oddaje jedno zwykłe słowo albo krótki zwrot, np. „mieć dwie lewe ręce” to być niezręcznym.

Wiele związków frazeologicznych pochodzi z mitów greckich.

Trzy pierwsze związki nawiązują do mitu o Tezeuszu. Nić od Ariadny pomogła mu w labiryncie, a z krętych korytarzy labiryntu trudno było wyjść.

Przykłady użycia:

• „Szczegółowa mapa okazała się dla turystów nicią Ariadny.”
• „Bramkarz broni świetnie, ale jego piętą Achillesa są strzały z daleka.”

Słownik frazeologiczny wyjaśnia znaczenie związków frazeologicznych. Znajdziemy w nim również objaśnienia przysłów i powiedzeń. Hasła są zazwyczaj ułożone alfabetycznie.

Hasło w słowniku ma trzy części:

• hasło główne, czyli sam związek frazeologiczny;
• wyjaśnienie znaczenia;
• przykład użycia w zdaniu.

Słownik frazeologiczny nie służy do sprawdzania pisowni. Pisownię wyrazów sprawdzamy w słowniku ortograficznym.

Dedykacja to krótki tekst. Autor pisze w niej, komu poświęca swoje dzieło, np. książkę, film albo obraz. Dedykację może też napisać ofiarodawca, który wręcza prezent. Podaje wtedy, z jakiej okazji go daje.

Dedykacja zawiera pięć elementów. Zwykle zapisujemy je w kolejności pokazanej na schemacie. Na końcu stoją miejscowość i data.

Plan wydarzeń to lista najważniejszych wydarzeń utworu. Punkty układamy w takiej kolejności, w jakiej wydarzenia następowały po sobie.

Punkty zapisujemy krótko, najczęściej równoważnikami zdań. Równoważnik zdania nie ma czasownika w formie osobowej. Zamiast zdania „Pies uciekł z podwórka” piszemy „Ucieczka psa z podwórka”.

Bohater tytułowy to bohater wskazany w tytule utworu. Np. w powieści „Hobbit” jest nim hobbit Bilbo Baggins.

Atrybut to charakterystyczny znak postaci, po którym ją rozpoznajemy. Atrybutem Zeusa, najważniejszego z bogów, jest piorun. Posejdon, bóg mórz, ma trójząb, a Demeter, bogini urodzaju, ma kłosy zboża.

Narrator to ten, kto opowiada o wydarzeniach w utworze. Wyróżniamy dwa rodzaje narracji.