Polski
Emilia Kiereś, „Rzeka" - Zamieńmy słowo 6
Sprawdzony zestawZestaw do powieści „Rzeka” Emilii Kiereś. Powtórzysz świat przedstawiony, podział bohaterów na pierwszoplanowych, drugoplanowych i epizodycznych, pojęcie bohatera dynamicznego i budowę charakterystyki. Nauczysz się też, co to symbol, czym jest rzeka w powieści, jakie wartości i przesłanie niesie utwór oraz co znaczą wybrane związki frazeologiczne.
Zestaw do podręcznika
Lekturownik. Emilia Kiereś, „Rzeka"
Zamieńmy słowo 6. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
40 pytań w 5 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Autor i świat przedstawiony
Etap 1 · 7 fiszek · 8 pytań
Etap 2: Bohaterowie powieści
Etap 2 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 3: Przemiana Kiliana i charakterystyka
Etap 3 · 4 fiszki · 8 pytań
Etap 4: Związki frazeologiczne
Etap 4 · 5 fiszek · 8 pytań
Etap 5: Symbole, wartości i przesłanie
Etap 5 · 4 fiszki · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Emilia Kiereś
Polska autorka i tłumaczka książek dla dzieci i młodzieży, urodzona w 1981 r. Zadebiutowała w 2010 r. powieścią „Srebrny dzwoneczek”. Uważa, że literatura dla dzieci powinna pokazywać prawdę, dobro i piękno.
2.Powieść o dojrzewaniu
Powieść, która pokazuje, jak młody bohater dorasta: zdobywa doświadczenie, popełnia błędy i uczy się na nich. Taką powieścią jest „Rzeka” Emilii Kiereś.
3.Świat przedstawiony
Wszystko, co autor przedstawia w utworze: czas akcji, miejsca wydarzeń, bohaterowie i wydarzenia.
4.Czas akcji „Rzeki”
Dawne, bliżej nieokreślone czasy. Akcja trwa od wczesnej wiosny do początku lata.
5.Miejsca wydarzeń w „Rzece”
Dom Kiliana, obóz Sambora, dom Łucji, najwyższy szczyt, brzeg morza, osady i wioski oraz rzeka, wzdłuż której wędruje bohater.
6.Narracja trzecioosobowa i narrator wszechwiedzący
W narracji trzecioosobowej narrator opowiada o bohaterach (on, ona), ale sam nie bierze udziału w wydarzeniach. Narrator wszechwiedzący zna myśli i uczucia wszystkich postaci. Tak opowiedziana jest „Rzeka”.
7.Wydarzenia realistyczne i fantastyczne
Wydarzenia realistyczne mogłyby zdarzyć się naprawdę, np. zakupy na targu. Fantastyczne są niemożliwe w rzeczywistości, np. rozmowa ze zwierzęciem mówiącym ludzkim głosem. W „Rzece” występują oba rodzaje.
8.Bohaterowie pierwszoplanowi, drugoplanowi i epizodyczni
Bohater pierwszoplanowy jest najważniejszy, wokół niego toczy się akcja. Drugoplanowi często mu towarzyszą i wpływają na wydarzenia. Epizodyczni pojawiają się na krótko, w jednym lub kilku zdarzeniach.
9.Kilian
Bohater pierwszoplanowy „Rzeki”, syn Gedeona z Gór. Chłopiec podejmuje wyzwanie i wędruje wzdłuż rzeki. Towarzyszy mu sokół.
10.Bohaterowie drugoplanowi „Rzeki”
Matka Kiliana, jego ojciec Gedeon oraz Łucja i Sambor.
11.Bohaterowie epizodyczni „Rzeki”
Pasterz, babcia Łucji, Wit, Ursyn, staruszka, flisak i wojowie.
12.Sokół i kruk w „Rzece”
Dwa ważne ptaki w powieści. Sokół jest związany z Kilianem, a kruk z Łucją i Samborem.
13.Bohater dynamiczny
Postać, która przechodzi przemianę pod wpływem wydarzeń w swoim życiu. Takim bohaterem jest Kilian: pod koniec powieści jest kimś innym niż na początku.
14.Przemiana Kiliana
Kilian uwierzył złoczyńcy i mu uległ. Potem zauważył swoją pomyłkę, postanowił ponieść konsekwencje swojego czynu i naprawił błąd, czyli dał zadośćuczynienie.
15.Zadośćuczynienie
Naprawienie krzywdy albo błędu, które ktoś wyrządził innym, np. odkupienie zniszczonej rzeczy i przeprosiny.
16.Charakterystyka postaci - budowa
1. Wprowadzenie: kim jest postać. 2. Rozwinięcie: jej wygląd, charakter i usposobienie. 3. Podsumowanie: własna opinia o postaci i przemyślenia z nią związane.
