Ilustracja do zestawu: Fakty i opinie, opowiadanie, rzeczownik - Zamieńmy słowo 6

Polski

Fakty i opinie, opowiadanie, rzeczownik - Zamieńmy słowo 6

Sprawdzony zestaw

Zestaw uczy odróżniać fakty od opinii i kulturalnie wyrażać swoje zdanie. Poznasz cechy literatury fantasy i science fiction, pisownię nazw istot fantastycznych i obiektów kosmicznych, słownictwo neutralne i wartościujące, zdrobnienia i zgrubienia, typy narracji, opowiadanie fantastyczne oraz rzeczowniki o nietypowej odmianie.

Zestaw do podręcznika

Rozdział I, cz. 2. Fantazja: fakty i opinie, ocenianie, opowiadanie, rzeczownik

Zamieńmy słowo 6. Podręcznik (WSiP) - wszystkie rozdziały
Szkoła podstawowa21 fiszek35 pytań w 4 etapachnotatka

Podcast

Ładuję…

Quizy w tym zestawie

35 pytań w 4 etapach

Odblokujesz je po dodaniu zestawu.

  1. Etap 1: Fakty i opinie

    Etap 1 · 3 fiszki · 8 pytań

  2. Etap 2: Fantasy, science fiction i pisownia

    Etap 2 · 5 fiszek · 9 pytań

  3. Etap 3: Słownictwo neutralne i wartościujące

    Etap 3 · 5 fiszek · 8 pytań

  4. Etap 4: Narracja, opowiadanie i rzeczownik

    Etap 4 · 8 fiszek · 10 pytań

  5. Powtórka z całości

    15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów

1.Fakt

Zdarzenie lub stan, które miały miejsce w rzeczywistości. Fakt można sprawdzić (zweryfikować), np. przez obserwację, badania, dokumenty, statystyki czy obliczenia. Przykład: Wisła jest najdłuższą rzeką w Polsce.

2.Opinia

Czyjeś zdanie na dany temat: własny pogląd i osobiste odczucie, którego nie można sprawdzić. Wyraża uczucia, myśli, przekonania i punkt widzenia, np. Wisła to najpiękniejsza rzeka.

3.Jak wyrażać opinię?

Poglądy wyrażamy w kulturalny sposób i nie obrażamy nikogo, kto ma inne zdanie. Opinię wprowadzają zwroty: uważam, że; sądzę, że; moim zdaniem; według mnie; wydaje mi się, że.

4.Literatura fantasy

Utwory, w których świat przedstawiony zawiera elementy nadnaturalne, cudowne: czarodziejskie istoty (np. magowie, smoki, elfy) i magiczne przedmioty (np. różdżki, eliksiry). Akcja zwykle toczy się w nieokreślonej przeszłości, podobnej do średniowiecza. Częste motywy to walka dobra ze złem, poświęcenie i przyjaźń.

5.Utwory fantastycznonaukowe (science fiction, SF)

Utwory należące do fantastyki, których akcja toczy się w przyszłości lub w rzeczywistości alternatywnej. Fabuła mówi o możliwym rozwoju nauki i techniki oraz jego wpływie na ludzi: są w niej podróże w kosmos i wynalazki, których jeszcze nie ma. Bohaterami mogą być też roboty, kosmici, cyborgi.

Literatura fantastycznaFantasyprzeszłość jakśredniowieczemagia i czaryScience fictionprzyszłośćnauka i technika

6.Pisownia nazw istot fantastycznych

Nazwy gatunkowe istot ze świata fantazji piszemy małą literą, np. wróżka, troll, centaur, gnom. Imiona własne takich istot piszemy wielką literą, np. Aslan, Gollum.

7.Kosmos - co piszemy wielką literą?

Nazwy mieszkańców planet, np. Ziemianin. Nazwy gwiazd, gwiazdozbiorów, planet, księżyców i galaktyk, np. Jowisz, Orion, Droga Mleczna. Ziemię, Słońce i Księżyc jako nazwy astronomiczne. Nazwy pojazdów kosmicznych i jednostkowych wydarzeń kosmicznych oraz skrót UFO.

