Polski
Stopniowanie przymiotnika, Dedal i Ikar, Herakles - Zamieńmy słowo 5
Sprawdzony zestawZestaw do drugiej części rozdziału o dziedzictwie antycznym. Nauczysz się pisać charakterystykę według planu, stopniować przymiotniki i poprawnie zapisywać ich formy z sz i z nie. Poznasz najważniejsze fakty z mitów o Dedalu i Ikarze oraz o Heraklesie i związki frazeologiczne: ikarowe loty, stajnia Augiasza, silny jak Herkules.
Zestaw do podręcznika
Rozdział III, cz. 2. Dziedzictwo antyczne: charakterystyka, stopniowanie przymiotnika, nie z przymiotnikami, Dedal i Ikar, Herakles
Zamieńmy słowo 5. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
36 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Charakterystyka postaci
Etap 1 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Stopniowanie przymiotnika
Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 3: Pisownia przymiotników, Dedal i Ikar
Etap 3 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 4: Herakles i związki frazeologiczne
Etap 4 · 5 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Charakterystyka
Rodzaj wypowiedzi, w której przedstawia się prawdziwą osobę lub postać fikcyjną tak, aby ukazać cechy jej wyglądu oraz charakteru, intelektu i sposobu bycia.
2.Autocharakterystyka
Charakterystyka, w której autor albo autorka przedstawia własne cechy: swój wygląd, charakter, zdolności i zainteresowania.
3.Plan charakterystyki
Wstęp: 1. przedstawienie postaci (kim jest, ile ma lat, skąd pochodzi, skąd ją znamy). Rozwinięcie: 2. opis wyglądu; 3. cechy charakteru poparte przykładami; 4. zdolności, umiejętności i zainteresowania. Zakończenie: 5. własna ocena bohatera.
4.Cechy charakteru w charakterystyce
Podajemy najważniejsze cechy charakteru postaci i każdą popieramy przykładem jej zachowania, postępowania wobec innych albo okazywanych uczuć, np. „Ania jest cierpliwa: godzinami uczy młodszego brata jeździć na rowerze”.
5.Zakończenie charakterystyki
Zawiera własną ocenę bohatera: co nam się w nim podoba, a co zasługuje na krytykę. Pomagają w tym zwroty: moim zdaniem, uważam, że, według mnie, sądzę, że.
6.Stopniowanie przymiotnika
Zmiana formy przymiotnika, która informuje o natężeniu cechy. Przymiotnik ma trzy stopnie: równy (podstawowa forma), wyższy i najwyższy, np. miły, milszy, najmilszy.
7.Stopniowanie proste
Stopień wyższy tworzymy końcówką -szy (także -ejszy), a stopień najwyższy - dodając do stopnia wyższego cząstkę naj-, np. miły, milszy, najmilszy; ładny, ładniejszy, najładniejszy.
8.Stopniowanie opisowe
Stopnie tworzymy za pomocą słów bardziej albo mniej (stopień wyższy) oraz najbardziej albo najmniej (stopień najwyższy), np. leniwy, bardziej leniwy, najbardziej leniwy.
9.Stopniowanie nieregularne
Kilka przymiotników stopniuje się nieregularnie, czyli inaczej niż według zasad. Te formy trzeba zapamiętać: duży, większy, największy; mały, mniejszy, najmniejszy; dobry, lepszy, najlepszy; zły, gorszy, najgorszy.
10.Przymiotniki, które się nie stopniują
Przymiotniki oznaczające cechy, które nie mogą występować w różnym natężeniu. Mają tylko stopień równy, np. drewniany, morski, papierowy, wiosenny.
11.Pisownia sz w zakończeniach przymiotników
W zakończeniach przymiotników w stopniu wyższym i najwyższym po spółgłoskach b, p, d, t, g, k, ch, j, w piszemy sz, np. słabszy, twardszy, bogatszy, miększy, suchszy, najzdrowszy.
12.Pisownia nie z przymiotnikami
Nie z przymiotnikami piszemy łącznie w każdym stopniu: równym (niegłośny), wyższym (niegłośniejszy) i najwyższym (nienajgłośniejszy). Także: nielepszy, nienajgorszy.
