Polski
Adam Mickiewicz, „Dziady" cz. II - Zamieńmy słowo 7
Sprawdzony zestawZestaw do całej lektury „Dziady” cz. II Adama Mickiewicza. Powtórzysz obrzęd dziadów, rolę Guślarza i chóru, czas i miejsce akcji, cechy dramatu romantycznego oraz pojęcia związane z inscenizacją. Poznasz winy i kary duchów, zasady sprawiedliwości ludowej i budowę ogłoszenia.
Zestaw do podręcznika
Lekturownik. Adam Mickiewicz, „Dziady", część II
Zamieńmy słowo 7. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
39 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Obrzęd i świat przedstawiony
Etap 1 · 9 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Dramat romantyczny i teatr
Etap 2 · 9 fiszek · 10 pytań
Etap 3: Duchy, ich winy i kary
Etap 3 · 4 fiszki · 10 pytań
Etap 4: Sprawiedliwość ludowa i przesłanie
Etap 4 · 5 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
Karty pracy
Ćwiczenia do wydruku na ten temat
„Dziady” cz. II - karta do lekturyKlasy 7-8
Otwórz kartę pracyLekcje z kursów Odrabiamy
Obejrzyj albo posłuchaj o tym temacie
Dziady, cz. II Adama MickiewiczaWideo, 17 min · Kurs E8 - Język polski 2027
Obejrzyj lekcję1.„Dziady” cz. II - autor, rodzaj i temat
Dramat Adama Mickiewicza, jednego z wieszczów narodowych, wydany w 1823 r. w drugim tomie „Poezji”. Ukazuje ludowy obrzęd dziadów, podczas którego do kaplicy przybywają duchy zmarłych.
2.Obrzęd dziadów
Pogański obrzęd ludowy, zachowany m.in. na Litwie i Białorusi, polegający na przywoływaniu duchów zmarłych. Żywi pomagają duchom poczęstunkiem i modlitwą, a w zamian dostają od nich przestrogi i nauki moralne.
3.Guślarz
Człowiek odprawiający gusła, czyli obrzędy magiczne; wróżbita, mag, znachor. W dramacie przewodniczy obrzędowi, przywołuje duchy i jest pośrednikiem między światem żywych a światem umarłych.
4.Chór w II części „Dziadów”
Mieszkańcy wsi, którzy biorą udział w obrzędzie - postać zbiorowa i realistyczna. Powtarza słowa pełne lęku: „Ciemno wszędzie, głucho wszędzie”.
5.Motto
Cytat umieszczony przed tekstem utworu, który zapowiada jego sens. Motto II części „Dziadów” pochodzi z dramatu Szekspira i mówi, że na świecie są dziwy, których nie wyjaśni rozum ani nauka.
6.Czas akcji II części „Dziadów”
Noc w okolicy Zaduszek, czyli dnia, w którym wspomina się zmarłych.
7.Miejsce akcji II części „Dziadów”
Stara kaplica cmentarna we wsi.
8.Postacie realistyczne i fantastyczne w II części „Dziadów”
Realistyczne: Guślarz i mieszkańcy wsi tworzący chór. Fantastyczne: duchy Józia i Rózi, duch pasterki Zosi i Widmo złego pana.
9.Świat żywych i świat umarłych
Według bohaterów oba światy istnieją obok siebie. Życie zaczyna się na ziemi, ale nie kończy się wraz ze śmiercią: czyny z życia mają skutki po śmierci.
10.Dramat romantyczny
Gatunek literacki typowy dla romantyzmu. Cechy: otwarta kompozycja, wydarzenia i postacie fantastyczne, nawiązania do ludowych wierzeń i ludowego poczucia sprawiedliwości, tajemniczy i niepokojący nastrój.
11.Kompozycja otwarta
Budowa utworu, w którym akcja nie ma jednoznacznego zakończenia. W II części „Dziadów” obrzęd przerywa milczące widmo, które nie odpowiada na zaklęcia Guślarza i idzie za jedną z pasterek.
12.Cechy dramatu romantycznego w II części „Dziadów”
Zakończenie jest niejasne, występują duchy, utwór przedstawia ludowy obrzęd i ludową sprawiedliwość, a nocna scena w kaplicy budzi grozę. Wydarzeń nie da się wytłumaczyć rozumem.
13.Inscenizacja
Wystawienie utworu na scenie, czyli przygotowanie przedstawienia: gra aktorów, dekoracje, kostiumy, charakteryzacja, muzyka i dźwięk.
14.Reżyser
Osoba, która kieruje przygotowaniem przedstawienia: decyduje, jak ma wyglądać całość, i prowadzi pracę aktorów.
15.Scenograf
Osoba, która projektuje wygląd sceny: dekoracje, a często także kostiumy.
