Aleksander Fredro, „Zemsta" - Zamieńmy słowo 7

1.Aleksander Fredro

Najwybitniejszy polski komediopisarz (1793-1876), autor m.in. „Zemsty” i „Ślubów panieńskich”; pisał też bajki. W młodości walczył u boku Napoleona w armii Księstwa Warszawskiego, potem osiadł w majątku koło Lwowa.

2.Geneza „Zemsty”

Geneza to okoliczności powstania dzieła. Fredro znalazł w dokumentach zamku w Odrzykoniu akta 30-letniego sporu Piotra Firleja i Jana Skotnickiego z XVII w. Spór zakończył ślub syna Firleja ze Skotnicką - ta historia zainspirowała pisarza.

3.„Zemsta” - rodzaj i gatunek

Dramat, komedia w czterech aktach, napisana wierszem na początku lat 30. XIX w. i wystawiona w 1834 r. Opowiada o zemście, która niespodziewanie pogodziła skłóconych sąsiadów i połączyła zakochanych.

4.Czas i miejsce akcji „Zemsty”

Akcja toczy się pod koniec XVIII w. lub na początku XIX w. w starym zamku na prowincji, który dzielą dwaj sąsiedzi: Cześnik i Rejent.

5.Odmiana nazwiska Fredro

Lp.: M. Fredro, D. Fredry, C. Fredrze, B. Fredrę, N. Fredrą, Ms. (o) Fredrze, W. Fredro. Lm.: M. Fredrowie, D. Fredrów, C. Fredrom, B. Fredrów, N. Fredrami, Ms. (o) Fredrach, W. Fredrowie.

6.Zapis skrótów r., w. i wyrażeń typu 30-letni

Skróty wyrazów rok i wiek piszemy z kropką: 2010 r., XX w. Liczbę zapisaną cyfrą łączymy z cząstką -letni łącznikiem: 12-letni, 5-letni.

7.Akt I - bitwa o mur i jeniec

Cześnik planuje ślub z Podstoliną i przyjmuje Papkina. Klara spotyka się z Wacławem. Wybucha bitwa o mur między ludźmi Cześnika a murarzami Rejenta, a Wacław trafia do niewoli Cześnika.

8.Akt II - jeniec u Cześnika i oświadczyny

Papkin przyprowadza jeńca, Wacława, a ten go przekupuje. Wacław spotyka Podstolinę i rozmawia z Klarą. Cześnik oświadcza się Podstolinie, Papkin - Klarze. Cześnik wygania Wacława i wysyła Papkina do Rejenta.

9.Akt III - wyzwanie na pojedynek i pozew

Papkin przynosi Rejentowi wyzwanie na pojedynek od Cześnika. Rejent pisze pozew przeciw Cześnikowi i planuje ożenić syna Wacława z bogatą Podstoliną, która zjawia się u niego.

10.Akt IV - zdrada Podstoliny i zgoda

Podstolina zrywa z Cześnikiem, by poślubić Wacława. Papkin wierzy, że go otruto. Cześnik dyktuje Dyndalskiemu list do Wacława. Klara i Wacław biorą ślub, Rejent przychodzi do Cześnika i sąsiedzi się godzą.

11.Najważniejsze wydarzenia „Zemsty”

Bitwa o mur i Wacław w niewoli Cześnika; wyzwanie Rejenta przez Cześnika na pojedynek i pozew Rejenta; zdrada Podstoliny; zemsta Cześnika, czyli ślub Klary i Wacława; zgoda między sąsiadami.

12.Zemsta Cześnika

Gdy Cześnik dowiaduje się, że Rejent chce ożenić Wacława z Podstoliną, na złość sąsiadowi zmusza Wacława do natychmiastowego ślubu z Klarą. Spełnia tym marzenie zakochanych.

13.Wątek

Ciąg zdarzeń dotyczących jednej postaci lub zbiorowości, połączonych przyczynami i skutkami. Wątek główny dotyczy bohatera pierwszoplanowego i głównego tematu, wątki poboczne - bohaterów drugoplanowych.

14.Wątki „Zemsty”

Wątek główny: spór Cześnika z Rejentem o mur. Wątki poboczne: m.in. miłość Klary i Wacława, starania Cześnika o rękę Podstoliny, zaloty Papkina do Klary, plany Rejenta wobec syna.

15.Relacje między bohaterami „Zemsty”

Cześnik i Rejent to skłóceni sąsiedzi. Klara jest bratanicą Cześnika, a Wacław synem Rejenta; młodzi się kochają. Cześnik zaleca się do Podstoliny, a Papkin do Klary.

