Bolesław Prus, „Katarynka" - Zamieńmy słowo 6

1.Bolesław Prus

Pseudonim Aleksandra Głowackiego (1847-1912) - pisarza, publicysty i działacza społecznego. Pseudonimu Bolesław Prus użył po raz pierwszy w 1872 roku.

2.Życie Bolesława Prusa

Wcześnie stracił rodziców. W wieku 16 lat walczył w powstaniu styczniowym, został ranny i trafił do więzienia. Studiów w Warszawie nie ukończył, zarabiał jako korepetytor, fotograf, dziennikarz, a nawet ślusarz. Od 1872 roku pisał dla warszawskich czasopism.

3.Najważniejsze utwory Bolesława Prusa

Powieści: „Lalka”, „Faraon”. Nowele: „Katarynka”, „Antek”. Opowiadania: „Anielka”, „Powracająca fala”.

4.Prus jako społecznik

Pomagał potrzebującym: brał udział w zbiórkach dla bezdomnych, organizował kursy dla analfabetów i fundował stypendia dla ubogiej młodzieży.

5.„Katarynka” - o czym jest?

Nowela Bolesława Prusa wydana w 1880 roku. Opowiada o panu Tomaszu, który nie znosił katarynek, ale zmienił się, gdy zobaczył, ile radości daje ich muzyka niewidomej dziewczynce.

6.Opis książki w księgarni internetowej

Karta książki podaje autora, tytuł, wydawnictwo, rok wydania, liczbę stron, cenę i rodzaj okładki (twarda lub miękka). Krótki opis ma zachęcić do lektury, ale nie zdradza zakończenia.

7.Słownictwo do wyrażania opinii

Opinia może być: pochlebna lub niepochlebna, pozytywna lub negatywna, krytyczna, zachęcająca, wnikliwa (dokładna) lub pobieżna (powierzchowna), subiektywna (osobista), rzetelna, interesująca, ciekawa.

8.Czas akcji „Katarynki”

Druga połowa XIX wieku, czyli czasy współczesne Prusowi.

9.Miejsce akcji „Katarynki”

Warszawa: kamienica czynszowa przy ulicy Miodowej i jej okolice. Pan Tomasz i dziewczynka mieszkają w mieszkaniach, których okna wychodzą na siebie.

10.Utwór realistyczny

Utwór, w którym świat przedstawiony jest zgodny z rzeczywistością: postacie i zdarzenia mogłyby istnieć naprawdę, bez czarów i istot fantastycznych. „Katarynka” jest realistyczna, bo pokazuje zwykłe życie w XIX-wiecznej Warszawie.

11.Elementy świata przedstawionego

Czas i miejsce akcji, bohaterowie oraz wydarzenia, o których opowiada utwór.

12.Narrator w „Katarynce”

Narrator trzecioosobowy, który nie jest bohaterem utworu (nie jest nim pan Tomasz). Można odczytać, że opisuje pana Tomasza życzliwie, ale z lekkim uśmiechem wobec jego dziwactwa.

13.Pan Tomasz

Zamożny warszawski adwokat, czyli mecenas, mieszkający przy ulicy Miodowej. Lubi porządek i spokój, kocha sztukę: obrazy, teatr i dobrą muzykę.

14.Dziwactwo pana Tomasza

Pan Tomasz nienawidził katarynek i kataryniarzy, bo ich granie uważał za psucie muzyki. Stróż kamienicy miał zakaz wpuszczania kataryniarzy na podwórze.

15.Niewidoma dziewczynka

Mała córka ubogiej kobiety, która wprowadziła się do mieszkania naprzeciwko okien pana Tomasza. Dziewczynka nie widzi, poznaje świat słuchem i dotykiem, jest smutna i osamotniona.

16.Bohaterowie drugoplanowi i epizodyczni „Katarynki”

Kataryniarz, lokaj pana Tomasza, stróż kamienicy, mama dziewczynki i przyjaciółka matki.

17.Co różni pana Tomasza i dziewczynkę?