17.Związek frazeologiczny (frazeologizm)
Utrwalone połączenie wyrazów, które zwykle ma znaczenie przenośne, inne niż znaczenia pojedynczych słów, np. „mieć muchy w nosie” - być w złym humorze.
18.Frazeologizmy o oszukiwaniu i przechwałkach
Nabić kogoś w butelkę i wpuścić kogoś w maliny - oszukać kogoś. Rzucać słowa na wiatr - mówić coś bez pokrycia, nie dotrzymywać słowa. Stroić się w cudze piórka - przypisywać sobie cudze zasługi.
19.Frazeologizmy o walce i wyzwaniach
Stanąć w szranki - stanąć do walki albo rywalizacji. Wrócić z tarczą - wrócić jako zwycięzca. Porywać się z motyką na słońce - podejmować się czegoś, co przerasta nasze siły.
20.Chodzić z głową w chmurach i uciekać, gdzie pieprz rośnie
Chodzić z głową w chmurach - marzyć i nie zauważać tego, co dzieje się wokół. Uciekać, gdzie pieprz rośnie - uciekać bardzo daleko, w pośpiechu.
21.Symbol (symbolizować)
Symbolizować to wyrażać za pomocą znaku treść inną niż dosłowna. Symbol to taki znak, np. biały gołąb jest symbolem pokoju.
22.Znaczenie dosłowne i przenośne
Znaczenie dosłowne to podstawowe, słownikowe znaczenie słowa lub obrazu. Znaczenie przenośne to ukryty sens, np. „serce z kamienia” to nie kamień, tylko brak współczucia.
23.Rzeka - znak w powieści
Rzeka towarzyszy wydarzeniom i jest znakiem przemiany Kiliana. Jej wygląd zmienia się razem z tym, co dzieje się w duszy chłopca.
24.Wartości w „Rzece”
M.in. walka dobra ze złem, podejmowanie wyzwań, zdobywanie doświadczenia, poszukiwanie prawdy, odkupienie win, przemiana wewnętrzna, przebaczenie, dojrzewanie, miłość i więzi.
25.Przesłanie „Rzeki”
„Rzeka” to powieść o dojrzewaniu. Kilian popełnia błąd, naprawia go i przemienia się wewnętrznie. Ważne są w niej przebaczenie, miłość i więzi.
Notatka
Autorka i świat przedstawiony „Rzeki”
Emilia Kiereś (ur. 1981) to polska autorka i tłumaczka książek dla dzieci i młodzieży. Zadebiutowała w 2010 r. powieścią „Srebrny dzwoneczek”. Uważa, że literatura dla dzieci powinna pokazywać prawdę, dobro i piękno.
Świat przedstawiony to wszystko, co autor pokazuje w utworze: czas akcji, miejsca wydarzeń, bohaterowie i wydarzenia. Okładka czy ilustracje należą do książki, a nie do świata przedstawionego.
Akcja „Rzeki” toczy się w dawnych czasach. Autorka nie podaje dat, więc czas akcji jest nieokreślony. Odróżnij dwa pytania: kiedy toczy się akcja i jak długo trwa. Wydarzenia trwają od wczesnej wiosny do początku lata.
Kilian wędruje wzdłuż rzeki, dlatego miejsc wydarzeń jest wiele.
Narracja i rodzaje wydarzeń
W „Rzece” jest narracja trzecioosobowa. Narrator opowiada o postaciach (on, ona, oni), ale sam nie bierze udziału w wydarzeniach. Jest też narratorem wszechwiedzącym: zna myśli i uczucia wszystkich bohaterów. W narracji pierwszoosobowej opowiada ktoś, kto bierze udział w wydarzeniach (ja).
Przykład
Zdanie „Ola otworzyła okno i poczuła, że się boi” to narracja trzecioosobowa. Narrator wie, co czuje Ola. W narracji pierwszoosobowej byłoby: „Otworzyłam okno i poczułam strach”.
Wydarzenia w utworze mogą być realistyczne albo fantastyczne. W „Rzece” występują oba rodzaje.
| Wydarzenie | Jak rozpoznać | Przykład |
|---|---|---|
| realistyczne | mogłoby zdarzyć się naprawdę | naprawa płotu, pieczenie chleba |
| fantastyczne | jest niemożliwe w rzeczywistości | kamień zamienia się w ptaka |
Bohaterowie pierwszoplanowi, drugoplanowi i epizodyczni
Bohaterów dzielimy według tego, jak ważni są dla akcji. Sprawdź, jak często postać się pojawia i czy wpływa na wydarzenia.
- Bohater pierwszoplanowy to postać najważniejsza. Wokół niej toczy się akcja.
- Bohaterowie drugoplanowi często towarzyszą głównej postaci i wpływają na wydarzenia.
- Bohaterowie epizodyczni pojawiają się na krótko, w jednym albo kilku zdarzeniach.
