Zaangażowanie: wiersz i opowiadanie - Zamieńmy słowo 5

Zaangażowanie to chętne i aktywne działanie dla jakiejś sprawy. Osoba zaangażowana wkłada w zadanie wysiłek i serce.

• wyrazy bliskoznaczne: zapał, aktywność, dynamizm;
• wyrazy przeciwne: niemrawość, ospałość.

Z zaangażowaniem łączą się dwa przymiotniki. Człowiek przedsiębiorczy ma pomysły, sam podejmuje działania i umie je zorganizować. Jest zaradny i energiczny. Działanie charytatywne, czyli dobroczynne, służy niesieniu pomocy potrzebującym. Charytatywna może być np. „zbiórka karmy dla schroniska” albo „kiermasz ciast na rzecz szpitala”.

Wers to jedna linijka tekstu w wierszu. Wersy mogą tworzyć strofy, czyli grupy oddzielone odstępem. Niektóre wiersze są zapisane bez podziału na strofy.

W wierszu wypowiada się podmiot liryczny, czyli osoba mówiąca. Poznajemy ją po tym, co mówi o sobie, i po formach wyrazów:

• formy „zobaczyłam”, „radosna” wskazują na kobietę lub dziewczynę;
• formy „zobaczyłem”, „radosny” wskazują na mężczyznę lub chłopca.

Anafora to środek stylistyczny. Polega na celowym powtórzeniu tego samego słowa lub zwrotu na początku kolejnych zdań albo wersów.

Anafora pełni trzy funkcje:

• podkreśla ważne słowa w wypowiedzi;
• nadaje wypowiedzi rytm;
• opóźnia wprowadzenie wyjaśnienia.

Jak rozpoznać anaforę? Przeczytaj same początki kolejnych wersów lub zdań. Jeśli wraca w nich to samo słowo albo zwrot, jest to anafora. Powtórzenie słowa na końcu wersów anaforą nie jest.

Akcja to zdarzenia, które wynikają z działania postaci i tworzą ciąg, np. przyczynowo-skutkowy. Dzieją się „tu i teraz”. Fabuła obejmuje wszystkie wydarzenia związane z bohaterami: ich bieżące działania, ale też przeszłość i przyszłość.

Przykład: bohater szuka w parku zgubionego psa - to akcja. Bohater wspomina też dzień, w którym dostał psa na urodziny. To wspomnienie należy do fabuły, ale nie do akcji.

Zdarzenia ułożone tak, jak następowały po sobie, są ułożone chronologicznie.

W rozwiązywaniu zagadek pomaga dedukcja, czyli wyciąganie wniosków z poznanych faktów, np. „na talerzu zostały okruchy, więc ktoś zjadł ciasto”.

Narracja to sposób opowiadania w tekście literackim. Narrator przedstawia wydarzenia w określonym czasie i miejscu oraz bohaterów, którzy w nich uczestniczą. Rodzaj narracji najłatwiej rozpoznać po osobie czasownika.

Narrator trzecioosobowy często jest wszechwiedzący. Zna zdarzenia i bohaterów, a także ich myśli i uczucia. Jeden utwór może łączyć oba rodzaje narracji: część opowiada bohater, a część narrator spoza zdarzeń.

Ó piszemy:

• gdy ó wymienia się na o, e lub a w innej formie wyrazu albo w wyrazie pokrewnym, np. „wóz - wozy”, „siódmy - siedem”, „wrócić - wracać”;
• w zakończeniach -ów, -ówka, -ówna, np. „kotów”, „kartkówka”, „Nowakówna”;
• w wyrazach z ó niewymiennym, np. „córka”, „półka”, „jaskółka”. Ich pisownię trzeba zapamiętać.

Jak sprawdzić pisownię? Najpierw poszukaj innej formy albo wyrazu pokrewnego z o, e lub a. Gdy go nie ma, sprawdź zakończenie wyrazu. Gdy i to nie pomaga, zajrzyj do słownika ortograficznego.

Opowiadanie to narracyjna wypowiedź o ciągu wydarzeń. Wydarzenia przedstawia się w nim zwykle chronologicznie. Opowiada narrator pierwszo- lub trzecioosobowy, najczęściej w czasie przeszłym.

• Opowiadanie twórcze - piszący sam wymyśla wydarzenia albo opowiada o tym, co sam przeżył.
• Opowiadanie odtwórcze - przedstawia zdarzenia, które już znamy, np. z książki lub filmu.

Części opowiadania następują po sobie w stałej kolejności (schemat niżej). Tytuł powinien być intrygujący, czyli budzić ciekawość, np. „Tajemnica starej szopy”.

Najpierw wybierz temat, czas i miejsce akcji oraz bohaterów. Potem ułóż plan ramowy, czyli najważniejsze wydarzenia zapisane krótko w punktach, w kolejności. Możesz dodać zdarzenie, które niespodziewanie zmienia bieg historii.

Podczas pisania pamiętaj o zasadach:

• trzymaj się jednego rodzaju narracji i jednego czasu: przeszłego albo teraźniejszego;
• stosuj różne typy wypowiedzeń i bogate słownictwo, unikaj powtórzeń;
• każdy akapit zacznij od wcięcia.

Następstwo czasowe pokazują m.in. wyrazy „później”, „wówczas”, „w pewnej chwili”. Zaskakujące zdarzenie wprowadzają np. „znienacka” albo „nieoczekiwanie”.