8.Kosmos - co piszemy małą literą?

Potoczne i ogólne nazwy mieszkańców planet (np. kosmita), ogólne określenia obiektów (np. planeta, gwiazda, galaktyka) oraz ziemię, słońce i księżyc jako wyrazy pospolite, np. kopać w ziemi. Wyrazy kosmos i wszechświat można pisać małą lub wielką literą.

9.Słownictwo neutralne

Słowa, które bez emocji i oceny nazywają przedmioty, czynności, cechy lub zjawiska, np. Pies śpi na dywanie.

10.Słownictwo wartościujące (ekspresywne)

Słowa nacechowane emocjonalnie: pozytywnie (pieszczotliwe, żartobliwe) lub negatywnie (lekceważące, pogardliwe, obelżywe, np. wulgaryzmy). Wyrażają emocje nadawcy, jego stosunek do kogoś lub czegoś albo ocenę, np. Ten zwierzak to prawdziwy skarb!

11.Zdrobnienia

Wyrazy nacechowane emocjonalnie, które określają coś małego i wyrażają pozytywny stosunek do kogoś lub czegoś; tworzą spieszczenia, np. Kasia, domek, piesek.

12.Zgrubienia

Wyrazy nacechowane emocjonalnie, które wyolbrzymiają coś i wyrażają lekceważący, ironiczny, poufały lub pogardliwy stosunek do kogoś lub czegoś, np. psisko, domisko, chłopisko.

13.Słowa obraźliwe i dyskryminujące

Używanie wyrazów pogardliwych, wulgarnych i obelżywych jest bardzo niegrzeczne. Niektóre słowa osoby nimi nazywane uważają za dyskryminujące, dlatego mówimy: osoba z niepełnosprawnością, a nie: osoba niepełnosprawna.

14.Narracja pierwszoosobowa i trzecioosobowa

W narracji pierwszoosobowej narrator jest bohaterem i mówi o sobie (ja, my), więc pokazuje swój punkt widzenia i uczucia. W narracji trzecioosobowej narrator opowiada o bohaterach z zewnątrz (on, ona, oni).

15.Opowiadanie fantastyczne

Forma wypowiedzi, która zawiera elementy nieprawdopodobne: stworzenia fantastyczne, bohaterów z nadprzyrodzonymi mocami, niezwykłe przedmioty, krainy z odległej przeszłości lub miejsca w przyszłości, nowoczesne maszyny.

16.Jak napisać opowiadanie fantastyczne?

Tworzymy spójny tekst, a wydarzenia opowiadamy chronologicznie, czyli tak, jak następowały po sobie. Dzielimy tekst na akapity i na koniec sprawdzamy poprawność pisowni.

17.Rzeczowniki o osobliwej odmianie

Odmieniają się nietypowo. Ucho i oko w liczbie mnogiej mają różne formy zależnie od znaczenia: uszy, uszu (narząd) i ucha, uch (uchwyt); oczy, oczu (narząd) i oka, ok (oczko w sieci, w rosole). Niektóre mają w liczbie mnogiej inną formę, np. człowiek - ludzie.

18.Rzeczowniki tylko w liczbie pojedynczej lub tylko mnogiej

Niektórych rzeczowników używa się tylko w liczbie pojedynczej, np. odwaga, rtęć, ludzkość. Inne mają tylko liczbę mnogą, np. okulary, sanki, imieniny, Tatry.

19.Odmiana rzeczowników typu muzeum

Rzeczowniki takie jak muzeum, akwarium mają taką samą formę we wszystkich przypadkach liczby pojedynczej, a odmieniają się tylko w liczbie mnogiej: muzea, muzeów; akwaria, akwariów.

20.Rzeczowniki nieodmienne

Rzeczowniki, które mają taką samą formę we wszystkich przypadkach. Są wśród nich głównie wyrazy pochodzenia obcego, np. zoo, kiwi, jury.

21.Rzeczowniki zakończone na -anin

W liczbie mnogiej mają krótszą formę, bez cząstki -in: Rzymianin, Rzymianina, ale Rzymianie, Rzymian; mieszczanin - mieszczanie, mieszczan.

