Wywiad, kolokwializmy, list, zapożyczenia - Zamieńmy słowo 7

1.Wywiad

Rozmowa, w której dziennikarz zadaje pytania wybranej osobie, zwykle komuś znanemu; publikuje się go w prasie, radiu, telewizji lub internecie. Najczęściej ma przybliżyć jakieś zagadnienie albo pokazać osobowość i poglądy rozmówcy.

2.Lid

Wyróżniony graficznie wstęp do artykułu, np. do wywiadu; zwykle przedstawia bohatera rozmowy i zachęca do czytania.

3.Rodzaje pytań w wywiadzie

Pytania ogólne - można na nie odpowiedzieć tylko tak lub nie, np. Czy lubisz góry? Pytania szczegółowe - wymagają szerszej odpowiedzi, np. Dlaczego wybrałeś ten zawód? Pytania poprzedzone informacją wstępną - najpierw fakt, potem pytanie, np. Zdobyła pani medal. Co pani wtedy czuła?

4.Przygotowanie do wywiadu

Przed wywiadem zbieramy informacje o rozmówcy, ustalamy cel rozmowy i przygotowujemy pytania - niezbyt oczywiste, tak żeby dowiedzieć się jak najwięcej. Unikamy pytań zaczynających się od czy, bo pozwalają odpowiedzieć tylko tak albo nie.

5.Przebieg wywiadu

Witamy rozmówcę i go przedstawiamy, krótko określamy temat, zadajemy pytania i słuchamy odpowiedzi, nawiązując do słów gościa. Na koniec podsumowujemy rozmowę i dziękujemy za spotkanie.

6.Autoryzacja wywiadu

Zgoda rozmówcy na publikację wywiadu w kształcie zaproponowanym przez dziennikarza. Wcześniej zapisujemy cały tekst, poprawiamy błędy, dbamy o porządek graficzny i nadajemy ciekawy tytuł.

7.Formy wywiadu: talk-show, wywiad rzeka, podcast

Talk-show - program telewizyjny ze swobodnymi rozmowami z gośćmi w studiu. Wywiad rzeka - książka z zapisem obszernej rozmowy z wybitnym człowiekiem, często wspomnieniowa. Wywiad radiowy - często udostępniany jako podcast, czyli audycja internetowa.

8.Kolokwializmy (potocyzmy)

Wyrazy i związki frazeologiczne typowe dla języka potocznego, używane tylko w sytuacjach nieoficjalnych. Są obrazowe i często emocjonalne, np. fajny (miły), gapić się (przyglądać się).

9.Kiedy używać kolokwializmów?

Tylko w sytuacjach nieoficjalnych, np. w rozmowie z kolegą. Unikamy ich w sytuacjach oficjalnych, np. w wypracowaniu, podaniu, rozmowie z dyrektorem, i zastępujemy słownictwem starannym. Bardzo częste kolokwializmy świadczą o ubogim języku.

10.Gawęda

Gatunek prozy wywodzący się ze swobodnych opowieści wygłaszanych na spotkaniach towarzyskich szlachty. Ma swobodny, emocjonalny język z cechami mowy ustnej (np. powtórzenia), anegdoty i zwroty do odbiorców.

11.List

Pisemna wypowiedź skierowana do określonego adresata: osoby, kilku osób lub instytucji. Zwykle ma utrwalony tradycją układ graficzny.

12.Schemat listu

Miejscowość i data w prawym górnym rogu (z przecinkiem między nimi), zwrot do adresata, wstęp, rozwinięcie, zakończenie, formuła końcowa, odręczny podpis i ewentualnie PS. Każdą część listu zaczynamy od akapitu.

13.Zapożyczenie

Element przejęty z obcego języka: wyraz, wyrażenie, znaczenie albo konstrukcja składniowa, np. weekend. Wyrazy rodzime to słowa, które od dawna należą do polszczyzny i nie zostały przejęte z innych języków, np. dom, woda.

14.Zapożyczenia bezpośrednie i pośrednie

Bezpośrednie przejmujemy wprost z języka obcego, np. z angielskiego. Pośrednie trafiły do polszczyzny po przejściu przez jeszcze inny język, np. z łaciny przez czeski.

15.Typy zapożyczeń: właściwe, sztuczne, hybrydy, kalki

Właściwe - przeniesione bez zmiany znaczenia i formy, tylko dostosowane do polszczyzny, np. lider. Sztuczne - utworzone z obcych cząstek, zwykle greckich lub łacińskich, np. termometr. Hybrydy - z części rodzimej i obcej albo częściowo przetłumaczone, np. minispódniczka. Kalki - tłumaczenie obcego słowa, np. drapacz chmur.

16.Internacjonalizmy

Wyrazy, które występują w podobnej formie i z tym samym znaczeniem w wielu językach, np. hotel, radio, internet.

17.Nazwy zapożyczeń według języka pochodzenia

Latynizmy - z łaciny (np. minister), germanizmy - z niemieckiego (ratusz), bohemizmy, czyli czechizmy - z czeskiego, italianizmy - z włoskiego (makaron), galicyzmy - z francuskiego (fotel), rusycyzmy - z rosyjskiego, turcyzmy - z tureckiego, anglicyzmy - z angielskiego (weekend).

18.Przyczyny napływu zapożyczeń

Zapożyczenia są dowodem kontaktów z innymi językami. Sprzyjały im wydarzenia historyczne oraz wpływy kultury i gospodarki, np. handel. Dawniej ważne było bliskie położenie krajów, a dziś szybki przepływ informacji, m.in. dzięki internetowi.

19.Zapożyczenia potrzebne i zbędne

Zapożyczenie jest potrzebne, gdy nazywa nową rzecz lub zjawisko bez polskiej nazwy, np. internet. Zbędne jest wtedy, gdy istnieje dobry polski odpowiednik, np. sorry zamiast przepraszam. Nadużywanie obcych słów utrudnia porozumienie.