Wiek (dorosły i dziecko), zdrowie (widzi i niewidoma), sytuacja materialna (bogaty i biedna), sposób poznawania świata (wzrok i słuch) oraz stosunek do muzyki (wybredny znawca i dziecko zachwycone prostą melodią).

18.Kontrast w budowie postaci

Zestawienie bohaterów na zasadzie przeciwieństwa, które wyraźniej pokazuje ich cechy. W „Katarynce” zestawiono w ten sposób pana Tomasza i niewidomą dziewczynkę.

19.Przemiana pana Tomasza

Gdy pan Tomasz zobaczył, jak niewidoma dziewczynka cieszy się z muzyki katarynki, przełamał swoją niechęć. Pozwolił odtąd wpuszczać kataryniarzy na podwórze i postanowił pomóc dziecku.

20.Koneser

Znawca jakiejś dziedziny, np. sztuki czy muzyki, który potrafi docenić jej wartość. Pan Tomasz był koneserem sztuki.

21.Esteta

Osoba, która ceni piękno i zwraca uwagę na wygląd otoczenia. Esteta lubi ładne przedmioty i harmonijne wnętrza.

22.Pedant

Osoba przesadnie dbająca o porządek i dokładność. Pedant ma wszystko na swoim miejscu i denerwuje go najmniejszy bałagan.

23.Filantrop

Osoba, która bezinteresownie pomaga potrzebującym, np. daje pieniądze na cele dobroczynne.

24.Pisownia „nie” z czasownikami

Partykułę „nie” z czasownikami na ogół piszemy rozdzielnie, np. nie śpię. Łącznie piszemy ją, gdy jest częścią czasownika, np. niedosłyszeć (słabo słyszeć), niedowidzieć (widzieć niewyraźnie), niewolić (brać w niewolę), niedomagać (chorować), nienawidzić.

25.Jak działa katarynka i jaką rolę odgrywa?

Uliczny instrument w drewnianej skrzynce: gdy kataryniarz kręci korbą, katarynka gra melodie. W noweli to najważniejszy przedmiot - łączy bohaterów i staje się znakiem radości, którą można dać drugiemu człowiekowi.

26.Motywy i przesłanie „Katarynki”

Motywy: pomoc, niepełnosprawność, dziecko, przemiana wewnętrzna. Przesłanie: warto dostrzegać cierpienie innych i pomagać im, a uprzedzenia można przełamać.

27.Wątek

Ciąg zdarzeń uporządkowanych pod względem przyczynowo-skutkowym, związanych z jednym bohaterem albo z relacjami kilku postaci.

28.Nowela

Krótki, zwięzły, jednowątkowy utwór pisany prozą, z małą liczbą bohaterów i wyraźnie zarysowaną akcją. Ma punkt kulminacyjny i często zaskakujące zakończenie (puentę), a akcja koncentruje się wokół jakiegoś ważnego elementu.

29.Cechy noweli w „Katarynce”

Utwór jest napisany prozą, krótki i zwięzły, ma jeden wątek (przemianę pana Tomasza), niewielu bohaterów, wyrazistą budowę, punkt kulminacyjny i puentę. Akcja skupia się wokół katarynki.

30.Punkt kulminacyjny

Moment największego napięcia w utworze, po którym akcja zmierza do rozwiązania. W „Katarynce” jest nim zachwyt niewidomej dziewczynki nad melodią katarynki.

31.Puenta

Zaskakujące zakończenie utworu, które często zawiera morał. W „Katarynce” jest nią przemiana pana Tomasza i jego decyzja o pomocy dziecku.

32.Schemat budowy noweli

Ekspozycja (przedakcja), zawiązanie akcji, rozwinięcie akcji, punkt kulminacyjny, rozwiązanie akcji (puenta, morał).

33.Budowa „Katarynki”

Ekspozycja: spokojne, uporządkowane życie pana Tomasza. Zawiązanie akcji: do kamienicy wprowadzają się nowe lokatorki. Rozwinięcie: pan Tomasz odkrywa, że dziewczynka nie widzi. Punkt kulminacyjny: zachwyt dziewczynki nad katarynką. Rozwiązanie: przemiana pana Tomasza i decyzja o pomocy.