16.Motto

Cytat (np. fragment innego utworu, przysłowie) umieszczony przed tekstem albo jego częścią; pomaga odczytać utwór. Motto „Zemsty” mówi, że nie ma tak złego, co by na dobre nie wyszło.

17.Intryga

Podstępne działanie prowadzące do skłócenia ludzi. W „Zemście” intrygi snuje przede wszystkim Rejent, np. namawia murarzy do skargi przeciw Cześnikowi.

18.Znaczenie tytułu „Zemsta”

Tytuł ma wymowę ironiczną: zemsta Cześnika nie przynosi Rejentowi krzywdy, tylko szczęśliwe zakończenie - ślub zakochanych i zgodę sąsiadów.

19.Synonimy i antonimy wyrazu „zemsta”

Synonimy, czyli wyrazy bliskoznaczne: odwet, rewanż. Antonimy, czyli wyrazy przeciwstawne: przebaczenie, wybaczenie.

20.Cześnik Maciej Raptusiewicz

Stary szlachcic, opiekun Klary. Gwałtowny, porywczy i zawzięty, ale szczery i nieco naiwny. Ciągle powtarza „mocium panie”.

21.Rejent Milczek

Stary szlachcic, ojciec Wacława. Spokojny, skryty, przebiegły, dwulicowy i zawzięty. Obłudnie powtarza: „Niech się dzieje wola nieba”.

22.Kontrast Cześnika i Rejenta

Główni bohaterowie są przedstawieni na zasadzie kontrastu („ogień, woda”): Cześnik jest gwałtowny i szczery, Rejent spokojny i skryty. Łączy ich zawziętość.

23.Papkin

Szlachcic, który pomaga Cześnikowi, np. zanosi wyzwanie Rejentowi. Tchórzliwy samochwała, który przedstawia się jako „lew północy”. Zaleca się do Klary, a ta żąda od niego krokodyla.

24.Podstolina

Bogata wdowa, chciwa i wyrachowana. Przyjmuje oświadczyny Cześnika, ale porzuca go, gdy Rejent proponuje jej małżeństwo z Wacławem.

25.Klara i Wacław

Młodzi zakochani: Klara to bratanica Cześnika, Wacław - syn Rejenta. Przedstawiają młodsze pokolenie szlachty; dzięki zemście Cześnika biorą ślub.

26.Nazwisko znaczące

Nazwisko, które wskazuje na ważną cechę bohatera. Raptusiewicz to raptus, czyli gwałtownik, a Milczek to człowiek milczący i skryty.

27.Sarmatyzm

Poglądy i styl życia polskiej szlachty z XVII i XVIII w. Najpierw kojarzył się z walecznością, umiłowaniem wolności i tradycji, później z pieniactwem, zacofaniem, niechęcią do obcych i zmian oraz pijaństwem.

28.Strój szlachecki

Kontusz, czyli płaszcz z rozciętymi rękawami, zakładany na żupan (długą suknię zapinaną na guziki) i przewiązany pasem; do tego szabla (karabela) i czapka z piórami. Z czasem uznany za polski strój narodowy.

29.Obraz szlachty w „Zemście”

Fredro pokazuje dwa pokolenia szlachty: starsze (Cześnik, Rejent) i młodsze (Klara, Wacław). Obraz odchodzącego świata sarmackiego jest krytyczny, ale pełen sympatii.

30.Cechy dramatu

Utwór przeznaczony do wystawienia na scenie: podział na akty i sceny, tekst główny (dialogi i monologi postaci) oraz tekst poboczny, czyli didaskalia - wskazówki autora o miejscu, wyglądzie i zachowaniu postaci.

31.Komedia

Gatunek dramatu o pogodnym nastroju, dynamicznej akcji ze szczęśliwym zakończeniem i prostej, zwykle obyczajowej tematyce. Występuje w niej komizm, czyli przedstawianie postaci i zdarzeń tak, by bawiły; często też kontrast.

32.Kompozycja akcji utworu

Ekspozycja (wstęp), zawiązanie akcji, rozwinięcie akcji, punkt kulminacyjny, czyli moment największego napięcia, i rozwiązanie akcji.

33.Komizm postaci

Takie przedstawienie postaci, które uwypukla jej charakterystyczne cechy i bawi odbiorcę, np. tchórzostwo przechwalającego się Papkina.

34.Komizm sytuacyjny

Zdarzenia i zachowania bohaterów są śmieszne, bo zaskakują albo są przerysowane, np. Cześnik dyktuje list Dyndalskiemu, który nie radzi sobie z pisaniem.

35.Komizm językowy (słowny)

Śmieszą żartobliwe powiedzonka, dialogi i monologi bohaterów albo powtarzane zwroty, np. „mocium panie” Cześnika.