Ilustracja do zestawu: Opis sytuacji, słownik terminów, internet - Zamieńmy słowo 6

Polski

Opis sytuacji, słownik terminów, internet - Zamieńmy słowo 6

Sprawdzony zestaw

Zestaw uczy, czym jest motto i motto życiowe oraz jak zbudować opis sytuacji z części statycznej i dynamicznej. Powtórzysz apostrofę, znaczenie przenośne, refren i rodzaje rymów, pisownię słownictwa żeglarskiego, budowę hasła w słowniku terminów literackich i rodzaje słowników, a także zasady odpowiedzialnego korzystania z internetu.

Zestaw do podręcznika

Rozdział VII, cz. 2. Samodzielność: opis sytuacji, piosenka, słownik terminów literackich, internet

Zamieńmy słowo 6. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziały
Szkoła podstawowa20 fiszek38 pytań w 4 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

38 pytań w 4 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

  1. Etap 1: Motto i opis sytuacji

    Etap 1 · 5 fiszek · 10 pytań

  2. Etap 2: Apostrofa, przenośnia i pisownia

    Etap 2 · 4 fiszki · 9 pytań

  3. Etap 3: Słowniki, rymy i perypetia

    Etap 3 · 4 fiszki · 10 pytań

  4. Etap 4: Odpowiedzialnie w internecie

    Etap 4 · 7 fiszek · 9 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

1.Motto i motto życiowe

Motto to aforyzm albo cytat na początku utworu lub jego fragmentu; wprowadza w temat i przybliża myśl autora. Motto życiowe to sentencja, która wskazuje wartości, jakimi ktoś kieruje się w życiu, np. Nigdy się nie poddawaj.

2.Opis sytuacji

Relacja ze zdarzenia, które jest zamkniętą całością i rozgrywa się najczęściej w określonym miejscu i krótkim czasie. Łączy statyczny opis miejsca i osób z dynamicznym opisem tego, co się działo.

3.Budowa opisu sytuacji

Tytuł - ciekawy, zachęcający. Wprowadzenie - czas, miejsce i uczestnicy zdarzenia. Rozwinięcie - okoliczności i przebieg głównego zdarzenia. Zakończenie - podsumowanie akcji, jej konsekwencje i refleksje.

1Tytułciekawy, zachęcający2Wprowadzenieczas, miejsce, uczestnicy3Rozwinięcieokoliczności i przebieg4Zakończenieskutki i refleksje

4.Elementy statyczne w opisie sytuacji

Opis miejsca zdarzenia, tła, wyglądu ludzi, przedmiotów i krajobrazu: gdzie? kiedy? co było widać i słychać? co robili ludzie? jaki był nastrój? Służą temu epitety, porównania, metafory oraz dużo rzeczowników i przymiotników.

5.Elementy dynamiczne w opisie sytuacji

Opis samego zdarzenia, które dzieje się szybko. Służą temu krótkie, często urwane zdania, wykrzyknienia, czas teraźniejszy, dużo czasowników ruchu, przysłówki typu nagle, raptem, wtem, po chwili oraz wyrazy dźwiękonaśladowcze.

6.Apostrofa

Bezpośredni zwrot do osoby, zwierzęcia, rzeczy lub zjawiska w utworze, często z wykrzyknikiem, np. Przyjaciele moi, posłuchajcie! albo O wietrze, zaczekaj!

7.Znaczenie dosłowne i przenośne wyrazu

Znaczenie dosłowne to podstawowe znaczenie wyrazu, np. droga - pas ziemi, którym się idzie lub jedzie. Znaczenie przenośne (przenośnia, metafora) jest obrazowe, np. droga - życie, sposób postępowania, dążenie do celu.

8.Zwrotka i refren

Zwrotka (strofa) to grupa wersów wiersza lub piosenki oddzielona od innych odstępem. Refren to fragment (wers lub kilka wersów) powtarzany w utworze, zwykle po każdej zwrotce.

