Polski
Hojność: akcja, korespondencja elektroniczna - Zamieńmy słowo 5
Sprawdzony zestawZestaw do pierwszej części rozdziału o hojności. Odróżnisz tematykę od problematyki utworu, poznasz opowiadanie obyczajowe, plakat, reklamę i slogan reklamowy. Nauczysz się pisać e-mail i SMS, dobierać oficjalną lub nieoficjalną odmianę polszczyzny i rozpoznawać przenośnię.
Zestaw do podręcznika
Rozdział II, cz. 1. Hojność: obrona zwierząt, akcja społeczna, e-mail i SMS, pomoc innym
Zamieńmy słowo 5. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
37 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Tematyka, problematyka i opowiadanie
Etap 1 · 6 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Plakat i reklama
Etap 2 · 3 fiszki · 9 pytań
Etap 3: E-mail i odmiany polszczyzny
Etap 3 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 4: SMS, sens dosłowny i przenośnia
Etap 4 · 5 fiszek · 10 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Hojność
Chętne dzielenie się z innymi tym, co mamy: rzeczami, czasem, pomocą i dobrocią. Wyrazy bliskoznaczne: szczodrość, ofiarność; wyraz przeciwny: skąpstwo.
2.Tematyka utworu
To, o czym opowiada dany utwór, czyli jego najważniejsze treści, np. przyjaźń dwóch chłopców i ich wspólne wakacje.
3.Problematyka utworu
Ważne zagadnienia poruszane w utworze; prawda, której autor dowodzi, np. wartość przyjaźni albo odpowiedzialność za innych.
4.Opowiadanie
Niewielki utwór pisany prozą, o prostej, najczęściej jednowątkowej fabule. Jako forma wypowiedzi opowiada o wydarzeniach, w przeciwieństwie do opisu.
5.Opowiadanie obyczajowe
Typ opowiadania, w którym narrator w sposób realistyczny przedstawia codzienne życie bohaterów. Rozpoznasz je po zwykłych bohaterach, scenach z życia domowego lub szkolnego i dialogach, bez elementów fantastycznych.
6.U na początku wyrazu i w zakończeniach
U piszemy na początku wyrazów, np. ukłon, umowa (wyjątki: ósemka, ósmy, ów, ówczesny). Piszemy je też w zakończeniach -un, -unek, -utki, -uszek, -uś, -usia, np. biegun, rysunek, malutki.
7.Plakat
Zadrukowany jednostronnie duży arkusz papieru z informacjami przedstawionymi w sposób graficzny. Zawiera ogłoszenie lub reklamę: zapowiada wydarzenie albo zachęca do nabycia towaru lub usługi. Plakat akcji podaje hasło, cel, datę i miejsce oraz organizatorów.
8.Reklama i slogan reklamowy
Reklama to tekst, obraz lub działania, które mają skłonić ludzi do nabycia towaru, skorzystania z usług albo poparcia sprawy. Jest kierowana do określonego adresata, wpływa na jego emocje i zapada w pamięć dzięki sloganom, czyli krótkim, pomysłowym hasłom.
9.Co zawierają teksty reklamowe?
Wyrazy wskazujące mocne strony produktu lub działalności, zwroty i pytania do adresata oraz przekształcone powiedzenia i żarty językowe, np. „Apetyt rośnie w naszej pizzerii”.
10.E-mail
Wiadomość wysłana za pomocą poczty elektronicznej, czyli list elektroniczny. Jego forma zależy od tego, do kogo piszemy, np. do koleżanki, nauczyciela czy instytucji.
11.Budowa e-maila
Adresat (pole Do; DW - do wiadomości, UDW - okienko, które ukrywa adresy odbiorców), temat, nagłówek, czyli zwrot do adresata, treść e-maila i podpis.
12.Jak redagować e-mail?
Temat formułuj zwięźle, hasłowo. Pisz rzeczowo i podawaj istotne informacje. W sytuacjach oficjalnych używaj form grzecznościowych jak w liście. Przestrzegaj zasad ortografii i interpunkcji. Podpisuj się. Gdy piszesz do wielu osób naraz, ukryj ich adresy w okienku UDW. Możesz dołączyć załącznik, np. zdjęcie albo PDF.
13.Bezpieczeństwo w internecie
Nie podawaj nikomu swoich danych osobowych ani haseł. Nie otwieraj podejrzanych e-maili ani załączników, które się w nich znajdują.