13.Mit o Dedalu i Ikarze
Wynalazca Dedal i jego syn Ikar byli więzieni na Krecie przez króla Minosa. Dedal zrobił skrzydła z piór sklejonych woskiem i ostrzegł syna, by nie leciał za wysoko ani za nisko. Ikar wzleciał zbyt wysoko, słońce stopiło wosk i chłopiec spadł do morza. Mit uczy umiaru i rozwagi.
14.Ikarowe loty
Związek frazeologiczny oznaczający odważne, nieprzemyślane czyny zakończone niepowodzeniem. Pochodzi z mitu o Ikarze, który mimo przestrogi ojca wzleciał za wysoko.
15.Komiks
Opowieść przedstawiona w serii obrazków, czyli kadrów. Wypowiedzi postaci są w dymkach, słowa narratora w ramkach, a dźwięki oddają wyrazy dźwiękonaśladowcze, np. bum, plusk.
16.Heros
Bohater mitologiczny urodzony ze związku boga i człowieka, który ma nadzwyczajne zdolności. Najpopularniejszym herosem był Herakles.
17.Mit o Heraklesie
Herakles to heros, syn Zeusa i królowej Alkmeny, obdarzony nadludzką siłą. Prześladowała go bogini Hera. Służył królowi Eurysteuszowi i wykonał dla niego dwanaście prac, m.in. zabił lwa z Nemei i oczyścił stajnię Augiasza. Rzymianie nazywali go Herkulesem.
18.Stajnia Augiasza
Związek frazeologiczny oznaczający zaniedbane miejsce lub sprawę, których uporządkowanie wymaga ogromnego wysiłku. Pochodzi z mitu o Heraklesie, który oczyścił ogromną, zaniedbaną stajnię króla Augiasza.
19.Silny jak Herkules
Związek frazeologiczny oznaczający kogoś bardzo silnego. Herkules to rzymskie imię greckiego herosa Heraklesa, który miał nadludzką siłę.
20.Synonimy (wyrazy bliskoznaczne)
Wyrazy o takim samym lub podobnym znaczeniu, np. odważny - dzielny, mężny. Używamy ich, aby nie powtarzać tych samych słów, np. w charakterystyce.
Notatka
Charakterystyka i autocharakterystyka
Charakterystyka to rodzaj wypowiedzi o jednej osobie lub postaci. Może to być ktoś prawdziwy, np. kolega z klasy, albo postać fikcyjna, np. bohater mitu. Charakterystyka pokazuje dwie strony postaci:
- wygląd - to, co widać, np. wzrost, włosy, strój;
- charakter, intelekt i sposób bycia - to, jaka postać jest, co rozumie i potrafi oraz jak się zachowuje.
Autocharakterystyka to charakterystyka samego siebie. Autor albo autorka opisuje własny wygląd, charakter, zdolności i zainteresowania. Pisze wtedy w 1. osobie, np. „Jestem wysoka i lubię grać w siatkówkę”.
Plan charakterystyki
Charakterystyka ma trzy części: wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Każda część ma swoje zadanie.
We wstępie przedstawiamy postać: kim jest, ile ma lat, skąd pochodzi i skąd ją znamy.
W rozwinięciu opisujemy kolejno wygląd, cechy charakteru z przykładami oraz zdolności, umiejętności i zainteresowania.
W zakończeniu podajemy własną ocenę bohatera.
Zapamiętaj
Kolejność: przedstawienie postaci - wygląd - charakter - zdolności i zainteresowania - ocena.
Cechy charakteru, ocena i synonimy
Samo wyliczenie cech nie wystarczy. Każdą cechę charakteru popieramy przykładem: zachowaniem postaci, jej postępowaniem wobec innych albo okazywanymi uczuciami.
Przykład
„Bartek jest odpowiedzialny: codziennie sam karmi i wyprowadza psa.”
W zakończeniu oceniamy bohatera. Piszemy, co nam się w nim podoba, a co zasługuje na krytykę. Pomagają w tym zwroty: „moim zdaniem”, „uważam, że”, „według mnie”, „sądzę, że”.
W charakterystyce łatwo powtarzać te same słowa. Warto wtedy użyć synonimów, czyli wyrazów bliskoznacznych. Mają one takie samo lub podobne znaczenie, np. „wesoły - radosny, pogodny”, „szybki - prędki”.