Notatka

Fakt i opinia

Fakt opisuje to, co wydarzyło się albo istnieje naprawdę. Opinia to czyjeś zdanie, czyli ocena albo odczucie.

CechaFaktOpinia
czy można sprawdzićtaknie
na czym się opieraobserwacja, badania, dokumenty, obliczeniauczucia, myśli, przekonania
przykładGdańsk leży nad Bałtykiem.Gdańsk ma najpiękniejszą plażę.

Fakt jest obiektywny, czyli taki sam dla wszystkich. Opinia jest subiektywna, bo zależy od osoby. Wyrazy obiektywny i subiektywny mają przeciwne znaczenie, więc są antonimami.

Jak rozpoznać opinię? Szukaj słów oceniających (najlepszy, nudny, wspaniały) albo zwrotów: uważam, że, sądzę, że, moim zdaniem, według mnie.

Ważne

Swoje zdanie wyrażaj kulturalnie i nie obrażaj nikogo, kto myśli inaczej, np. Rozumiem cię, ale sądzę, że ten wiersz jest za długi.

Fantasy i science fiction

Fantasy i science fiction (czytaj: sajens fikszn, skrót SF) należą do literatury fantastycznej. W obu są elementy nieprawdopodobne. Różni je czas akcji i źródło niezwykłości.

CechaFantasyScience fiction
czas akcjizwykle nieokreślona przeszłość, jak w średniowieczuprzyszłość lub rzeczywistość alternatywna
źródło niezwykłościmagia, legendy, baśnie, mityrozwój nauki i techniki
postacieczarodziejskie istoty, np. krasnoludy, trolle, hobbityludzie oraz np. roboty, kosmici, cyborgi
przedmiotymagiczne, np. miotły, zaklęte mieczewynalazki, których jeszcze nie ma
częste motywywalka dobra ze złem, poświęcenie, przyjaźńpodróże w kosmos, wpływ nauki na ludzi

Po polsku utwory science fiction nazywamy utworami fantastycznonaukowymi. Gdy w utworze pojawia się czar, zwykle jest to fantasy. Gdy pojawia się statek kosmiczny lub nowa maszyna, zwykle jest to science fiction.

Wielka czy mała litera: istoty fantastyczne i kosmos

Nazwy gatunkowe piszemy małą literą, a nazwy własne wielką.

Wielką literąMałą literą
imię istoty fantastycznej: smok Gromisławnazwa gatunku: skrzat, chochlik, gryf
mieszkaniec planety: Ziemiankanazwa potoczna i ogólna: ufoludek
gwiazda, gwiazdozbiór, planeta, galaktyka: Wenus, Wielka Niedźwiedzica, Andromedaokreślenie ogólne: gwiazdozbiór, planeta
Ziemia, Słońce, Księżyc jako nazwy astronomiczne: Słońce jest gwiazdą.ziemia, słońce, księżyc jako wyrazy pospolite: Upadł na ziemię.
pojazd kosmiczny: Voyager; jednostkowe wydarzenie: Wielki Wybuch; skrót UFO

Zapamiętaj

Wyrazy kosmos i wszechświat można pisać małą albo wielką literą: kosmos lub Kosmos, wszechświat lub Wszechświat.

Słownictwo neutralne i wartościujące

Słownictwo neutralne nazywa rzeczy bez emocji i oceny, np. Na parkingu stoi stary samochód. Słownictwo wartościujące (ekspresywne) pokazuje uczucia nadawcy i jego ocenę, np. Na parkingu stoi stary gruchot.

Słownictwo wartościującenacechowane pozytywniepieszczotliweżartobliwenacechowane negatywnielekceważącepogardliweobelżywe, np. wulgaryzmy
Słownictwo wartościujące

Emocje może nieść samo znaczenie wyrazu, np. rupieć, prymus. Może je też nieść forma wyrazu:

  • zdrobnienia - wskazują coś małego i wyrażają sympatię, np. Basia, stolik, rączka;
  • zgrubienia - wyolbrzymiają coś i wyrażają lekceważenie, ironię, poufałość albo pogardę, np. łapsko, nosisko.