16.Charakteryzator
Osoba, która za pomocą makijażu, peruk i sztucznych zarostów zmienia wygląd aktora, tak by pasował do postaci.
17.Sufler
Osoba, która w czasie przedstawienia podpowiada aktorom tekst, gdy go zapomną.
18.Inspicjent
Osoba, która czuwa nad przebiegiem przedstawienia: przypomina aktorom o wejściu na scenę i daje sygnały do zmian dekoracji, świateł i dźwięków.
19.Józio i Rózia
Duchy dzieci, czyli duchy lekkie. Za życia znały tylko zabawę i pieszczoty, nie zaznały goryczy, więc nie mogą wejść do nieba. Proszą o dwa ziarnka gorczycy - znak goryczy. Przestroga: kto nie zaznał goryczy, nie zazna słodyczy w niebie.
20.Zosia
Duch pięknej pasterki. Za życia nikogo nie kochała i lekceważyła chłopców, którzy się w niej kochali. Za karę unosi się w powietrzu i nie może dotknąć ziemi. Przestroga: kto nie dotknął ziemi, czyli nie żył naprawdę wśród ludzi, nie może być w niebie.
21.Widmo złego pana
Duch okrutnego dziedzica, który za życia znęcał się nad poddanymi i nie dawał jeść głodnym. Za karę cierpi wieczny głód, a nocne ptaki - dawni poddani - wydzierają mu jedzenie. Nie można mu pomóc: kto nie był człowiekiem, temu człowiek nie pomoże.
22.Stopnie przewinień duchów
Grzech lekki: Józio i Rózia. Grzech cięższy: pasterka Zosia. Grzech najcięższy: Widmo złego pana. Im cięższa wina, tym surowsza kara, a dla najcięższej nie ma pomocy.
23.Sprawiedliwość ludowa
Surowe zasady, według których każdy po śmierci dostaje karę odpowiednią do win popełnionych za życia. Nie ma w niej miejsca na kompromis ani litość dla złego człowieka.
24.Kompromis
Rozwiązanie sporu dzięki wzajemnym ustępstwom obu stron.
25.Zasady postępowania według II części „Dziadów”
Trzeba doznać w życiu i radości, i cierpienia; kochać i żyć wśród ludzi; być dobrym dla innych, zwłaszcza słabszych. Kto tak żyje, jest w pełni człowiekiem i nie zostanie ukarany po śmierci.
26.Motywy w II części „Dziadów”
Dobro i zło, cierpienie, pełnia człowieczeństwa, wina i kara.
27.Ogłoszenie
Krótki tekst, który podaje do publicznej wiadomości informację o wydarzeniu. Zawiera: co się odbędzie, gdzie i kiedy, kto ogłasza, oraz dodatkowe informacje, np. co zabrać. Piszemy je zwięźle i konkretnie.
Notatka
Utwór i obrzęd dziadów
II część „Dziadów” to dramat Adama Mickiewicza, jednego z wieszczów narodowych. Utwór ukazał się w 1823 r. w drugim tomie „Poezji”.
Dramat przedstawia obrzęd dziadów. To pogański obrzęd ludowy, zachowany m.in. na Litwie i Białorusi. Polegał na przywoływaniu duchów zmarłych.
W obrzędzie żywi i zmarli wzajemnie sobie coś dają:
- żywi pomagają duchom poczęstunkiem i modlitwą;
- duchy w zamian przekazują żywym przestrogi i nauki moralne.
Przed tekstem utworu stoi motto, czyli cytat, który zapowiada jego sens. Motto pochodzi z dramatu Szekspira. Mówi, że na świecie są dziwy, których nie wyjaśni ani rozum, ani nauka. Zapowiada w ten sposób wydarzenia dramatu, których nie da się wytłumaczyć rozumem.
Czas, miejsce i bohaterowie
Akcja toczy się w nocy, w okolicy Zaduszek, czyli dnia, w którym wspomina się zmarłych. Bohaterowie zbierają się w starej kaplicy cmentarnej we wsi.
Guślarz to człowiek odprawiający gusła, czyli obrzędy magiczne. W dramacie przewodniczy obrzędowi i przywołuje duchy. Jest więc pośrednikiem między żywymi a zmarłymi.
Chór tworzą mieszkańcy wsi, którzy biorą udział w obrzędzie. To postać zbiorowa i realistyczna. Słowa chóru wyrażają lęk.
Według bohaterów świat żywych i świat umarłych istnieją obok siebie. Życie zaczyna się na ziemi, ale nie kończy się wraz ze śmiercią. Czyny z życia mają skutki po śmierci.
