Stefan Żeromski, „Syzyfowe prace" - Zamieńmy słowo 7

1.Stefan Żeromski

Polski prozaik (1864-1925), autor powieści i opowiadań, m.in. „Syzyfowych prac”, „Przedwiośnia”, „Ludzi bezdomnych”, „Popiołów” i „Siłaczki”. Pochodził ze zubożałej rodziny szlacheckiej spod Kielc i uczył się w kieleckim gimnazjum.

2.Nawiązania do biografii Żeromskiego w „Syzyfowych pracach”

Szkoła w Owczarach przypomina wiejską szkołę w Psarach, a gimnazjum w Klerykowie - gimnazjum w Kielcach, do którego chodził pisarz. Marcin, tak jak autor, pochodzi ze zubożałej szlachty, a Radek, tak jak autor, utrzymuje się z korepetycji.

3.„Syzyfowe prace” - rodzaj i gatunek

Epika, powieść. Utwór Stefana Żeromskiego wydany w 1897 r. opowiada o postawach młodych Polaków wobec rusyfikacji w szkołach zaboru rosyjskiego.

4.Powieść

Obszerny utwór epicki pisany prozą, z wieloma bohaterami i zwykle wielowątkową fabułą. O wydarzeniach opowiada narrator.

5.Fabuła

Ogół wydarzeń opisanych w utworze, zwykle połączonych związkami przyczynowo-skutkowymi. Bywa jednowątkowa (np. w noweli) albo wielowątkowa (np. w powieści); poznajemy ją z wypowiedzi narratora i bohaterów.

6.Narrator w „Syzyfowych pracach”

Narrator trzecioosobowy i wszechwiedzący: nie bierze udziału w wydarzeniach, a wie wszystko o bohaterach, także o ich myślach i uczuciach.

7.Czas akcji „Syzyfowych prac”

Lata 70. XIX wieku, czyli czas po klęsce powstania styczniowego (1863-1864), gdy władze rosyjskie nasiliły rusyfikację.

8.Miejsce akcji „Syzyfowych prac”

Zabór rosyjski: Gawronki (rodzinny dom Marcina), Owczary (wiejska szkoła elementarna) i Kleryków (gimnazjum). Pierwowzorem Klerykowa są Kielce.

9.Początek nauki Marcina Borowicza

Mały Marcin wyjeżdża z rodzinnych Gawronek do wiejskiej szkoły elementarnej w Owczarach. Nauczyciel Wiechowski uczy tam dzieci podstaw języka rosyjskiego, a szkołę wizytują władze szkolne.

10.Marcin w gimnazjum w Klerykowie

Marcin jedzie z matką do Klerykowa, zdaje egzaminy do gimnazjum i zamieszkuje na stancji u pani Przepiórkowskiej, zwanej „starą Przepiórzycą”. Wkrótce umiera jego matka.

11.Okres uległości Marcina

W gimnazjum Marcin dostaje karę kozy za mówienie po polsku. Z czasem ulega wpływom szkoły i zaprzyjaźnia się z jednym z inspektorów - rusyfikatorem.

12.Recytacja „Reduty Ordona” w gimnazjum

Nowy uczeń, Bernard Zygier, recytuje „Redutę Ordona” Adama Mickiewicza na lekcji języka polskiego u profesora Sztettera. Recytacja porusza uczniów i budzi w nich uczucia patriotyczne.

13.Pierwsza miłość Marcina

Marcin zakochuje się w dziewczynie zwanej Birutą (Annie Stogowskiej). Po skończeniu szkoły wraca do Klerykowa, aby ją spotkać, ale nie zastaje jej, bo wyjechała z rodziną do Rosji.

14.Najważniejsze wydarzenia „Syzyfowych prac”

Nauka Marcina w Owczarach; egzaminy, stancja i śmierć matki w Klerykowie; okres uległości i przyjaźń z inspektorem; przybycie Radka; recytacja „Reduty Ordona” przez Zygiera; pierwsza miłość do Biruty i powrót do Klerykowa.

15.Marcin Borowicz

Główny bohater, syn zubożałych szlachciców z Gawronek. Poznajemy go jako małego chłopca w szkole w Owczarach i towarzyszymy mu do końca nauki w gimnazjum w Klerykowie.

16.Cechy Marcina Borowicza

Ciekawy świata, wrażliwy, ambitny, zainteresowany nauką. Z chłopca, który łatwo ulega wpływom szkoły, wyrasta na zbuntowanego, świadomego młodego Polaka.

17.Andrzej Radek

Syn chłopski, który dzięki uporowi dostaje się do gimnazjum w Klerykowie. Sam zarabia na swoje utrzymanie korepetycjami i zostaje przyjacielem Marcina.

