Polski
Sprawozdanie, interpunkcja, kultura języka - Zamieńmy słowo 6
Sprawdzony zestawZestaw uczy słownictwa związanego z muzeum, odmiany rzeczownika muzeum i rozpoznawania uosobienia. Dowiesz się, jak napisać sprawozdanie, kiedy używać wielokropka, średnika i nawiasu, jak odbierać dzieła sztuki oraz czym jest kultura języka i jak o nią dbać.
Zestaw do podręcznika
Rozdział V, cz. 2. Kultura: muzeum, sprawozdanie, interpunkcja, dzieło sztuki, kultura języka
Zamieńmy słowo 6. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
36 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Muzeum i słownictwo muzealne
Etap 1 · 6 fiszek · 9 pytań
Etap 2: Sprawozdanie krok po kroku
Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 3: Wielokropek, średnik i nawias
Etap 3 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 4: Dzieło sztuki i kultura języka
Etap 4 · 4 fiszki · 8 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Muzeum
Instytucja, która przechowuje i pokazuje zwiedzającym zbiory dzieł sztuki, zabytków oraz przedmiotów związanych z nauką, techniką itp.
2.Eksponat
Przedmiot wystawiony do oglądania w muzeum lub na wystawie, np. stara moneta w gablocie.
3.Ekspozycja, kolekcja, kustosz
Ekspozycja - wystawa eksponatów, np. stała ekspozycja muzeum. Kolekcja - zbiór przedmiotów jednego rodzaju, np. kolekcja monet. Kustosz - pracownik muzeum, który opiekuje się zbiorami.
4.Galeria, pinakoteka, skansen, wernisaż
Galeria - miejsce, w którym wystawia się dzieła sztuki. Pinakoteka - galeria obrazów. Skansen - muzeum na wolnym powietrzu z dawnymi budynkami, np. wiejskimi chatami. Wernisaż - uroczyste otwarcie wystawy.
5.Odmiana rzeczownika muzeum
W liczbie pojedynczej rzeczownik muzeum się nie odmienia: to muzeum, do muzeum, w muzeum. W liczbie mnogiej się odmienia: muzea, muzeów, muzeom, muzea, muzeami, o muzeach, muzea. Tak samo odmieniamy np. liceum i akwarium.
6.Uosobienie (personifikacja)
Środek stylistyczny, który nadaje przedmiotom, zjawiskom lub zwierzętom cechy ludzkie: uczucia, myśli i zachowania. Np. Stary zegar westchnął i zasnął.
7.Sprawozdanie
Ustna lub pisemna relacja z wydarzenia, np. wycieczki, wizyty w teatrze, spotkania z pisarzem, uroczystości szkolnej. Przedstawia ją osoba, która w nim uczestniczyła albo była jego świadkiem.
8.Cechy sprawozdania
Liczą się przede wszystkim fakty. Wydarzenia podaje się w porządku chronologicznym, w krótkich i treściwych wypowiedzeniach. Opisuje się zdarzenia dotyczące wszystkich uczestników; można dodać własne odczucia lub wrażenia innych. Warto nadać tytuł i stosować akapity.
9.Jak napisać sprawozdanie?
1. Zbierz informacje (nazwy miejsc, nazwiska, daty) i zapisz w punktach etapy wydarzenia. 2. We wstępie podaj najważniejsze informacje o wydarzeniu. 3. W rozwinięciu przedstaw po kolei, co się wydarzyło. 4. W zakończeniu wyraź własną opinię o wydarzeniu.
10.Wstęp sprawozdania
Podajemy w nim nazwę wydarzenia, jego cel, datę, miejsce i uczestników. Odpowiadamy więc na pytania: co? w jakim celu? kiedy? gdzie? kto?
11.Słownictwo w sprawozdaniu
W rozwinięciu - wyrazy pokazujące następstwo czasowe: najpierw, następnie, potem, później, na koniec, kolejnym punktem programu było. W zakończeniu - zwroty wyrażające opinię: moim zdaniem, uważam, że, według mnie, zrobił wrażenie, zapadł mi w pamięć.
12.Znaki interpunkcyjne w języku polskim
W języku polskim jest dziesięć znaków interpunkcyjnych: kropka, wykrzyknik, znak zapytania, przecinek, myślnik, dwukropek, cudzysłów, wielokropek, średnik i nawias.
13.Wielokropek
Znak (…), który wyraża emocje i sygnalizuje nagłe urwanie wypowiedzi. Stawiamy go też przed nieoczekiwaną informacją, aby uzyskać efekt zaskoczenia, np. Otworzyłem pudełko i… było puste. Wielokropek w nawiasie […] oznacza, że pominięto fragment cytowanego tekstu.