9.Pisownia słownictwa żeglarskiego

Ó piszemy, gdy wymienia się na o, e lub a, np. łódź (łodzi), i w zakończeniu -ówka, np. sterówka. Rz piszemy m.in. po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w, np. przystań, brzeg, i w zakończeniu -arz, np. żeglarz. Wyrazy z ż, h, ch niewymiennymi trzeba zapamiętać, np. żagiel, huragan, horyzont.

10.Słownik terminów literackich

Słownik, który zawiera pojęcia związane z literaturą, a także z filmem, teatrem i wiedzą o książce; hasła są ułożone alfabetycznie. Hasło buduje się tak: hasło z informacją o pochodzeniu wyrazu, definicja (znaczenie hasła), odsyłacz (strzałka) do innego ważnego hasła.

1Hasłoz pochodzeniem wyrazu2Definicjaznaczenie hasła3Odsyłaczstrzałka do innego hasła

11.Rymy parzyste i przeplatane

Rym to podobne brzmienie zakończeń wersów. W rymach parzystych (aabb) rymują się wersy 1 i 2 oraz 3 i 4. W rymach przeplatanych (abab) rymują się wersy 1 i 3 oraz 2 i 4.

12.Perypetia

Nagłe zdarzenie, które nieoczekiwanie zmienia bieg akcji utworu i często los bohatera.

13.Rodzaje słowników

Słownik ortograficzny - jak zapisać wyraz. Słownik języka polskiego - co wyraz znaczy. Słownik synonimów - wyrazy bliskoznaczne. Słownik wyrazów obcych - znaczenie i pochodzenie wyrazów zapożyczonych. Słownik terminów literackich - pojęcia z literatury.

14.Portal internetowy

Witryna, która odsyła do stron z zasobami wiedzy i rozrywki, daje dostęp do usług banków, sklepów i urzędów bez wychodzenia z domu, a także oferuje konta pocztowe, czaty i fora dyskusyjne.

15.Komunikator internetowy i komunikat

Komunikator internetowy to aplikacja do kontaktu z innymi: wysyłania komunikatów, połączeń głosowych i wideorozmów. Komunikat to przekaz, czyli wiadomość tekstowa, głosowa, film albo zdjęcie; wypowiedzi innych można komentować, np. emotikonami.

16.Zasady konwersowania w komunikatorach

Zwracaj się do każdego z szacunkiem. Wysyłaj zwięzłe komunikaty. Wyrażaj się jasno i unikaj dwuznaczności. Dbaj o poprawność językową. Stosuj formy grzecznościowe. Używaj zwrotów właściwych dla adresata: inaczej piszemy do znajomych, a inaczej do osób, z którymi łączy nas relacja oficjalna.

17.Własność intelektualna

Wytwory działalności człowieka, np. utwory literackie, piosenki, zdjęcia, programy komputerowe i wynalazki. Podlegają ochronie prawnej, więc nie wolno ich kopiować ani wykorzystywać bez zgody autora.

18.Mowa nienawiści i cyberprzemoc

Mowa nienawiści to wypowiedzi, które obrażają, poniżają lub zastraszają ludzi z powodu ich pochodzenia, płci, wyznania, wyglądu czy niepełnosprawności. Cyberprzemoc to przemoc w sieci, np. nękanie, ośmieszanie, groźby. Takie wiadomości blokujemy, zgłaszamy i mówimy o nich dorosłemu.

19.Bezpieczeństwo w internecie

Nie podajemy obcym danych osobowych, adresu, loginu ani hasła. Nie spotykamy się sami z osobami poznanymi w sieci. Nie otwieramy załączników od nieznajomych i nie płacimy za podejrzane okazje. Sprawdzamy, czy strona i informacja są wiarygodne.

20.Nałogowe korzystanie z internetu, FOMO i phubbing

Nałogowe korzystanie z internetu często prowadzi do utraty ważnych relacji i problemów psychicznych. FOMO to lęk, że omija nas coś ciekawego, gdy nie jesteśmy w sieci. Phubbing to lekceważenie rozmówcy, bo zamiast słuchać, patrzymy w telefon.

