Baśń, wypowiedzenia, przecinek i narrator - Moim zdaniem 4

Baśń to opowieść, w której elementy rzeczywiste mieszają się z fantastycznymi, czyli z magią i cudami. Baśnie uczą, że warto być dobrym człowiekiem.

Jak rozpoznać element fantastyczny? Zapytaj, czy coś takiego mogłoby się zdarzyć w prawdziwym świecie. Jeśli nie, jest to element fantastyczny. Do fantastyki należy też ożywiona przyroda, np. drzewo, które mówi i doradza bohaterowi.

Baśń rozpoznajemy po kilku cechach. Oprócz elementów fantastycznych ma ona wyraźny podział na dobrych i złych bohaterów, np. pracowita sierota i zła macocha. Między nimi toczy się walka dobra ze złem.

Dobro zwycięża i zostaje nagrodzone, a zło przegrywa i zostaje ukarane. Dlatego baśń ma szczęśliwe zakończenie.

Baśń nie podaje dokładnej daty ani nazwy prawdziwego miasta. Mówi ogólnie, np. „dawno, dawno temu” albo „w pewnym królestwie”. Na koniec zostawia czytelnikowi naukę, czyli mądrość na życie.

Każde wypowiedzenie tworzymy w jakimś celu. Ze względu na cel dzielimy wypowiedzenia na trzy rodzaje.

• oznajmujące przekazuje informację, np. „Jutro jedziemy nad morze.”;
• pytające służy do zadania pytania, np. „Czy lubisz pierogi?”;
• rozkazujące wyraża prośbę, rozkaz albo zakaz, np. „Pożycz mi, proszę, linijkę.”, „Nie karm gołębi na balkonie.”.

Jak rozpoznać rodzaj? Zastanów się, czego chce mówiący: coś powiedzieć, o coś zapytać czy kogoś do czegoś skłonić. Wyraz „nie” na początku nie zawsze oznacza zakaz. „Nie mam dziś czasu.” to wypowiedzenie oznajmujące.

Wykrzyknik stawiamy, gdy wypowiedź łączy się z emocjami, np. z radością, złością albo zdziwieniem. Stawiamy go też po stanowczym rozkazie, np. „Stój!”.

Znaki interpunkcyjne to znaki graficzne w tekście. Porządkują wypowiedź: oznaczają przerwę i oddzielają wypowiedzenia lub ich części. Często wyrażają też emocje. Należą do nich między innymi:

• przecinek (,), kropka (.), dwukropek (:), średnik (;).

Bez znaków interpunkcyjnych tekst byłby trudny do zrozumienia. Znak na końcu zmienia też brzmienie zdania. „Dostałam szóstkę.” brzmi spokojnie, a „Dostałam szóstkę!” pokazuje radość.

Przecinkiem oddzielamy elementy wymieniane po kolei. Mogą to być osoby, miejsca, przedmioty i zjawiska, a także ich cechy, np.:

• „W ogrodzie kwitną tulipany, bratki, róże i narcyzy.” (rośliny);
• „Szukałem kluczy w kuchni, w łazience, w przedpokoju.” (miejsca);
• „Szalik był długi, miękki, zielony.” (cechy).

Przed ostatnim elementem dołączonym przez „i” albo „lub” przecinka nie stawiamy. Nie stawiamy go też przed pierwszym elementem wyliczenia.

Przy wyliczaniu przecinek często współpracuje z dwukropkiem. Dwukropek stoi tuż przed wyliczeniem, a przecinki oddzielają jego elementy.

Wołacz to forma rzeczownika, której używamy, gdy zwracamy się do kogoś, np. ciociu, Piotrze, panie doktorze. Wołacz zawsze oddzielamy przecinkiem:

• na początku zdania przecinek stoi po wołaczu: „Ciociu, opowiesz mi bajkę?”;
• w środku zdania przecinki stoją z obu stron: „Chodź, Piotrze, zobaczysz tęczę.”;
• na końcu zdania przecinek stoi przed wołaczem: „Dziękuję za pomoc, panie doktorze.”.

Przecinek zwykle stawiamy też przed wyrazami bo, ponieważ, dlatego, aby, żeby, ale, więc, który. Stoi tuż przed tym wyrazem, a nie po nim, np. „Było zimno, więc włożyłem szalik.”, „To jest rower, który dostałem od wujka.”.

O wydarzeniach w utworze opowiada narrator. Autor to prawdziwa osoba, która napisała utwór. Sposób, w jaki wypowiada się narrator, to narracja.

Jak rozpoznać narratora? Sprawdź, czy mówi o sobie „ja” albo „my”. Jeśli tak, to narrator pierwszoosobowy. Używa on czasowników w pierwszej osobie.

Świat przedstawiony to czas, miejsce, bohaterowie i wydarzenia utworu. Narrator pierwszoosobowy należy do niego, a trzecioosobowy stoi poza nim.

„Królowa pszczół” to baśń braci Jacoba i Wilhelma Grimmów. Byli to niemieccy pisarze, którzy spisywali ludowe opowieści. Głównym bohaterem jest najmłodszy królewicz, zwany Głuptasem. Starsi bracia chcą krzywdzić zwierzęta, a Głuptas trzy razy ich powstrzymuje: chroni mrówki, kaczki i pszczoły. Później zwierzęta odwdzięczają mu się pomocą w trudnych zadaniach.

W utworze widać cechy baśni:

• nieokreślony czas wydarzeń;
• elementy fantastyczne, np. zaczarowany zamek i zwierzęta pomagające człowiekowi;
• wyraźny podział na dobrych i złych bohaterów: dobry Głuptas i okrutni bracia;
• szczęśliwe zakończenie i nagroda dla dobrego bohatera.