Pierwszoplanowym bohaterem „Rzeki” jest Kilian, syn Gedeona z Gór. To on podejmuje wyzwanie i wędruje wzdłuż rzeki.
Ważne
Nie myl dwóch podziałów. Pierwszoplanowy, drugoplanowy i epizodyczny mówią o tym, jak ważna jest postać. Dynamiczny mówi o tym, że postać się zmienia. Kilian jest jednocześnie pierwszoplanowy i dynamiczny.
W powieści ważne są też dwa ptaki. Z Kilianem łączy się sokół, a z Łucją i Samborem - kruk.
Kilian - bohater dynamiczny
Bohater dynamiczny to postać, która przechodzi przemianę pod wpływem wydarzeń w swoim życiu. Pod koniec utworu jest kimś innym niż na początku. Liczy się zmiana wewnętrzna.
Przemiana Kiliana przebiega etapami. Chłopiec uwierzył złoczyńcy i mu uległ. Potem dostrzegł swoją pomyłkę. Postanowił ponieść konsekwencje swojego czynu i naprawił błąd.
Zadośćuczynienie to naprawienie krzywdy wyrządzonej innym albo popełnionego błędu. Na przykład ktoś przez nieuwagę podeptał sąsiadowi grządki. Przeprasza go i pomaga obsadzić je na nowo.
Jak napisać charakterystykę postaci
Charakterystyka to opis postaci zakończony jej oceną. Ma trzy części.
- Wprowadzenie - przedstawiamy postać: kim jest i jaką rolę pełni w utworze.
- Rozwinięcie - najdłuższa część. Opisujemy wygląd, charakter i usposobienie postaci.
- Podsumowanie - podajemy własną opinię o postaci i przemyślenia z nią związane.
Cechy charakteru warto potwierdzać zachowaniem bohatera. Na przykład o odwadze świadczy to, że ktoś staje w obronie słabszego. Przy bohaterze dynamicznym opisz, jaki był na początku, co go zmieniło i jaki stał się na końcu.
Ważne
W charakterystyce nie streszczaj całej fabuły. Wydarzenia przywołuj tylko po to, żeby pokazać cechy postaci.
Związki frazeologiczne
Związek frazeologiczny (frazeologizm) to utrwalone połączenie wyrazów. Zwykle ma znaczenie przenośne, inne niż znaczenia pojedynczych słów. Na przykład „trzymać język za zębami” znaczy: nie zdradzać tajemnicy.
| Frazeologizm | Znaczenie |
|---|---|
| nabić kogoś w butelkę, wpuścić kogoś w maliny | oszukać kogoś |
| rzucać słowa na wiatr | mówić coś bez pokrycia |
| stroić się w cudze piórka | przypisywać sobie cudze zasługi |
| stanąć w szranki | stanąć do walki lub rywalizacji |
| wrócić z tarczą | wrócić jako zwycięzca |
| porywać się z motyką na słońce | podejmować się czegoś ponad siły |
| chodzić z głową w chmurach | marzyć i nie widzieć, co dzieje się wokół |
| uciekać, gdzie pieprz rośnie | uciekać bardzo daleko, w pośpiechu |
Symbol i rzeka jako znak
Symbolizować to wyrażać za pomocą znaku treść inną niż dosłowna. Taki znak nazywamy symbolem. Na przykład czterolistna koniczyna jest symbolem szczęścia.
Słowa i obrazy mogą mieć dwa znaczenia. Znaczenie dosłowne to podstawowe, słownikowe znaczenie. Znaczenie przenośne to ukryty sens. W zdaniu „Babcia ma złote serce” nie chodzi o złoto, tylko o dobroć.
W „Rzece” ważnym znakiem jest sama rzeka. Dosłownie to rzeka, wzdłuż której wędruje Kilian. W znaczeniu przenośnym rzeka towarzyszy wydarzeniom i jest znakiem przemiany chłopca. Jej wygląd zmienia się razem z tym, co dzieje się w duszy bohatera. Można ją więc odczytać jako obraz wewnętrznej drogi Kiliana.
Powieść o dojrzewaniu: wartości i przesłanie
„Rzeka” to powieść o dojrzewaniu. Taka powieść pokazuje, jak młody bohater dorasta. Zdobywa doświadczenie, popełnia błędy i uczy się na nich.
Najważniejsze wartości w powieści to:
- walka dobra ze złem i poszukiwanie prawdy;
- podejmowanie wyzwań i zdobywanie doświadczenia;
- odkupienie win, przemiana wewnętrzna i przebaczenie;
- dojrzewanie, miłość i więzi.
Przesłanie to najważniejsza myśl utworu. W „Rzece” wiąże się z drogą Kiliana. Chłopiec popełnia błąd, naprawia go i zmienia się wewnętrznie. Można uznać, że powieść uczy brać odpowiedzialność za swoje czyny. Pokazuje też, jak ważne są przebaczenie, miłość i więzi z bliskimi.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7