Samodzielność, ortografia, siła grupy - Zamieńmy słowo 6

1.Samodzielność

Umiejętność radzenia sobie bez stałej pomocy innych: wykonywania obowiązków, myślenia na własny rachunek i podejmowania decyzji. Samodzielność łączy się z odpowiedzialnością za siebie, swoje wybory i powierzone sprawy.

2.Określenia postawy dojrzałej i nieodpowiedzialnej

Postawę dojrzałą nazywają np.: samodzielność, odpowiedzialność, dojrzałość, dyscyplina, opanowanie, krytyczne myślenie, niezależność, poczucie wartości. Postawę nieodpowiedzialną: brawura, lekkomyślność, nierozwaga, bezmyślność, brak wyobraźni, popisywanie się, chojractwo.

3.Brawura a odwaga

Odwaga to gotowość do działania mimo strachu, gdy jest to potrzebne. Brawura to odwaga przesadna i lekkomyślna, bez myślenia o niebezpieczeństwie. Nie są to antonimy - przeciwieństwem odwagi jest tchórzostwo.

4.Teza

Twierdzenie, które należy udowodnić lub obalić za pomocą argumentów. Np. Warto uczyć się samodzielności od dziecka.

5.Argument i przykład

Argument to uzasadnienie, które pokazuje, że teza jest słuszna (albo niesłuszna). Przykład ilustruje argument konkretną sytuacją z życia, z lektury albo z filmu.

6.Pisownia zakończeń -dztwo, -ctwo, -stwo

Cząstkę -dztwo piszemy (choć wymawiamy -ctwo), gdy w wyrazie pokrewnym jest d, dz, dź albo dzi, np. sąsiedztwo, bo sąsiad; przywództwo, bo przywódca. Cząstki -ctwo i -stwo zapisujemy tak, jak wymawiamy, np. krawiectwo, lotnictwo, państwo, kłamstwo.

7.Kiedy stawiamy kropkę po liczebniku porządkowym?

Kropkę stawiamy po cyfrze arabskiej, która oznacza liczebnik porządkowy (który z kolei?), np. na 4. (czwartym) piętrze, zajęła 5. (piąte) miejsce, w 10. (dziesiątym) roku życia.

8.Kiedy opuszczamy kropkę po liczebniku porządkowym?

Gdy liczebnik oznacza godzinę albo numer strony, rozdziału, tomu (godz. 8, s. 15, t. 2); w dacie między cyfrą arabską a rzymską lub gdy miesiąc jest zapisany słownie (3 V, 3 maja); po tytule książki na karcie tytułowej i po tytule rozdziału; gdy z kontekstu jasno wynika, że to liczebnik porządkowy (5 klasa); przy zbiegu z wykrzyknikiem, znakiem zapytania lub wielokropkiem.

9.Reguła cofania przecinka

Niektóre spójniki tworzą połączenia z innymi wyrazami, np. mimo że, zwłaszcza że, dlatego że, podczas gdy, tak aby. Przecinek stawiamy wtedy przed całym wyrażeniem, np. Wyszedł na boisko, mimo że padał deszcz.

10.Nazwy mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi

Od 1 stycznia 2026 r. piszemy je wielką literą, np. Wrocławianka, Poznaniak, Żoliborzanin. Wielką literą piszemy też, tak jak wcześniej, nazwy mieszkańców krajów, regionów, kontynentów i planet, np. Polak, Ślązak, Europejczyk, Ziemianin.

11.Pisownia cząstek -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście ze spójnikami

Od 2026 r. po spójnikach piszemy je osobno, np. czy by, albo by, jeśli byś, więc byśmy. Łącznie zostają wyrazy, które są osobnymi spójnikami, m.in. aby, żeby, gdyby, jakby, oraz formy czasownika, np. zrobiłbym.

12.Pisownia nie z przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym

Od 2026 r. nie piszemy łącznie z przymiotnikami i przysłówkami pochodzącymi od przymiotników w każdym stopniu, także w wyższym i najwyższym, np. nieładniejszy, nienajmądrzejszy, nieszybciej, nienajgłośniej.

13.Nazwy marek i wyrobów

Wielką literą piszemy nazwy firm, marek i modeli, np. samochód marki Toyota. Od 2026 r. wielką literą piszemy też pojedynczy egzemplarz, np. jeżdżę starą Toyotą, pod blokiem stoją dwie Skody. Małą literą zostaje nazwa użyta ogólnie, np. adidasy (buty sportowe).

14.Pisownia tytułów czasopism

Wszystkie człony tytułu czasopisma, oprócz przyimków i spójników, zaczynamy wielką literą. Tytuł zapisujemy w cudzysłowie, np. „Młody Technik”, „Wędrówki po Górach”, „Ogród i Dom”.

15.Owczy pęd

Związek frazeologiczny: bezmyślne podążanie za grupą i naśladowanie innych bez zastanowienia, czy to dobre. Np. Uległ owczemu pędowi i kupił to samo co wszyscy.

16.Tekst publicystyczny

Tekst o ważnych, aktualnych sprawach, publikowany w prasie, radiu, telewizji albo internecie, np. artykuł. Autor przedstawia problem, ocenia go i wyraża swoją opinię, często też doradza czytelnikom i chce wpłynąć na ich postawy.

17.Lead i śródtytuł

Lead to krótki wstęp artykułu, zwykle wyróżniony pogrubieniem: zapowiada temat i zachęca do czytania. Śródtytuł to tytuł części artykułu - dzieli dłuższy tekst na części i porządkuje go.

18.Motyw wędrowny

Motyw powtarzający się w utworach różnych autorów i w dziełach z różnych epok. Może to być postać (np. zła macocha), zdarzenie (np. próba odwagi), przedmiot (np. złoty klucz) albo przeżycie (np. tęsknota za domem). Często pojawia się w baśniach, bajkach, legendach, kryminałach i powieściach miłosnych.

19.Mentor i powiernik

Mentor to mądry, doświadczony doradca i przewodnik, który uczy młodszą osobę i pomaga jej się rozwijać. Powiernik to osoba, której zwierzamy się z tajemnic i kłopotów; dobry powiernik uważnie słucha, jest życzliwy, dyskretny i godny zaufania.

20.Zdanie dwuznaczne

Zdanie, które można zrozumieć na dwa sposoby. Np. w zdaniu Miłość pokonuje nienawiść nie wiadomo, co jest podmiotem, bo oba rzeczowniki mają taką samą formę w mianowniku i bierniku. Poprawiamy je, zmieniając budowę zdania, np. Miłość jest silniejsza od nienawiści.