18.Cechy Andrzeja Radka

Pracowity, wytrwały, ambitny, samodzielny, uparty i hardy. Nie jest uległy: mimo biedy konsekwentnie dąży do wykształcenia.

19.Bernard Zygier

Uczeń gimnazjum w Klerykowie, który recytuje „Redutę Ordona” i budzi w kolegach patriotyzm. Jego ojciec i dziadek używali niemieckiej formy nazwiska Sieger („zwycięzca”), a on ją spolszczył, bo czuł się Polakiem.

20.Bohater dynamiczny

Bohater, który zmienia swój charakter pod wpływem okoliczności. W „Syzyfowych pracach” to Marcin Borowicz i Andrzej Radek. Przeciwieństwem jest bohater statyczny, który się nie zmienia.

21.Dorastanie w „Syzyfowych pracach”

Bohaterowie dorastają, gdy opuszczają rodzinny dom, znajdują przyjaciół, interesują się nauką, przeżywają pierwszą miłość, wybierają drogę życia i nabierają świadomości narodowej. Dlatego to powieść o dorastaniu.

22.Emocjonalność

Skłonność do przeżywania emocji, wrażliwość na coś lub kogoś. Opisujemy ją w charakterystyce postaci.

23.Rusyfikacja

Działania władz rosyjskich, które miały wynarodowić podbite narody przez stopniowe narzucanie im rosyjskiej kultury, m.in. języka, obyczajów i religii.

24.Rusyfikacja po powstaniu styczniowym

Po klęsce powstania styczniowego (1863-1864) władze rosyjskie nasiliły rusyfikację. Skupiły się na szkołach, bo dzieci i młodzież najłatwiej ukształtować i wynarodowić.

25.Przejawy rusyfikacji w szkole

Lekcje po rosyjsku, także nauka pieśni cerkiewnych; żądanie, by z dziećmi mówić po rosyjsku nawet w domu; kary, np. koza, za mówienie po polsku; rewizje stancji i podsłuchiwanie uczniów; język polski jako przedmiot nieobowiązkowy.

26.Znaczenie recytacji „Reduty Ordona”

Przed recytacją uczniowie lekceważą lekcję polskiego. Wiersz Mickiewicza o bohaterskiej obronie reduty wzrusza ich i budzi dumę narodową - to przełom w ich postawie wobec rusyfikacji.

27.Postawy Polaków wobec rusyfikacji

Uległość - część Polaków podporządkowuje się władzom zaborczym, by uniknąć kłopotów albo zrobić karierę. Bunt i opór - inni bronią polskiego języka i kultury mimo kar.

28.Mit o Syzyfie

Syzyf to postać z mitologii greckiej ukarana przez bogów: musiał wtaczać na górę ogromny kamień, który zawsze staczał się w dół. Syzyfowa praca to praca ciężka i bezowocna.

29.Znaczenie tytułu „Syzyfowe prace”

Wysiłki rusyfikatorów są daremne jak praca Syzyfa: młodzi Polacy mimo przymusu zachowują poczucie polskości. Syzyfem można więc nazwać zaborców i ich szkołę.

30.Szkoła w „Syzyfowych pracach”

Rosyjska szkoła w zaborze rosyjskim: lekcje po rosyjsku, surowe kary, ciągła kontrola uczniów i atmosfera strachu. Większość nauczycieli to rusyfikatorzy, a uczniowie mają wiele obowiązków i mało praw.

31.Prawa dziecka łamane w szkole z „Syzyfowych prac”

M.in. prawo do używania własnego języka, prawo do własnej kultury, prawo do prywatności (rewizje stancji) i prawo do swobody myśli i wyznania. Dziś chronią je Deklaracja praw dziecka i Konwencja o prawach dziecka.

32.Motywy w „Syzyfowych pracach”

Dzieciństwo, dojrzewanie, szkoła, przyjaźń, miłość, matka, patriotyzm oraz dobro i zło.

33.Charakterystyka postaci - plan

1. Przedstawienie postaci: skąd pochodzi, kim jest, kim są jej rodzice. 2. Wygląd. 3. Usposobienie, cechy charakteru i emocjonalność, każda cecha z uzasadnieniem. 4. Stosunek do innych ludzi i opinie innych bohaterów. 5. Ocena postaci.

34.Notatka metodą Cornella

Kartka podzielona na rubryki: A - tytuł utworu i autor; B - główne informacje (np. czas i miejsce akcji, bohaterowie, narrator); C - słowa kluczowe albo pytania do rubryki B; D - podsumowanie i wnioski zrozumiałe dla kogoś, kto nie zna pozostałych rubryk.

35.Pisownia i interpunkcja „mimo że”

Spójnik „mimo że” piszemy osobno i bez przecinka między jego częściami. Przecinek stawiamy przed całym spójnikiem, np. Poszliśmy na spacer, mimo że padał deszcz.