Notatka

Motto i motto życiowe

Motto to aforyzm albo cytat umieszczony na początku utworu lub jego fragmentu. Aforyzm to krótka, trafna myśl. Motto wprowadza czytelnika w temat i przybliża myśl autora.

Motto życiowe to coś innego. Jest to sentencja, która pokazuje, jakimi wartościami ktoś kieruje się w życiu, np. „Pomagaj innym, kiedy tylko możesz”.

Jak wybrać własne motto życiowe? Zastanów się, co jest dla ciebie najważniejsze. Potem znajdź albo ułóż krótkie zdanie, które to wyraża. Takie zdanie może pochodzić z książki, piosenki albo od bliskiej osoby.

Ważne

Motto stoi na początku utworu lub jego części. Motto życiowe mówi o wartościach człowieka.

Opis sytuacji - czym jest i jak go zbudować

Opis sytuacji to relacja z jednego zdarzenia, które jest zamkniętą całością. Rozgrywa się ono najczęściej w określonym miejscu i w krótkim czasie. Ta forma łączy opis (miejsca i osób) z opowiadaniem (o tym, co się działo).

Plan opisu sytuacji ma cztery części.

1Tytułciekawy, zachęcający2Wprowadzenieczas, miejsce, uczestnicy3Rozwinięcieokoliczności i przebieg zdarzenia4Zakończeniepodsumowanie, skutki, refleksje
Budowa opisu sytuacji

Przed pisaniem wybierz jedno krótkie zdarzenie, np. nieudany skok w dal na szkolnych zawodach. Częsty błąd to opowiadanie o całym dniu zamiast o jednej sytuacji.

Tytuł ma zaciekawić, np. „Mokra niespodzianka” brzmi ciekawiej niż „Jak wpadłem do kałuży”.

Część statyczna i dynamiczna

Opis sytuacji ma część statyczną, czyli spokojną, oraz dynamiczną, czyli pełną ruchu. Każda z nich wymaga innych środków językowych.

CechaCzęść statycznaCzęść dynamiczna
co pokazujemiejsce, tło, ludzi, przedmioty, nastrójsamo zdarzenie, akcję
pytaniagdzie? kiedy? co widać i słychać?co się stało?
części mowydużo rzeczowników i przymiotnikówdużo czasowników ruchu
środki językoweepitety, porównania, metaforykrótkie zdania, wykrzyknienia, wyrazy dźwiękonaśladowcze

W części dynamicznej pomagają też przysłówki, np. znienacka, nieoczekiwanie, wówczas, jednocześnie, wtem. Często używa się w niej czasu teraźniejszego.

Przykład

Na korcie panuje cisza. Słońce praży, kibice wachlują się czapkami. Wtem trzask! Pęka struna w rakiecie, piłka wpada w siatkę.

Wiersz i piosenka: apostrofa, przenośnia, zwrotka, refren, rymy

Apostrofa to bezpośredni zwrot do osoby, zwierzęcia, rzeczy lub zjawiska. Często kończy się wykrzyknikiem, np. „Gwiazdy, prowadźcie mnie do domu!”.

Wyraz może mieć znaczenie dosłowne (podstawowe) albo przenośne (obrazowe). Na przykład klucz otwiera drzwi, ale „klucz do sukcesu” to sposób na osiągnięcie celu. Tak samo droga może przenośnie oznaczać życie albo dążenie do celu.

Zwrotka, czyli strofa, to grupa wersów oddzielona odstępem. Refren to wers lub kilka wersów powtarzanych w utworze, zwykle po każdej zwrotce.

Rym to podobne brzmienie zakończeń wersów. Układ rymów zapisujemy literami:

  • rymy parzyste (aabb), np. zakończenia wersów: las, czas, dom, grom;
  • rymy przeplatane (abab), np. las, dom, czas, grom.

Pisownia słownictwa żeglarskiego

W wyrazach związanych z morzem i żeglowaniem łatwo o błąd ortograficzny. Pomagają te same reguły co w innych wyrazach.