14.Średnik
Znak (;) nieco słabszy od kropki i silniejszy od przecinka. Rozdziela samodzielne, równorzędne części wypowiedzenia, np. Padało od rana; mecz odwołano. Często pojawia się w hasłach encyklopedycznych i słownikowych. Wyraz po średniku piszemy małą literą.
15.Nawias
Znak ( ), który silniej niż przecinek lub myślnik wydziela w zdaniu jakąś informację: wtrącenie, dodatkowe objaśnienie albo przykłady, np. Kupiłam owoce (jabłka i gruszki).
16.Kropka po nawiasie lub cudzysłowie
Gdy na końcu zdania spotkają się nawias i kropka albo cudzysłów i kropka, kropkę stawiamy zwykle na samym końcu, np. Pojechałam nad jezioro (z bratem).
17.Co pomaga w odbiorze dzieła sztuki?
Patrzenie bez uprzedzeń i nawyków: kształty i kolory w dziele nie muszą być takie jak w rzeczywistości. Warto pamiętać, że dzieło stworzył człowiek dla ludzi, a każdy jego szczegół to decyzja artysty.
18.Kultura języka
Umiejętność poprawnego i sprawnego posługiwania się językiem, dobra znajomość jego zasad i dbałość o piękno wypowiedzi. Język oceniamy np. jako bogaty, staranny, precyzyjny albo jako ubogi, niedbały, niejasny.
19.Jak dbać o kulturę języka?
Nie używamy wulgaryzmów, szanujemy rozmówcę, mówimy poprawnie, wzbogacamy słownictwo i traktujemy język ojczysty jako dziedzictwo. Takie zasady formułujemy w trybie rozkazującym, np. Sprawdzaj trudne wyrazy w słowniku.
20.Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego
Święto obchodzone 21 lutego, ustanowione w 1999 roku. Przypomina, że trzeba troszczyć się o mowę ojczystą, bo na świecie coraz więcej języków zanika.
Notatka
Muzeum i słownictwo muzealne
Muzeum to instytucja, która przechowuje zbiory i pokazuje je zwiedzającym. Mogą to być dzieła sztuki, zabytki albo przedmioty związane z nauką i techniką.
Z muzeum wiąże się wiele wyrazów. Warto je uporządkować w trzy grupy: miejsca, zbiory oraz ludzie i wydarzenia.
Niektóre z tych słów łatwo pomylić:
- kolekcja to zbiór przedmiotów jednego rodzaju, np. kolekcja znaczków, a ekspozycja to wystawa, czyli przedmioty pokazane zwiedzającym;
- eksponat to jeden przedmiot, a ekspozycja - cała wystawa;
- każda pinakoteka jest galerią, ale nie każda galeria jest pinakoteką, bo w galerii można pokazywać także np. rzeźby.
Odmiana rzeczownika muzeum
Rzeczownik muzeum odmienia się nietypowo. W liczbie pojedynczej ma we wszystkich przypadkach tę samą formę. W liczbie mnogiej odmienia się przez przypadki. Tak samo zachowują się niektóre inne rzeczowniki zakończone na -um, np. liceum, akwarium, gimnazjum, terrarium. Zobacz odmianę wyrazu terrarium:
| Przypadek | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| mianownik | terrarium | terraria |
| dopełniacz | terrarium | terrariów |
| celownik | terrarium | terrariom |
| biernik | terrarium | terraria |
| narzędnik | terrarium | terrariami |
| miejscownik | (o) terrarium | (o) terrariach |
| wołacz | terrarium | terraria |
Ważne
Nie każdy rzeczownik zakończony na -um tak się odmienia. Na przykład album i tłum mają zwykłą odmianę: albumu, tłumu.
Uosobienie
Uosobienie (personifikacja) to środek stylistyczny. Nadaje przedmiotom, zjawiskom albo zwierzętom cechy ludzkie: uczucia, myśli i zachowania.
Jak je rozpoznać? Zapytaj, kto wykonuje czynność i czy zwykle robi to tylko człowiek. Jeśli człowieka zastępuje rzecz, zjawisko albo zwierzę, mamy uosobienie. Na przykład w zdaniu „Stary most opowiadał przechodniom historię miasta” most mówi jak człowiek. W zdaniu „Wróbel narzekał na zimno” ptak skarży się jak człowiek.
Uosobienie sprawia, że tekst jest bardziej obrazowy. Dzięki niemu czytelnik łatwiej wyobraża sobie świat przedstawiony i odczuwa jego nastrój.
Sprawozdanie i jego cechy
Sprawozdanie to ustna albo pisemna relacja z wydarzenia, np. z wycieczki, przedstawienia albo uroczystości szkolnej. Przedstawia je uczestnik wydarzenia lub jego świadek.
