Przemówienie, etyka wypowiedzi, „Reduta Ordona" - Zamieńmy słowo 7

Odpowiedzialność to gotowość do ponoszenia skutków własnych decyzji i czynów. Obejmuje też troskę o to, co ktoś nam powierzył. Osoba odpowiedzialna działa, a nie tylko mówi, co należałoby zrobić.

O ludzkich postawach często opowiada bajka. Bajki pisał m.in. Aleksander Fredro (1793-1876), znany przede wszystkim jako autor komedii.

Bajka to krótki utwór, zwykle wierszowany. Składa się z opowieści i pouczenia, czyli morału. Bohaterami są często zwierzęta albo ludzie o jednej wyraźnej cesze. Morał to ogólna nauka wyprowadzona z opowiedzianej historii. Zwykle stoi w puencie, czyli w zakończeniu utworu.

Jak odróżnić bajkę od ballady:

• bajka - niewielkie rozmiary i morał;
• ballada - nastrój tajemniczości, często elementy fantastyczne, połączenie cech liryki i epiki.

Streszczenie to krótkie przedstawienie najważniejszych wydarzeń utworu. Wydarzenia podajemy w takiej kolejności, w jakiej się dzieją. Pomijamy szczegóły, które nie zmieniają przebiegu akcji.

Dialog zamieniamy na krótkie zdanie o tym, co się stało. Przykład: w utworze Ola mówi „Jutro oddam ci książkę!". W streszczeniu piszemy: Ola obiecuje, że następnego dnia odda książkę. Zamiast oceny bohatera podajemy tylko jego czyn.

Retoryka to nauka o tworzeniu wypowiedzi, które przedstawiają poglądy mówcy i skutecznie oddziałują na odbiorcę. Krótko mówiąc, to sztuka skutecznego wypowiadania się. Aby osiągnąć cel, mówca wykorzystuje środki retoryczne.

Najważniejsze środki retoryczne:

• bezpośrednie zwroty - mówca kieruje słowa wprost do słuchaczy, np. „Zastanówcie się, ile czasu tracicie";
• utożsamianie się z odbiorcami - formy my, nasz pokazują wspólnotę, np. „Wszyscy chcemy bezpiecznej drogi do szkoły";
• powtórzenia słów i konstrukcji, np. „Nie czekajmy na jutro, nie czekajmy na innych";
• pytania retoryczne - pytania, które nie czekają na odpowiedź, bo jest ona oczywista, np. „Komu nie zależy na zdrowiu?";
• wykrzyknienia, np. „Jak wiele możemy razem zmienić!";
• epitety wartościujące - określenia z oceną, np. haniebny czyn, piękny gest.

Teza to stanowisko autora wypowiedzi, które ma on uzasadnić. Argument to rzeczowy powód, który ma przekonać odbiorcę, że teza jest słuszna. Dobry argument odpowiada na pytanie, dlaczego teza jest słuszna.

W przemówieniach ważne jest też odróżnianie informacji od opinii:

• informacja podaje fakt, który można sprawdzić, np. Pociąg odjechał o ósmej;
• opinia wyraża czyjś pogląd lub ocenę, np. To była męcząca podróż.

Pomaga proste pytanie: czy da się to sprawdzić? Opinię zdradzają zwykle słowa oceniające, np. męczący, przyjemny, fatalny.

Przemówienie (mowa) to tekst okolicznościowy przeznaczony do publicznego wygłoszenia. Jego celem jest zwykle przedstawienie stanowiska mówcy i nakłonienie słuchaczy do określonych reakcji. Forma mowy zależy od adresata, tematu, okoliczności i celu.

Przemówienie tworzy się jak pracę pisemną. Dotyczy tematu, jest spójne i ma trójdzielną kompozycję.

Każda część ma swoje zwroty. Wstęp otwiera np. „Koleżanki i koledzy!" albo „Celem mojego wystąpienia jest…". Argumenty wprowadza np. „Dlaczego tak sądzę? Otóż…". Wniosek zapowiada np. „Wszystkie te argumenty wskazują na to, że…".

Przemówienie przygotowuje się w czterech etapach. Na początku mówca określa cel i swoje stanowisko. Zastanawia się też, jakiej reakcji oczekuje od słuchaczy. Potem układa plan, w którym kolejne części logicznie z siebie wynikają. Pisząc, dostosowuje język do odbiorców, np. do ich wieku i wykształcenia. Przed wystąpieniem zapamiętuje kolejność treści, np. z pomocą planu.

Podczas wystąpienia liczą się nie tylko słowa:

• gesty, mimika i postawa wzmacniają przekaz, ale nie mogą przeczyć sensowi słów;
• zbyt żywa gestykulacja rozprasza, bo słuchacze skupiają się na ruchach mówcy, a nie na treści;
• zmiany tonu i tempa głosu ożywiają wypowiedź;
• strój powinien pasować do sytuacji.

Etyka wypowiedzi, czyli etyka słowa, to zasady właściwej postawy uczestników rozmowy. Dotyczą zarówno nadawcy, jak i słuchacza. Każdej zasadzie odpowiadają zachowania, które ją łamią.

Słuchanie z zachowaniem krytycyzmu oznacza, że słuchamy uważnie, ale nie przyjmujemy wszystkiego bez zastanowienia. Wulgaryzm to wyraz lub zwrot nieprzyzwoity, przekleństwo.

„Reduta Ordona” to utwór Adama Mickiewicza z 1832 r. Opowiada o obronie reduty podczas szturmu Rosjan na Warszawę we wrześniu 1831 r., w czasie powstania listopadowego.

To utwór liryczno-epicki. Z epiki pochodzi opowieść o walce, a z liryki - uczucia narratora. Narratorem jest adiutant generała, świadek walki. Utwór pokazuje patriotyzm i poświęcenie obrońców ojczyzny. Ordon wysadza redutę, by nie oddać jej wrogom.

Barwy w utworze można odczytać tak:

Takie zestawienie barw to kontrast, czyli środek stylistyczny zestawiający przeciwieństwa. Uwydatnia on różnice, np. Stary dąb był ogromny, a obok rosła maleńka brzózka.