Henryk Sienkiewicz, „Latarnik" - Zamieńmy słowo 7

1.Henryk Sienkiewicz

Polski nowelista, powieściopisarz i publicysta (1846-1916), piszący pod pseudonimem Litwos. Dużo podróżował, m.in. do Stanów Zjednoczonych. W 1905 r. jako pierwszy Polak otrzymał Literacką Nagrodę Nobla za całokształt twórczości.

2.Najważniejsze dzieła Sienkiewicza

Nowele „Latarnik” i „Sachem”, powieści „Quo vadis” i „W pustyni i w puszczy”, Trylogia („Ogniem i mieczem”, „Potop”, „Pan Wołodyjowski”) oraz „Krzyżacy”. Pasją pisarza była historia Polski.

3.Pierwowzór Skawińskiego

Polak Siellawa, emigrant, który pracował jako strażnik latarni morskiej koło Aspinwall. Zaczytał się w polskiej książce i stracił posadę. Sienkiewicz poznał tę historię z korespondencji prasowej Juliana Horaina.

4.„Latarnik” - rodzaj i gatunek

Utwór epicki, nowela Henryka Sienkiewicza wydana w 1881 r. Opowiada o starym polskim emigrancie, który po latach tułaczki zostaje latarnikiem i traci posadę przez lekturę „Pana Tadeusza”.

5.Epika

Rodzaj literacki, w którym narrator opowiada o wydarzeniach i bohaterach. Do epiki należą m.in. nowela, opowiadanie i powieść.

6.Nowela

Utwór epicki niewielkich rozmiarów o jednowątkowej, wyraźnie zarysowanej akcji. Fabuła obejmuje tylko najważniejsze wydarzenia, bez pobocznych epizodów i szczegółowych opisów, a bohaterów jest niewielu. Gatunek bardzo popularny w XIX w.

7.Budowa noweli

Ekspozycja, zawiązanie akcji, rozwój akcji, punkt kulminacyjny i rozwiązanie akcji. Napięcie rośnie aż do punktu kulminacyjnego, a potem opada.

8.Ekspozycja

Początkowa część noweli: informacje o czasie i miejscu wydarzeń oraz o postaciach. W „Latarniku” poznajemy Aspinwall, latarnię na skalistej wysepce i starego Polaka Skawińskiego.

9.Zawiązanie akcji

Początek ciągu zdarzeń związanych z głównym problemem utworu. W „Latarniku” akcję zapoczątkowuje zaginięcie dawnego latarnika i przyjęcie Skawińskiego na jego miejsce.

10.Rozwój akcji

Kolejne wydarzenia, przy których narasta napięcie emocjonalne. W „Latarniku” Skawiński odnajduje w latarni spokój, a potem dostaje paczkę z polskimi książkami.

11.Punkt kulminacyjny

Moment najwyższego napięcia w akcji. W „Latarniku” zaczytany w „Panu Tadeuszu” Skawiński zapomina wieczorem zapalić latarnię.

12.Rozwiązanie akcji

Zakończenie utworu, najczęściej zaskakujące lub otwarte. W „Latarniku” Skawiński traci posadę i znów rusza w świat; nie wiemy, jak potoczą się jego dalsze losy, więc zakończenie jest otwarte.

13.Retrospekcja

Przywołanie zdarzeń, które działy się przed akcją główną. W „Latarniku” dzięki niej poznajemy dawne losy Skawińskiego i rozumiemy, dlaczego tak bardzo pragnie spokoju.

14.Narrator w „Latarniku”

Narrator trzecioosobowy: nie jest bohaterem, opowiada z zewnątrz, ale zna myśli i uczucia Skawińskiego.

15.Miejsce akcji „Latarnika”

Latarnia morska na skalistej wysepce niedaleko Aspinwall w Panamie (Ameryka Środkowa). Aspinwall to dawna nazwa miasta Colón.

16.Czas akcji „Latarnika”

Akcja główna toczy się w drugiej połowie XIX w. Wspomnienia Skawińskiego sięgają czasów powstania listopadowego (1830-1831), po którym opuścił kraj.

17.Skawiński - główny bohater

Główny bohater noweli: stary Polak, emigrant i tułacz, dawny żołnierz i powstaniec. Po latach wędrówek po świecie zostaje latarnikiem w Aspinwall.

18.Cechy Skawińskiego

Patriota, człowiek uczciwy, odważny i pracowity, a zarazem pechowiec prześladowany przez zły los. Jest zmęczony tułaczką i marzy o spokoju.

19.Losy Skawińskiego przed przybyciem do Aspinwall

Przez wiele lat tułał się po świecie: walczył w różnych wojnach i imał się wielu zajęć na kilku kontynentach. Każde jego przedsięwzięcie kończyło się niepowodzeniem.

