Juliusz Słowacki, „Balladyna" - Zamieńmy słowo 7

1.Juliusz Słowacki

Poeta i dramatopisarz (1809-1849), jeden z trzech wieszczów narodowych obok Adama Mickiewicza i Zygmunta Krasińskiego. Po upadku powstania listopadowego żył na emigracji i tam napisał najważniejsze dzieła, m.in. dramaty „Kordian” i „Balladyna”.

2.Wieszcz narodowy

Poeta, który w czasie zaborów kształtował postawy Polaków. Za wieszczów narodowych uznaje się Adama Mickiewicza, Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego.

3.„Balladyna” - rodzaj, gatunek i temat

Dramat, a dokładniej tragedia Juliusza Słowackiego, napisana w 1834 r., wydana w 1839 r. To utwór o chorobliwej ambicji i dążeniu do władzy za wszelką cenę: wiejska dziewczyna przez kolejne zbrodnie zostaje królową i ginie.

4.Dramat (rodzaj literacki)

Rodzaj literacki obejmujący utwory przeznaczone do wystawiania na scenie. Nie ma w nim narratora - akcja rozwija się dzięki działaniom i wypowiedziom bohaterów.

5.Tekst główny

Część tekstu dramatu, na którą składają się wypowiedzi bohaterów, czyli dialogi i monologi.

6.Tekst poboczny (didaskalia)

Wskazówki autora dotyczące wyglądu sceny, aktorów i ich zachowania na scenie, np. (wchodzi, trzymając list). Zwykle są zapisane kursywą albo w nawiasie.

7.Akt

Część dramatu, która obejmuje zamknięty odcinek akcji. Zwykle kończy się wydarzeniem ważnym dla dalszej akcji albo wyjściem bohaterów.

8.Scena

Część dramatu mniejsza od aktu, wyodrębniona ze względu na wejście albo wyjście bohaterów.

9.Odsłona

Część dramatu mniejsza od aktu, wyodrębniona ze względu na zmianę miejsca wydarzeń.

10.Tragedia

Jeden z głównych gatunków dramatu. Ukazuje bohatera, którego dążenia są sprzeczne z losem, prawami historii, zasadami moralnymi lub społecznymi. Bohater musi podejmować trudne decyzje, które prowadzą go do porażki.

11.Dlaczego „Balladyna” jest tragedią?

Tytułowa bohaterka dąży do władzy wbrew zasadom moralnym. Każda jej decyzja prowadzi do kolejnej zbrodni, a w końcu do klęski i śmierci.

12.Czas akcji „Balladyny”

Czasy legendarne - panowanie Popiela IV. Słowacki nie odtwarza prawdziwej historii, tylko baśniowy świat dawnej Polski.

13.Miejsce akcji „Balladyny”

Okolice jeziora Gopło, m.in. chata Wdowy, las i zamek Kirkora. Na końcu akcja przenosi się do Gniezna, gdzie Balladyna zostaje królową.

14.Słowacki o „Balladynie” w liście do matki

Uznał ją za swój najlepszy utwór. Napisał, że świat dramatu jest baśniowy i niezgodny z prawdą historyczną, ale ludzie mają być prawdziwi i mieć w sercu „nasze serca”.

15.Postacie realistyczne i fantastyczne w „Balladynie”

Realistyczne to ludzie, m.in. Balladyna, Alina, Wdowa, Kirkor, Kostryn, Grabiec i Pustelnik. Fantastyczne to istoty nadprzyrodzone: nimfa Goplana oraz duszki Skierka i Chochlik. Postacie fantastyczne wpływają na losy ludzi.

16.Goplana

Nimfa wodna, królowa jeziora Gopło - postać fantastyczna. Z miłości do Grabca wtrąca się w losy ludzi i zmienia bieg wydarzeń.

17.Skierka i Chochlik

Fantastyczne duszki, słudzy nimfy Goplany. Wykonują jej polecenia i w ten sposób wpływają na losy ludzi.

18.Pustelnik

Wygnany król Popiel III, którego brat pozbawił tronu. Żyje w lesie jako pustelnik, a Kirkorowi radzi, by poszukał żony wśród ubogich wieśniaczek.

19.Korona Lecha

Znak prawowitej władzy królewskiej w dramacie. Balladyna zdobywa ją zbrodnią - zabija Grabca, u którego znalazła się korona.

20.Etapy rozwoju akcji w dramacie

Ekspozycja - przedstawienie bohaterów i tematyki. Zawiązanie akcji - początek zdarzeń związanych z głównym konfliktem. Rozwój akcji - narastanie napięcia aż do punktu kulminacyjnego. Rozwiązanie akcji - rozstrzygnięcie konfliktu: bohater osiąga cel albo ponosi klęskę.