  • Ó piszemy, gdy wymienia się na o, e lub a w innej formie albo w wyrazie pokrewnym. Ó piszemy też w zakończeniu -ówka.
  • Rz piszemy zwykle po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w oraz w zakończeniu -arz. Są wyjątki, np. pszczoła.
  • Ż, h i ch, które się nie wymieniają, trzeba zapamiętać albo sprawdzić w słowniku ortograficznym.
Jak to zapisać?ó wymienne lub -ówkadziób (dzioby)wiózł (wiezie)skrócić (skracać)motorówkarz po spółgłosce lub -arzprzypływkrzyktrzeszczykucharzż, h, ch niewymienneżurawhamakchmura
Reguły z przykładami

Najpierw szukaj wymiany w innej formie wyrazu, np. w liczbie mnogiej. Jeśli jej nie ma, sprawdź, po jakiej spółgłosce stoi trudna litera. Gdy żadna reguła nie pasuje, zajrzyj do słownika.

Słowniki i słownik terminów literackich

Każdy słownik odpowiada na inne pytanie o wyraz. Hasła są w nich zwykle ułożone alfabetycznie.

SłownikCo w nim sprawdzisz
ortograficznyjak zapisać wyraz
języka polskiegoco wyraz znaczy
synonimówwyrazy bliskoznaczne
wyrazów obcychznaczenie i pochodzenie wyrazów zapożyczonych
terminów literackichpojęcia z literatury, filmu, teatru i wiedzy o książce

Hasło w słowniku terminów literackich ma trzy części. Najpierw jest samo hasło z informacją o pochodzeniu wyrazu. Potem jest definicja, czyli znaczenie hasła. Na końcu może stać odsyłacz (strzałka) do innego ważnego hasła.

W tym słowniku znajdziesz np. perypetię. To nagłe zdarzenie, które nieoczekiwanie zmienia bieg akcji i często los bohatera. Przykład: bohater gubi mapę w połowie wyprawy i musi zmienić plan.

Portale i komunikatory internetowe

Portal internetowy to witryna, która odsyła do stron z wiedzą i rozrywką. Daje dostęp do usług banków, sklepów i urzędów bez wychodzenia z domu. Oferuje też konta pocztowe, czaty i fora.

Komunikator internetowy to aplikacja do kontaktu z innymi. Wysyłamy w nim komunikaty, czyli wiadomości tekstowe i głosowe, filmy albo zdjęcia. Komunikator pozwala też na połączenia głosowe i wideorozmowy.

Zasady konwersowania w komunikatorze:

  • zwracaj się do każdego z szacunkiem i stosuj formy grzecznościowe;
  • pisz zwięźle i jasno, unikaj dwuznaczności;
  • dbaj o poprawność językową, bo błędy mogą być odebrane jako brak szacunku;
  • dobieraj zwroty do adresata.

Przykład

Do kolegi: „Cześć, idziesz jutro na trening?”. Do trenera: „Dzień dobry, czy jutrzejszy trening się odbędzie?”.

Odpowiedzialność i bezpieczeństwo w sieci

Własność intelektualna to wytwory pracy człowieka, np. piosenki, zdjęcia, programy komputerowe. Są chronione prawem. Bez zgody autora nie wolno ich kopiować ani wykorzystywać.

Mowa nienawiści obraża, poniża lub zastrasza ludzi z powodu pochodzenia, płci, wyznania, wyglądu albo niepełnosprawności. Cyberprzemoc to przemoc w sieci, np. nękanie, ośmieszanie, groźby. Obraźliwe wpisy blokujemy, zgłaszamy i mówimy o nich dorosłemu.

Zasady bezpieczeństwa:

  • nie podajemy obcym danych osobowych, loginu ani hasła;
  • nie spotykamy się sami z osobami poznanymi w sieci;
  • nie otwieramy załączników od nieznajomych i sprawdzamy, czy strona jest wiarygodna.

Nałogowe korzystanie z internetu może niszczyć relacje. FOMO to lęk, że coś ciekawego nas omija, gdy jesteśmy poza siecią. Phubbing to lekceważenie rozmówcy, bo patrzymy w telefon.

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z języka polskiego