Cechy sprawozdania:
- przede wszystkim fakty;
- wydarzenia w porządku chronologicznym, czyli w takiej kolejności, w jakiej się działy;
- krótkie i treściwe wypowiedzenia;
- zdarzenia dotyczące wszystkich uczestników;
- tytuł i akapity.
Można dodać własne odczucia albo wrażenia innych osób.
Ważne
Do sprawozdania nie pasują informacje niedokładne, np. „widzieliśmy jakiś pomnik”. Nie pasują też zdarzenia, które dotyczyły tylko kilku osób.
Jak napisać sprawozdanie krok po kroku
Pracę zaczynamy od notatek. Zapisujemy nazwy miejsc, nazwiska i daty, a potem w punktach kolejne etapy wydarzenia.
We wstępie odpowiadamy na pytania: co? w jakim celu? kiedy? gdzie? kto?
Przykład
W ostatni piątek maja klasa 6b pojechała do skansenu w pobliskiej wsi. Celem wycieczki było poznanie dawnych wiejskich zajęć. Uczniom towarzyszyła wychowawczyni.
W rozwinięciu opisujemy zdarzenia po kolei. Pomagają w tym wyrazy, które pokazują następstwo czasowe, np. zaczęliśmy od…, za moment, w trakcie, po pewnym czasie, zgodnie z planem.
W zakończeniu wyrażamy opinię o wydarzeniu. Przydają się zwroty: jak sądzę, jestem pewna, że…, zachwycił, wzbudził podziw, przypadł do gustu, był niezapomniany.
Wielokropek, średnik i nawias
W języku polskim jest dziesięć znaków interpunkcyjnych: kropka, wykrzyknik, znak zapytania, przecinek, myślnik, dwukropek, cudzysłów, wielokropek, średnik i nawias.
| Znak | Do czego służy | Przykład |
|---|---|---|
| wielokropek (…) | wyraża emocje, urywa wypowiedź, zapowiada zaskoczenie | Chciałam ci powiedzieć, że… Nieważne. |
| średnik (;) | rozdziela samodzielne, równorzędne części wypowiedzenia | Zrobiło się ciemno; zapaliliśmy latarki. |
| nawias ( ) | wydziela wtrącenie, objaśnienie albo przykłady | Zabierz coś do picia (wodę lub sok). |
Zasady do zapamiętania:
- średnik jest nieco słabszy od kropki i silniejszy od przecinka; wyraz po nim piszemy małą literą;
- średnik często pojawia się w hasłach encyklopedii i słowników;
- nawias wydziela informację silniej niż przecinek lub myślnik;
- wielokropek w nawiasie […] oznacza pominięty fragment cytatu;
- gdy na końcu zdania spotkają się nawias i kropka albo cudzysłów i kropka, kropkę stawiamy zwykle na samym końcu.
Jak odbierać dzieło sztuki
Odbiór dzieła sztuki utrudniają nawyki i uprzedzenia. Niektórzy uważają, że rzeczy na obrazie muszą wyglądać jak w rzeczywistości. Gdy widzą coś innego, od razu oceniają dzieło źle.
Co pomaga w odbiorze dzieła:
- patrzenie bez uprzedzeń: kształty i kolory w dziele nie muszą być takie jak w rzeczywistości;
- pamięć o tym, że dzieło stworzył człowiek dla ludzi;
- świadomość, że każdy szczegół to decyzja artysty.
Gdy na obrazie widzimy np. kwadratowe słońce, warto zapytać, dlaczego artysta tak je namalował. Można też zastanowić się, co chciał przez to pokazać.
Kultura języka i Dzień Języka Ojczystego
Kultura języka to umiejętność poprawnego i sprawnego posługiwania się językiem. Obejmuje dobrą znajomość jego zasad i dbałość o piękno wypowiedzi.
Język możemy oceniać. Określenia dodatnie to np. poprawny, zrozumiały, obrazowy, elegancki. Określenia ujemne to np. niepoprawny, niechlujny, niezrozumiały, nieelegancki.
O kulturę języka dbamy, gdy nie używamy wulgaryzmów, szanujemy rozmówcę, mówimy poprawnie, wzbogacamy słownictwo i traktujemy język ojczysty jako dziedzictwo. Takie zasady zapisujemy zwykle w trybie rozkazującym, np. „Słuchaj rozmówcy do końca”, „Czytaj książki, by poznawać nowe słowa”.
Zapamiętaj
Międzynarodowy Dzień Języka Ojczystego obchodzimy 21 lutego. Ustanowiono go w 1999 roku, bo na świecie coraz więcej języków zanika.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7