21.Perypetia

Niespodziewane zdarzenie, które zmienia kierunek akcji utworu.

22.Punkt kulminacyjny

Moment największego napięcia w utworze. Prowadzą do niego wydarzenia rozwoju akcji, a po nim następuje rozwiązanie konfliktu.

23.Zawiązanie i rozwiązanie akcji w „Balladynie”

Zawiązanie: konkurs malinowy - Kirkor poślubi tę z sióstr, która zbierze w lesie więcej malin. Rozwiązanie: Balladyna jako królowa wydaje wyrok śmierci na siebie samą i ginie rażona piorunem.

24.Zbrodnie Balladyny („schody zbrodni”)

1. Zabicie Aliny. 2. Wypędzenie matki z zamku i zabicie Grabca. 3. Śmierć Kirkora i otrucie Kostryna. 4. Wyrok śmierci wydany na samą siebie i śmierć od pioruna.

25.Zabicie Aliny

Pierwsza zbrodnia Balladyny. Alina zebrała w lesie więcej malin i to ona miała poślubić Kirkora, więc zazdrosna Balladyna zabiła siostrę nożem.

26.Zakończenie „Balladyny”

Balladyna jako królowa musi sądzić. W rozpatrywanych sprawach winna jest ona sama, więc skazuje sprawcę na śmierć, czyli wydaje wyrok na siebie. Zaraz potem ginie rażona piorunem - spotyka ją kara za zbrodnie.

27.Balladyna i Alina - porównanie

Siostry, córki ubogiej Wdowy; Alina jest młodsza. Alina jest łagodna, ufna, pracowita i skromna. Balladyna jest ambitna, zazdrosna, fałszywa i bezwzględna. Kirkorowi Balladyna przesadnie obiecuje wielkie poświęcenia, a Alina krótko i szczerze - miłość i wierność.

28.Kirkor

Bogaty i szlachetny rycerz, pan na zamku. Za radą Pustelnika szuka żony wśród ubogich dziewcząt i poślubia Balladynę. Ginie w walce, a jego śmierć jest jedną ze zbrodni Balladyny.

29.Kostryn

Rycerz, wspólnik zbrodni Balladyny - ambitny i okrutny. Pomaga jej zdobyć władzę, a na końcu ona go otruwa.

30.Grabiec

Wiejski chłopak, prostak lubiący jeść i pić, ukochany Balladyny z czasów życia na wsi. Kocha go nimfa Goplana. Ginie z ręki Balladyny, która chce zdobyć koronę.

31.Wdowa

Uboga matka Balladyny i Aliny. Gdy Balladyna zostaje panią na zamku, wstydzi się niskiego pochodzenia i wypędza matkę z zamku.

32.Relacje Balladyny z innymi postaciami

Alina - młodsza siostra. Wdowa - matka. Kirkor - mąż. Kostryn - wspólnik zbrodni. Grabiec - ukochany z czasów życia na wsi.

33.Bohater tragiczny

Bohater, który musi wybierać między równorzędnymi wartościami. Każda jego decyzja jest obarczona złem i prowadzi go do klęski.

34.Cele i motywy działania Balladyny

Kieruje nią chorobliwa ambicja: chce bogactwa, wysokiej pozycji i władzy. Każda kolejna zbrodnia ma też ukryć poprzednie, więc zło narasta.

35.Etapy życia Balladyny

Wiejska dziewczyna w chacie matki, zbrodniarka z lasu, grafini na zamku Kirkora, a na końcu królowa w Gnieźnie.

36.Pierwszy obowiązek królowej według Kanclerza

Zgodnie z dawnym prawem władca, zanim zasiądzie do uczty, musi zasiąść do sądu i sprawiedliwie rozstrzygnąć sprawy. Ma rządzić mądrze, a we wszystkim kierować się sprawiedliwością.

37.Przesłanie „Balladyny”

Zbrodnia nie popłaca: jedno zło pociąga za sobą kolejne, a sprawcę w końcu spotyka kara. Ambicja bez zasad moralnych prowadzi do klęski.

38.Charakterystyka

Wypowiedź, która przedstawia cechy wybranej osoby (charakterystyka indywidualna) albo grupy (charakterystyka zbiorowa). Opisuje wygląd, charakter i przekonania postaci.

39.Plan charakterystyki postaci

Najpierw przedstaw postać, potem opisz jej wygląd zewnętrzny. Następnie cechy charakteru, zachowanie, poglądy, zainteresowania i relacje z innymi. Na końcu podaj własną ocenę postaci.

40.Usposobienie bohatera

Choleryk - nerwowy, kłótliwy, gwałtowny. Flegmatyk - powolny, spokojny, łagodny. Melancholik - smutny, zamyślony, skłonny do zadumy. Sangwinik - dynamiczny, zmienny, wesoły.