Mickiewicz, opowiadanie twórcze, „Świtezianka" - Zamieńmy słowo 7

1.Sprawiedliwość

Postępowanie bezstronne, w którym każdy otrzymuje to, co mu się należy. Synonimy: obiektywizm, bezstronność, fair play. Równość daje wszystkim to samo, a sprawiedliwość bierze pod uwagę, czego kto potrzebuje.

2.Temida - alegoria sprawiedliwości

Temida to grecka bogini sprawiedliwości. Przewiązane oczy oznaczają bezstronność, waga - rozważanie racji obu stron, a miecz - siłę prawa i karę dla winnych. Przedstawienie pojęcia za pomocą postaci z atrybutami to alegoria.

3.Adam Mickiewicz

Wybitny polski poeta romantyczny (1798-1855), autor ballad, „Dziadów”, „Sonetów krymskich” i „Pana Tadeusza”. Był nauczycielem. Za działalność w tajnym Towarzystwie Filomatów trafił do więzienia i na zesłanie. Od 1829 r. do śmierci żył na emigracji.

4.Romantyzm

Epoka w literaturze polskiej, którą rozpoczęły „Ballady i romanse” Mickiewicza (1822); trwała do 1863 r. Romantycy wierzyli, że uczucia i wiara są ważniejsze od rozumu, głosili idee wolności, buntu i walki, czerpali z historii i kultury ludowej.

5.Opowiadanie odtwórcze i twórcze

Opowiadanie odtwórcze przypomina wydarzenia z innego dzieła, np. książki lub filmu (przypomina streszczenie). Opowiadanie twórcze rozwija i uzupełnia historię z utworu, np. dodaje nowe przygody bohatera.

6.Narracja w opowiadaniu

Narrator może tylko obserwować wydarzenia (narracja trzecioosobowa) albo w nich uczestniczyć (narracja pierwszoosobowa). Wybieramy czas przeszły albo teraźniejszy i stosujemy go konsekwentnie w całym tekście.

7.Trójdzielna kompozycja opowiadania

Opowiadanie składa się ze wstępu, rozwinięcia i zakończenia, które wyróżniamy akapitami. Ciekawy tytuł nie musi powstać na początku - można go nadać w trakcie pisania albo na końcu.

8.Wstęp opowiadania

Zaciekawia czytelnika, tak żeby chciał czytać dalej. Określa czas i miejsce akcji, przedstawia głównego bohatera (wygląd, sytuację). Warto odwołać się do zmysłów, np. zapachu czy dźwięku.

9.Rozwinięcie opowiadania

Tu zawiązujemy akcję i wprowadzamy inne postacie. Opisujemy wydarzenia w logicznym układzie, z przyczynami i skutkami, pokazujemy emocje bohaterów. Historia ma mieć wyraźny punkt kulminacyjny i może zawierać zwrot akcji, dialog i retrospekcję.

10.Zakończenie opowiadania

Rozwiązuje akcję, np. pokazuje skutki wydarzeń dla bohaterów. Opowiadanie można zakończyć puentą.

11.Retrospekcja

Przywołanie przez bohatera lub narratora wydarzeń z przeszłości, wcześniejszych niż akcja utworu, np. wspomnienie z dzieciństwa.

12.Zwrot akcji

Nagła, zaskakująca zmiana biegu wydarzeń, która zmienia sytuację bohatera i zaskakuje czytelnika.

13.Punkt kulminacyjny

Moment największego napięcia w rozwoju akcji, w którym decyduje się los głównego bohatera. Po nim zwykle następuje rozwiązanie akcji albo zwrot akcji.

14.Puenta

Zaskakująca myśl kończąca utwór; podsumowanie wypowiedzi, często dowcipne. Czytamy: płęta.

15.Sposoby urozmaicenia fabuły

Opis, charakterystyka bohatera, dialog (rozmowa postaci), monolog (dłuższa wypowiedź jednej postaci, np. rozmowa z samym sobą), retrospekcja, zwrot akcji i puenta. Język ożywiają też epitety, porównania, pytania i zdania wykrzyknikowe.

16.Wyrażenia przydatne w opowiadaniu

Następstwo zdarzeń: najpierw, po chwili, z czasem, w końcu. Spójność tekstu: ponieważ, natomiast, mimo że, poza tym. Dynamika: nagle, raptem, znienacka, niespodziewanie. Zamiast ciągle „powiedział”: spytał, wyszeptał, wymamrotał, odezwał się.

17.Ballada

Gatunek literacki łączący cechy trzech rodzajów literackich: z liryki - formę wierszowaną, rytmiczność i emocjonalność, z epiki - narratora i fabułę, z dramatu - dialog. Nazwa pochodzi od włoskiego słowa „ballare”, czyli tańczyć.

18.Cechy ballady

Świat rzeczywisty przenika się z fantastycznym (zwykle z ludowych wierzeń i podań), panuje nastrój tajemniczości i grozy. Fabuła jest szkicowa i dotyczy jednego ważnego wydarzenia, często zdrady albo zemsty. W balladach romantycznych przyroda to potężna siła wpływająca na losy ludzi.

19.„Świtezianka” - ballada

Ballada romantyczna Adama Mickiewicza z 1821 r. Młody strzelec przysięga wierność tajemniczej dziewczynie spotykanej nad jeziorem Świteź, a potem łamie przysięgę. Świat realny przenika się w niej z nadprzyrodzonym, a przyroda (jezioro, księżyc, las) jest tajemnicza i groźna.

20.Wina i kara w „Świteziance”

Wina strzelca to zdrada - złamał przysięgę wierności daną dziewczynie. Karę wymierzają mu natura i siły nadprzyrodzone. Ballada ostrzega przed łamaniem danego słowa: według ludowej moralności każda wina zostanie ukarana.