Cechy dramatu romantycznego
Dramat romantyczny to gatunek literacki typowy dla romantyzmu. II część „Dziadów” ma jego cechy. Każdą cechę warto połączyć z tym, jak widać ją w utworze.
| Cecha | Jak widać ją w utworze |
|---|---|
| kompozycja otwarta | niejasne zakończenie |
| fantastyczne postacie i zdarzenia | duchy przybywające na obrzęd |
| nawiązania do ludowości | ludowy obrzęd i ludowa sprawiedliwość |
| tajemniczy, niepokojący nastrój | groza nocnej sceny w kaplicy |
Kompozycja otwarta oznacza, że akcja nie ma jednoznacznego zakończenia. Obrzęd przerywa milczące widmo. Nie odpowiada ono na zaklęcia Guślarza i idzie za jedną z pasterek. Utwór nie wyjaśnia, co stanie się dalej.
Wydarzeń dramatu nie da się wytłumaczyć rozumem.
Inscenizacja i ludzie teatru
Inscenizacja to wystawienie utworu na scenie. Składają się na nią gra aktorów, dekoracje, kostiumy, charakteryzacja, muzyka i dźwięk. Przy przedstawieniu pracuje wiele osób:
- reżyser - kieruje przygotowaniem całości i prowadzi pracę aktorów;
- scenograf - projektuje wygląd sceny, czyli dekoracje, a często także kostiumy;
- charakteryzator - makijażem, perukami i sztucznym zarostem dopasowuje wygląd aktora do postaci;
- sufler - podpowiada aktorom tekst, gdy go zapomną;
- inspicjent - czuwa nad przebiegiem przedstawienia, przypomina aktorom o wejściu i daje sygnały do zmian dekoracji, świateł i dźwięków.
Ważne
Nie myl suflera z inspicjentem. Sufler podpowiada aktorom zapomniany tekst, a inspicjent czuwa nad przebiegiem całego przedstawienia.
Duchy - winy, kary i przestrogi
Na obrzęd przybywają trzy rodzaje duchów. Każdy duch opowiada o swojej winie i karze, a żywym zostawia przestrogę.
| Duch | Wina za życia | Kara |
|---|---|---|
| Józio i Rózia | znały tylko zabawę i pieszczoty | nie mogą wejść do nieba |
| pasterka Zosia | nikogo nie kochała, lekceważyła chłopców | unosi się w powietrzu, nie dotyka ziemi |
| Widmo złego pana | znęcał się nad poddanymi, nie dawał jeść głodnym | wieczny głód |
Józio i Rózia nie zaznały goryczy. Proszą więc o dwa ziarnka gorczycy, które są znakiem goryczy.
Złemu panu jedzenie wydzierają nocne ptaki. To jego dawni poddani.
Przestroga Zosi uczy, że trzeba „dotknąć ziemi”, czyli naprawdę żyć wśród ludzi.
Sprawiedliwość ludowa
Duchy różnią się stopniem przewinienia. Im cięższa wina, tym surowsza kara. Dla najcięższej winy nie ma już pomocy: złemu panu żaden człowiek nie pomoże.
Sprawiedliwość ludowa to surowe zasady, według których każdy po śmierci dostaje karę odpowiednią do win popełnionych za życia.
Kompromis to rozwiązanie sporu dzięki wzajemnym ustępstwom obu stron. W sprawiedliwości ludowej nie ma miejsca na kompromis ani na litość dla złego człowieka.
Zapamiętaj
Sprawiedliwość ludowa jest surowa: kara odpowiada winie, a zły człowiek nie dostaje litości.
Pełnia człowieczeństwa i motywy
Z losów duchów można odczytać zasady postępowania dla żywych:
- doznać w życiu i radości, i cierpienia;
- kochać i żyć wśród ludzi;
- być dobrym dla innych, zwłaszcza dla słabszych.
Kto tak żyje, jest w pełni człowiekiem i nie zostanie ukarany po śmierci. Na tym polega pełnia człowieczeństwa.
Można odczytać, że każda zasada odpowiada winie jednego z duchów. Dzieci znały tylko radość, pasterka nie kochała, a zły pan krzywdził słabszych.
Najważniejsze motywy utworu to:
- dobro i zło;
- cierpienie;
- pełnia człowieczeństwa;
- wina i kara.
Jak napisać ogłoszenie
Ogłoszenie to krótki tekst, który podaje do publicznej wiadomości informację o wydarzeniu. Piszemy je zwięźle i konkretnie.
Ogłoszenie zawiera:
- informację, co się odbędzie;
- miejsce i czas, czyli gdzie i kiedy;
- informację, kto ogłasza;
- dodatkowe informacje, np. co zabrać ze sobą.
Przykład
Klasa 7b zaprasza na zbiórkę książek dla przedszkolaków. Zbiórka odbędzie się w bibliotece szkolnej w najbliższy czwartek od 8.00 do 15.00. Przynieś książki z obrazkami w dobrym stanie.
Przed zawieszeniem ogłoszenia sprawdź, czy nie brakuje w nim żadnego z tych elementów.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7