20.Praca latarnika

Latarnik mieszka samotnie na skalistej wysepce. Co wieczór zapala latarnię i czuwa nad bezpieczeństwem statków. Posadę dał Skawińskiemu konsul Falconbridge.

21.Dlaczego Skawiński chciał zostać latarnikiem?

Był zmęczony tułaczką i pechem. Latarnia dawała mu stałe miejsce, odpoczynek i spokój, czyli to, czego szukał przez całe życie.

22.Przebieg wydarzeń w „Latarniku”

Skawiński zostaje latarnikiem i odnajduje spokój. Dostaje paczkę z polskimi książkami i zaczytuje się w „Panu Tadeuszu”. Zapomina zapalić latarnię, traci posadę i znów rusza w świat.

23.Paczka z polskimi książkami

Skawiński dostał ją od Towarzystwa Polskiego w Nowym Jorku w podziękowaniu za przesłane przez niego pieniądze. Była wśród nich książka, która odmieniła jego los.

24.„Pan Tadeusz” w „Latarniku”

Epopeja Adama Mickiewicza, w której zaczytał się Skawiński. Można ją rozpoznać po pierwszych słowach - inwokacji do ojczyzny. Lektura obudziła w bohaterze miłość i tęsknotę za Polską.

25.Wieszcz

Poeta uważany przez naród za natchnionego proroka. Wieszczem nazywa się m.in. Adama Mickiewicza, autora „Pana Tadeusza”.

26.Nostalgia

Tęsknota za ojczyzną bądź za czymś, co minęło. Odczuwa ją np. ktoś, kto mieszka za granicą i wspomina swój rodzinny dom.

27.„Uśpione uczucia”

Uczucia stłumione przez wiele lat, np. tęsknota Skawińskiego za Polską. Może je obudzić słowo, muzyka, zapach albo lektura - u Skawińskiego był to „Pan Tadeusz”.

28.Uczucia Skawińskiego podczas lektury

Najpierw zaskoczenie i radość na widok polskiej książki, potem wzruszenie aż do łez, wreszcie zachwyt i tęsknota za ojczyzną. Przeżycie było tak silne, że zapomniał o obowiązkach.

29.Natężenie uczuć

To samo uczucie może być słabsze lub silniejsze, np. niepokój, strach, groza albo zaduma, smutek, rozpacz. W opisie przeżyć dobieraj słowo o właściwej sile.

30.Związki frazeologiczne nazywające uczucia

Utrwalone połączenia wyrazów o znaczeniu przenośnym, które pomagają opisać emocje, np. mieć duszę na ramieniu (strach), skakać z radości (radość), gotować się ze złości (złość), kamień spadł z serca (ulga).

31.Opis przeżyć wewnętrznych

Przedstawienie stanu emocjonalnego bohatera w określonych okolicznościach.

32.Budowa opisu przeżyć wewnętrznych

Wstęp: sytuacja, która wywołała silne uczucia bohatera. Rozwinięcie: nazwy kolejnych emocji i ich zewnętrzne objawy (mimika, gesty, wygląd, głos), z frazeologizmami, metaforami i porównaniami. Zakończenie: wyrazista puenta.

33.Emigrant i imigrant

Emigrant to osoba, która opuściła ojczyznę, by zamieszkać w innym kraju. Imigrant to osoba, która przybyła do danego kraju z zagranicy, by się w nim osiedlić.

34.Uchodźca

Osoba zmuszona do ucieczki z własnego kraju, np. z powodu wojny lub prześladowań.

35.Emigracja polityczna i ekonomiczna

Emigrant polityczny opuszcza kraj z powodu prześladowań, np. za walkę o wolność lub poglądy. Emigrant ekonomiczny wyjeżdża za pracą i lepszymi warunkami życia.

36.Skawiński jako emigrant

Emigrant polityczny: po klęsce powstania listopadowego musiał opuścić kraj, bo groziła mu kara władz carskich. Przez całe życie pozostał tułaczem tęskniącym za ojczyzną.

37.Tułacz

Człowiek, który długo wędruje z miejsca na miejsce i nie ma stałego domu. Dla Skawińskiego największym szczęściem było „nie tułać się”.

38.Bohater tragiczny

Postać, która ponosi klęskę niezależnie od tego, co zrobi, bo jej losem kieruje siła silniejsza od niej (np. fatum, zły los). Tak można ocenić Skawińskiego, którego mimo uczciwości i starań prześladuje zły los.

39.Problematyka „Latarnika”

Los emigranta i tułacza, samotność, tęsknota za ojczyzną oraz siła literatury, która budzi uczucia. Los Skawińskiego jest metaforą trudów ludzkiego życia.