14.Oficjalna i nieoficjalna odmiana języka polskiego
Nieoficjalnej używamy w codziennych kontaktach z rodziną i przyjaciółmi; ma słowa potoczne, jest bezpośrednia i wyraża emocje. Oficjalnej używamy w kontaktach sformalizowanych, np. z urzędnikiem; przestrzega zasad poprawności, ma zwroty grzecznościowe i unika emocjonalnego tonu.
15.SMS (esemes)
Krótka wiadomość tekstowa wysyłana z telefonu lub przez internet. Służy do szybkiego porozumiewania się, zwłaszcza gdy adresat nie może odebrać telefonu. SMS-em można też przesłać życzenia, przypomnieć o spotkaniu lub poprosić o oddzwonienie.
16.Zasady pisania SMS-ów
Pisz zwięźle i poprawnie, z polskimi znakami, bo bez nich adresat może pomylić słowa. Stosuj skróty znane adresatowi i nie nadużywaj emotikonów. Podpisz się, gdy piszesz do obcego albo adresat nie ma zapisanego Twojego numeru. Odpowiadaj szybko, ale nie odpisuj nieznajomym.
17.Dywiz w wyrazie SMS
Końcówkę dopisujemy po dywizie, czyli łączniku: SMS-a, SMS-owi, SMS-em, SMS-ie, SMS-y, SMS-ów, SMS-ami. Wersja staranna: wysłać SMS, e-mail (biernik jak mianownik); wersja potoczna: wysłać SMS-a, e-maila.
18.Sens dosłowny i niedosłowny
Sens dosłowny to znaczenie dokładnie takie, jak wyrażają słowa, np. gorąca herbata. Sens niedosłowny, czyli przenośny, jest ukryty i trzeba go odnaleźć, np. gorące powitanie.
19.Przenośnia (metafora)
Środek stylistyczny: przeniesienie znaczenia jednego słowa na drugie, dzięki czemu powstaje nowe znaczenie związku wyrazów, np. burza oklasków. Występuje w poezji i w mowie codziennej. Aby ją odczytać, trzeba zauważyć podobieństwo rzeczy lub zjawisk.
Notatka
Hojność. Tematyka i problematyka utworu
Hojność to chętne dzielenie się z innymi tym, co mamy: rzeczami, czasem, pomocą i dobrocią. Wyrazy bliskoznaczne to szczodrość i ofiarność, a wyraz przeciwny to skąpstwo.
O każdym utworze możemy zadać dwa różne pytania. Pierwsze dotyczy tematyki, drugie - problematyki.
| Pojęcie | Pytanie | Przykład |
|---|---|---|
| tematyka | O czym opowiada utwór? | dziewczynka opiekuje się psem chorego sąsiada |
| problematyka | Jakie ważne sprawy porusza? Czego dowodzi autor? | troska o słabszych, dotrzymywanie słowa |
Tematyka to najważniejsze treści utworu, czyli jego wydarzenia i bohaterowie. Problematyka to zagadnienia, o których utwór każe pomyśleć.
Opowiadanie i opowiadanie obyczajowe
Słowo opowiadanie ma dwa znaczenia:
- krótki utwór prozą o prostej, najczęściej jednowątkowej fabule;
- forma wypowiedzi, która przedstawia wydarzenia. Tym różni się od opisu, który przedstawia wygląd osoby, miejsca lub przedmiotu.
Opowiadanie obyczajowe to typ opowiadania, w którym narrator realistycznie przedstawia codzienne życie bohaterów.
Jak je rozpoznać? Sprawdź, czy:
- bohaterowie są zwykłymi ludźmi;
- akcja toczy się np. w domu albo w szkole;
- w tekście są dialogi;
- brak elementów fantastycznych.
Przykład
Historia chłopca, który pierwszy raz idzie do nowej szkoły, może być opowiadaniem obyczajowym. Historia gadającego kota, który zostaje królem, nim nie jest.
Pisownia u
Literę u piszemy:
- na początku wyrazów, np. „ulica”, „uśmiech”;
- w zakończeniach -un, -unek, -utki, -uszek, -uś, -usia, np. „piorun”, „ratunek”, „cichutki”, „fartuszek”, „tatuś”, „mamusia”.
Ważne
Od reguły o początku wyrazu są wyjątki, m.in.: ósemka, ósmy, ów, ówczesny. Te wyrazy piszemy przez ó i trzeba je zapamiętać.
Jak sprawdzić pisownię? Najpierw zobacz, czy głoska stoi na początku wyrazu. Potem sprawdź, czy wyraz kończy się jedną z podanych cząstek. Gdy żadna reguła nie pasuje, zajrzyj do słownika ortograficznego.
