Więzi: narracja, zaimki, monolog liryczny - Zamieńmy słowo 6

1.Narrator

Osoba, która opowiada o wydarzeniach w opowiadaniu lub powieści. Narrator to nie autor, tylko głos stworzony przez pisarza. Może opowiadać na bieżąco, jakby wszystko działo się teraz, albo z perspektywy czasu, gdy wspomina to, co minęło.

2.Narracja pierwszoosobowa

Narrator jest jednym z bohaterów i opowiada o tym, co sam przeżył, w 1. osobie, np. „poszłam”, „zobaczyłem”. Zna swoje myśli i uczucia.

3.Narracja trzecioosobowa

Narrator nie jest bohaterem. Opowiada o innych postaciach w 3. osobie, np. „poszła”, „zobaczyli”, i patrzy na wydarzenia z boku.

4.Związek frazeologiczny

Utrwalone połączenie wyrazów, które ma znaczenie przenośne, inne niż znaczenia pojedynczych słów, np. „trzymać język za zębami” - zachować tajemnicę. Nie zmieniamy w nim wyrazów.

5.Frazeologizmy o kłopotach i uczuciach

Umywać ręce - nie brać odpowiedzialności. Mieć duszę na ramieniu - bardzo się bać. Mieć muchy w nosie - być w złym humorze. Twardy orzech do zgryzienia - trudny problem. Być kulą u nogi - być dla kogoś ciężarem. Być kozłem ofiarnym - być obwinianym za cudze winy.

6.Frazeologizmy ze słowem matka

Wyssać coś z mlekiem matki - przyswoić coś od dziecka. Czepiać się matczynej spódnicy - być niesamodzielnym i ciągle szukać opieki mamy. Na złość mamie odmrozić sobie uszy - zrobić coś na przekór innym, szkodząc sobie. Matka natura - przyroda.

7.Zaimek

Część mowy, która zastępuje inne części mowy. Ze względu na to, co zastępuje, dzielimy zaimki na rzeczowne (ja, kto, nic), przymiotne (mój, jaki, ten), liczebne (ile, tyle) i przysłowne (tu, jak, kiedy).

8.Zaimki osobowe

Zaimki, które nazywają osoby, np. ja, ty, on, ona, ono, my, wy, oni, one.

9.Zaimki wskazujące

Zaimki, które wskazują osoby, przedmioty, miejsca i kierunki, często w czasie rozmowy, np. ten, tamten, taki, tu, tam, tędy, tamtędy.

10.Zaimki dzierżawcze

Zaimki, które określają właściciela, czyli mówią, do kogo coś należy, np. mój, twój, swój, jego, jej, nasz, wasz, ich.

11.Zaimki pytajne i względne

Pytajne pomagają zadać pytanie: kto? co? jaki? który? czyj? gdzie? kiedy? jak? ile? Względne to te same wyrazy użyte bez pytania: łączą zdania składowe w zdaniu złożonym, np. Wiem, kto wygrał.

12.Zaimki zwrotne

Zaimki się, siebie, sobie. Wskazują, że wykonawca czynności sam jej podlega, np. Kot myje się łapką.

13.Zaimki o czymś nieokreślonym, o braku i o całości

Zaimki informują też o czymś niesprecyzowanym (ktoś, jakiś, kiedyś, gdziekolwiek), o braku czegoś (nikt, nic, żaden, nigdy, znikąd) i o całości, czyli kompletności zbioru (wszyscy, wszystko, każdy, wszelki).

14.Funkcje zaimka w zdaniu

Zaimek pełni w zdaniu tę funkcję co wyraz, który zastępuje: zaimek rzeczowny jest podmiotem (On czyta) lub dopełnieniem (Widzę go), przymiotny - przydawką (moja klasa), a przysłowny - okolicznikiem (Czekaj tutaj).

15.Dłuższe i krótsze formy zaimków

Dłuższe formy (mnie, tobie, ciebie, jemu, jego) stosujemy na początku zdania i wtedy, gdy zaimek podkreślamy, np. Ciebie zapraszam, a nie jego. Po przyimku też stoi forma dłuższa, np. dla ciebie, do mnie, a w 3. osobie forma z n-, np. do niego, z nią. Krótsze formy (mi, ci, cię, mu, go) stosujemy, gdy zaimka nie podkreślamy, np. Daj mi chwilę.

16.Podmiot liryczny i adresat wiersza

Podmiot liryczny to osoba mówiąca w wierszu, czyli nadawca wypowiedzi. Adresat to odbiorca, czyli osoba, do której podmiot liryczny się zwraca.

17.Apostrofa

Bezpośredni zwrot do kogoś lub czegoś, często zakończony wykrzyknikiem, np. Przyjacielu! Wskazuje adresata i wyraża uczucia osoby mówiącej.

18.Monolog i monolog liryczny

Monolog to dłuższa wypowiedź jednej osoby. Monolog liryczny to wiersz, w którym podmiot liryczny wyraża wprost swoje przeżycia i emocje.

19.Wers, strofa i rym

Wers to jedna linijka wiersza. Strofa to grupa wersów oddzielona od innych pustą linijką. Rym to podobne brzmienie końcówek wyrazów, zwykle na końcu wersów, np. kotek - płotek. Strofy o tej samej liczbie wersów i rymy nadają wierszowi rytm.

20.Epitet, przenośnia i pytanie retoryczne

Epitet to wyraz określający rzeczownik, np. cichy wieczór. Przenośnia to wyrażenie o znaczeniu innym niż dosłowne, np. las rąk. Pytanie retoryczne nie czeka na odpowiedź, tylko wyraża uczucia. Te środki budują nastrój wiersza, np. smutku i tęsknoty.

21.Zdrobnienie

Wyraz utworzony od innego wyrazu, który nazywa coś mniejszego albo wyraża czułość, np. domek, siostrzyczka. Zdrobnienia od słowa matka to m.in. matula, matuchna, mateńka, mamusia.

22.Opowiadanie

Forma wypowiedzi, w której przedstawiamy wydarzenia w takim porządku, w jakim się działy. Wstęp: bohater, czas i miejsce. Rozwinięcie: przebieg wydarzeń z punktem kulminacyjnym. Zakończenie: rozwiązanie lub refleksja. Opowiadanie twórcze to historia wymyślona, np. inne losy bohatera.