Stopniowanie przymiotnika
Stopniowanie pokazuje, jak mocna jest cecha. Przymiotnik ma trzy stopnie: równy (forma podstawowa), wyższy i najwyższy.
| Sposób | Jak tworzymy stopnie | Przykład |
|---|---|---|
| prosty | końcówka -szy (-ejszy), potem naj- | gruby, grubszy, najgrubszy; ciepły, cieplejszy, najcieplejszy |
| opisowy | bardziej / mniej, najbardziej / najmniej | zmęczony, mniej zmęczony, najmniej zmęczony |
| nieregularny | formy inne niż według zasad | dobry, lepszy, najlepszy |
Nieregularnie stopniuje się kilka przymiotników, m.in. duży, mały i zły. Ich formy trzeba zapamiętać.
Niektóre przymiotniki się nie stopniują i mają tylko stopień równy, np. „kamienny”, „jesienny”, „plastikowy”. Oznaczają cechy, które nie mogą być mocniejsze ani słabsze. Jak to sprawdzić? Pomyśl, czy jedna rzecz może mieć tę cechę bardziej niż inna. Kubek nie może być bardziej plastikowy niż inny kubek.
Pisownia przymiotników: sz i nie
W stopniu wyższym i najwyższym przymiotniki kończą się często na -szy. W tym zakończeniu piszemy sz po spółgłoskach: b, p, d, t, g, k, ch, j i w, np. „grubszy”, „młodszy”, „najcichszy”, „nowszy”.
Przeczenie nie z przymiotnikami piszemy łącznie we wszystkich trzech stopniach:
- stopień równy: „niemłody”;
- stopień wyższy: „niemłodszy”;
- stopień najwyższy: „nienajmłodszy”.
Ważne
Według zasad pisowni obowiązujących od 2026 r. „nie” piszemy łącznie także w stopniu wyższym i najwyższym. Starsze książki podają tu pisownię rozdzielną.
Dedal i Ikar w komiksie
Mit opowiada o wynalazcy Dedalu i jego synu Ikarze. Obaj byli więzieni na Krecie przez króla Minosa. Ojciec przygotował skrzydła, a pióra skleił woskiem. Ostrzegł syna, by nie leciał ani za wysoko, ani za nisko. Ikar wzleciał zbyt wysoko, wosk się roztopił i chłopiec wpadł do morza. Mit uczy umiaru i rozwagi.
Ten mit można poznać także jako komiks, czyli opowieść w serii obrazków. Każdy obrazek to kadr. W komiksie:
- wypowiedzi postaci są w dymkach;
- słowa narratora są w ramkach;
- dźwięki oddają wyrazy dźwiękonaśladowcze, np. „trach”, „brzdęk”.
Herakles - najsłynniejszy heros
Heros to bohater mitologiczny, który urodził się ze związku boga i człowieka. Ma nadzwyczajne zdolności.
Najpopularniejszym herosem był Herakles. Jego ojcem był bóg Zeus, a matką królowa Alkmena. Herakles miał nadludzką siłę. Prześladowała go bogini Hera.
Heros służył królowi Eurysteuszowi. Musiał dla niego wykonać dwanaście prac. Należały do nich m.in.:
- zabicie lwa z Nemei;
- oczyszczenie stajni Augiasza.
Zapamiętaj
Herakles i Herkules to ta sama postać. Herakles to imię greckie, a Herkules - rzymskie.
Związki frazeologiczne z mitów
Niektóre stałe połączenia wyrazów pochodzą z mitów. Ich znaczenie jest przenośne. Łatwiej je zrozumieć, gdy zna się mit.
| Związek | Z jakiego mitu | Co znaczy |
|---|---|---|
| ikarowe loty | o Dedalu i Ikarze | odważne, ale nieprzemyślane czyny, które kończą się niepowodzeniem |
| stajnia Augiasza | o Heraklesie | zaniedbane miejsce albo sprawa; ich uporządkowanie wymaga wielkiego wysiłku |
| silny jak Herkules | o Heraklesie | bardzo silny |
Przykłady użycia:
- „Po zimie strych zamienił się w stajnię Augiasza.”
- „Nasz trener jest silny jak Herkules.”
- „Plany budowy łodzi z kartonu okazały się ikarowymi lotami.”
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7