Plakat, reklama i slogan
Plakat to zadrukowany jednostronnie duży arkusz papieru. Informacje są na nim przedstawione w sposób graficzny. Plakat zawiera ogłoszenie lub reklamę. Zapowiada wydarzenie albo zachęca do nabycia towaru lub usługi. Plakat akcji podaje hasło, cel, datę i miejsce oraz organizatorów.
Reklama to tekst, obraz lub działania, które mają skłonić ludzi do nabycia towaru, skorzystania z usług albo poparcia sprawy. Zwykle jest kierowana do określonego adresata i wpływa na jego emocje. W pamięci zostaje dzięki sloganom, czyli krótkim, pomysłowym hasłom, np. „Dziel się ciepłem - podaruj koc!”.
E-mail - budowa i zasady
E-mail to list elektroniczny, czyli wiadomość wysłana pocztą elektroniczną. Jego forma zależy od tego, do kogo piszemy: do koleżanki, nauczyciela czy instytucji.
Skrót DW znaczy „do wiadomości”. W tym polu wpisujemy dodatkowych odbiorców. Okienko UDW ukrywa adresy odbiorców.
Zasady redagowania e-maila:
- temat zwięzły, hasłowy, np. „Kółko szachowe - zmiana sali”;
- treść rzeczowa, z istotnymi informacjami;
- w sytuacjach oficjalnych formy grzecznościowe jak w liście;
- poprawna ortografia i interpunkcja, podpis na końcu;
- przy wielu odbiorcach ich adresy w okienku UDW;
- można dołączyć załącznik, np. zdjęcie albo PDF.
Ważne
Nie podawaj nikomu swoich danych osobowych ani haseł. Nie otwieraj podejrzanych e-maili ani ich załączników.
Oficjalna i nieoficjalna odmiana polszczyzny
Odmianę języka dobieramy do sytuacji i do osoby, z którą się porozumiewamy. Dotyczy to mowy i pisma.
| Odmiana | Kiedy jej używamy | Cechy |
|---|---|---|
| nieoficjalna | z rodziną, przyjaciółmi, znajomymi | słowa potoczne, bezpośredniość, emocje |
| oficjalna | w kontaktach sformalizowanych, np. z urzędnikiem | poprawność językowa, zwroty grzecznościowe, spokojny ton |
Ten sam rodzaj tekstu może być oficjalny albo nieoficjalny. E-mail do przyjaciela piszemy swobodnie. E-mail do biblioteki zaczynamy zwrotem grzecznościowym, np. „Szanowna Pani,”. Nie używamy w nim słów potocznych ani wielu wykrzykników.
SMS i jego zapis
SMS (esemes) to krótka wiadomość tekstowa wysyłana z telefonu lub przez internet. Służy do szybkiego porozumiewania się, zwłaszcza gdy adresat nie może odebrać telefonu. SMS-em można też przesłać życzenia, przypomnieć o spotkaniu lub poprosić o oddzwonienie.
Zasady pisania SMS-ów:
- pisz zwięźle i poprawnie, z polskimi znakami;
- stosuj skróty znane adresatowi i nie nadużywaj emotikonów;
- podpisz się, gdy piszesz do obcego albo adresat nie ma zapisanego twojego numeru;
- odpowiadaj szybko, ale nie odpisuj nieznajomym.
Ważne
Bez polskich znaków słowa się mylą. Zapis „Pisze do ciebie” może znaczyć „pisze” albo „piszę”.
W odmianie wyrazu SMS końcówkę dopisujemy po dywizie, czyli łączniku, np. „SMS-a”, „SMS-em”. W wersji starannej biernik ma formę mianownika, np. „Przeczytałam twój SMS”.
Sens dosłowny, niedosłowny i przenośnia
Wyrażenie ma sens dosłowny, gdy znaczy dokładnie to, co wyrażają słowa, np. „ostry nóż”. Ma sens niedosłowny, czyli przenośny, gdy jego znaczenie jest ukryte i trzeba je odnaleźć, np. „ostre słowa”.
Przenośnia, czyli metafora, to środek stylistyczny. Polega na przeniesieniu znaczenia jednego słowa na drugie. Dzięki temu związek wyrazów zyskuje nowe znaczenie. Przenośnie występują w poezji, ale też w mowie codziennej.
Aby odczytać przenośnię, trzeba zauważyć podobieństwo rzeczy lub zjawisk. Na przykład „lawina pytań” to bardzo dużo pytań naraz. Lawina też spada nagle i jest jej bardzo dużo.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7