Wyrazy pogardliwe, wulgarne i obelżywe są bardzo niegrzeczne. Niektóre słowa osoby nimi nazywane uważają za dyskryminujące. Dlatego mówimy: osoba z niepełnosprawnością, a nie: osoba niepełnosprawna.

Narracja pierwszoosobowa i trzecioosobowa

Narrator to ten, kto opowiada o wydarzeniach w utworze. Typ narracji poznajemy po formach czasowników i zaimków.

NarracjaKim jest narratorFormyPrzykład
pierwszoosobowabohater, który mówi o sobieja, myOtworzyłam drzwi i zamarłam.
trzecioosobowaktoś, kto opowiada z zewnątrzon, ona, oniOtworzyła drzwi i zamarła.

Narracja pierwszoosobowa pokazuje punkt widzenia bohatera, jego myśli i uczucia. Czytelnik poznaje świat tak, jak widzi go bohater.

Opowiadanie fantastyczne krok po kroku

Opowiadanie fantastyczne to forma wypowiedzi z elementami nieprawdopodobnymi. Mogą to być:

  • stworzenia fantastyczne,
  • bohaterowie z nadprzyrodzonymi mocami,
  • niezwykłe przedmioty,
  • krainy z odległej przeszłości lub miejsca w przyszłości,
  • nowoczesne maszyny.

Akcja w odległej przeszłości jest typowa dla fantasy, a akcja w przyszłości - dla science fiction.

1Wymyśl świat i bohaterawygląd, moce, cechy, cele2Ułóż plan wydarzeńw kolejności chronologicznej3Napisz spójny tekstz podziałem na akapity4Sprawdź pisownięprzeczytaj tekst jeszcze raz
Jak napisać opowiadanie fantastyczne

Pisanie zacznij od planu. Wymyśl bohatera: jego wygląd, moce, cechy charakteru i cele. Potem ułóż wydarzenia chronologicznie, czyli w kolejności, w jakiej się dzieją. Tekst ma być spójny: każde zdanie łączy się z poprzednim.

Ważne

Każdą nową część opowieści zaczynaj od nowego akapitu, a na końcu sprawdź pisownię.

Rzeczowniki o osobliwej odmianie

Rzeczowniki osobliwe odmieniają się nietypowo. Wyrazy ucho i oko mają po kilka znaczeń. W liczbie pojedynczej oba znaczenia mają te same formy, ale w liczbie mnogiej forma zależy od znaczenia.

Wyraz i znaczenieMianownik lmDopełniacz lm
ucho - narząd słuchuuszyuszu
ucho - uchwyt naczyniauchauch
oko - narząd wzrokuoczyoczu
oko - oczko w sieci, w rosoleokaok

Niektóre rzeczowniki mają w liczbie mnogiej nietypową formę, np. rok - lata, brat - bracia.

Inne mają tylko jedną liczbę:

  • tylko liczbę pojedynczą, np. tlen, cierpliwość, młodzież;
  • tylko liczbę mnogą, np. nożyczki, grabie, Karpaty.

Rzeczowniki typu muzeum, nieodmienne i na -anin

Niektóre rzeczowniki zakończone na -um, np. liceum, terrarium, centrum, mają w liczbie pojedynczej jedną formę we wszystkich przypadkach: to liceum, do liceum, o liceum. Odmieniają się dopiero w liczbie mnogiej, np. licea, liceów, terraria, terrariów.

Rzeczowniki nieodmienne mają tę samą formę we wszystkich przypadkach. Są to głównie wyrazy pochodzenia obcego, np. emu, sushi, tiramisu, alibi.

Przykład

W ogrodzie zoologicznym widziałem emu. Przyglądałem się emu. Opowiadałem o emu.

Rzeczowniki zakończone na -anin w liczbie mnogiej tracą cząstkę -in. Dlatego forma jest krótsza: parafianin, parafianina, ale parafianie, parafian; Słowianin, ale Słowianie, Słowian.

Sprawdzian do druku

Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną

Sprawdzam sprawdzian…

Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem

WhatsApp

Podobne zestawy

Zobacz wszystkie fiszki z języka polskiego