Ambicja: „Artysta", streszczenie, budowa wyrazu - Zamieńmy słowo 7

1.Ambicja

Dążenie do osiągnięcia ważnego celu i chęć bycia coraz lepszym. Oznacza też poczucie własnej godności (honor). Wyrazy bliskoznaczne: aspiracje, dążenia.

2.Aforyzm

Zwięzła wypowiedź zawierająca ogólną refleksję, myśl filozoficzną albo moralną. Inne nazwy: maksyma, sentencja, złota myśl.

3.Zapis cytatu

Przed cytatem stawiamy dwukropek, a cytowane słowa zapisujemy w cudzysłowie, np. Mama powiedziała: „Wrócę wieczorem”. Na komputerze cytat można też wyróżnić kursywą. Poprawna forma to „w cudzysłowie”, a nie „w cudzysłowiu”.

4.Związek frazeologiczny

Utrwalone połączenie wyrazów o przenośnym znaczeniu. Wiele związków frazeologicznych pochodzi z Biblii.

5.Biblijne związki frazeologiczne: wieża Babel, zakazany owoc, kainowe znamię, kraina mlekiem i miodem płynąca

Wieża Babel - zamieszanie, nieład, chaos; miejsce, w którym mówi się różnymi językami. Zakazany owoc - coś zabronionego i przez to pożądanego. Kainowe znamię - piętno zbrodniarza. Kraina mlekiem i miodem płynąca - raj na ziemi, miejsce szczęścia i dostatku.

6.Biblijne związki frazeologiczne: salomonowy wyrok, syn marnotrawny, miłosierny samarytanin, wdowi grosz

Salomonowy wyrok - mądry, sprawiedliwy wyrok. Syn marnotrawny - grzesznik, który się nawrócił i chce odpokutować swoje błędy. Miłosierny samarytanin - ktoś wrażliwy na cudzą niedolę, kto bezinteresownie pomaga. Wdowi grosz - niewielki datek osoby niezamożnej, ofiarowany kosztem wyrzeczeń.

7.Świat przedstawiony

Wszystko, o czym opowiada utwór. Tworzą go: czas akcji, miejsce akcji, bohaterowie i wydarzenia.

8.Alegoria

Postać, przedmiot lub zdarzenie w dziele literackim lub plastycznym, które oprócz znaczenia dosłownego ma znaczenie domyślne, zwykle jedno. Symbol jest wieloznaczny - można go odczytać na różne sposoby. W bajkach zwierzęta bywają alegoriami cech ludzkich, np. zając - tchórzostwa, paw - pychy.

9.„Artysta” Sławomira Mrożka

Opowiadanie o ambitnym Kogucie, który chce zostać artystą w cyrku. W rozmowie z dyrektorem cyrku przedstawia się jako lew i udaje kogoś, kim nie jest, więc nie zdobywa posady. Narrator jest uczestnikiem zdarzeń i opowiada w pierwszej osobie.

10.Przesłanie „Artysty” Mrożka

Wygórowana ambicja, pycha i udawanie kogoś, kim się nie jest, prowadzą do porażki. Trzeba znać siebie i swoje możliwości. Zwierzęta w opowiadaniu są alegoriami cech ludzkich.

11.Ogłoszenie

Krótka wypowiedź, w której autor zawiadamia o czymś odbiorcę i podaje fakt lub informację do publicznej wiadomości. Zawiera najważniejsze informacje (co, gdzie, kiedy, cel, wymagania), czasem argumenty zachęcające, i podpis nadawcy. Typowe zwroty: poszukuję, zatrudnię, sprzedam, odbędzie się.

12.Streszczenie

Skrótowe przedstawienie treści jakiegoś tekstu. Dobre streszczenie jest ograniczone do najważniejszych informacji, krótkie i zwięzłe, rzeczowe, obiektywne i zachowuje układ chronologiczny.

13.Jak napisać streszczenie?

1. Uważnie przeczytaj tekst, w razie potrzeby kilka razy. 2. Wybierz najważniejsze wątki, zdarzenia i zagadnienia. 3. Przedstaw je własnymi słowami, w krótkich, prostych zdaniach i bez własnych opinii. 4. Gdy czegoś nie jesteś pewien, wróć do tekstu.

14.Streszczenie tekstu publicystycznego lub popularnonaukowego

Zaczynamy od określenia tematu, czyli problemu albo głównej myśli tekstu. Potem przedstawiamy w skrócie, co autor napisał na ten temat, czyli jego przemyślenia.

15.Słowotwórstwo

Dział gramatyki, który opisuje i bada powstawanie nowych wyrazów.

16.Wyraz podstawowy i wyraz pochodny

Wyraz podstawowy to wyraz, od którego utworzono nowy wyraz. Wyraz pochodny to wyraz utworzony od innego wyrazu, np. kot (podstawowy) → kotek (pochodny), pisać → pisarz.

17.Podstawa słowotwórcza i temat słowotwórczy

Podstawa słowotwórcza to część wspólna wyrazu podstawowego i pochodnego; mogą w niej występować oboczności, np. noga → nóżka (o : ó, g : ż). Temat słowotwórczy to temat wyrazu podstawowego użyty do utworzenia nowego wyrazu, np. książk- w wyrazie książkowy.

18.Rodzaje formantów

Formant to element, za pomocą którego utworzono wyraz pochodny. Przedrostek dodajemy na początku (dopisać), przyrostek na końcu (kotek), wrostek w środku, by połączyć dwie podstawy (wodospad), a formant zerowy Ø to skrócenie podstawy (skok od skakać).

19.Definicja słowotwórcza

Objaśnienie wyrazu pochodnego, które zawiera jego wyraz podstawowy, np. domek - mały dom, pływak - ten, kto pływa. Ułatwia analizę słowotwórczą wyrazu.

20.Kategoria znaczeniowa

Grupa wyrazów o podobnym znaczeniu ogólnym, np. nazwy miejsc, zdrobnienia, nazwy wykonawców czynności, nazwy żeńskie. To znaczenie ogólne nadają wyrazom formanty.

21.Formanty zdrobnień, zgrubień, nazw żeńskich, cech i czynności

Zdrobnienia: -ek, -ka, -ko, -ik/-yk (kwiatek, rybka). Zgrubienia: -sko, -isko/-ysko, -idło/-ydło, -al (kocisko, wilczysko). Nazwy żeńskie: -ka, -nica, -owa, -ini/-yni (sąsiadka, mistrzyni). Nazwy cech: -ość, -ota, Ø (szczerość, brzydota, zieleń). Nazwy czynności: -anie, -enie, Ø (czytanie, liczenie, skok).

22.Formanty nazw osób, miejsc i narzędzi

Wykonawcy zawodów: -arz, -nik, -owiec, -ista/-ysta, -mistrz (kolejarz, ogrodnik, pianista). Wykonawcy czynności: -acz, -ak, -ca, -iciel/-yciel (pływak, kierowca). Nosiciele cech: -ec, -ek, -ak, -acz (starzec, dziwak). Mieszkańcy: -anin, -ak, -czyk (Krakowianin, Polak). Miejsca: -nia, -arnia, -alnia, -isko (kawiarnia, pływalnia). Narzędzia: -acz, -arka, -nik (otwieracz, zmywarka).