Uosobienie, plan szczegółowy, rz i ż, przyimek - Moim zdaniem 4

Obraz poetycki to obraz malowany słowami. Nie tworzymy go farbami, tylko wyrazami. Pobudza wyobraźnię odbiorcy, więc czytelnik widzi opisaną scenę w myślach.

Do malowania słowem służą najczęściej:

• epitety, czyli wyrazy nazywające cechy, np. srebrny, cichy, puszysty;
• porównania, czyli zestawienie dwóch rzeczy za pomocą wyrazów jak, niczym, jakby.

Obraz poetycki mogą też tworzyć ożywienie i uosobienie. O nich jest mowa w kolejnych częściach notatki.

Ożywienie i uosobienie to dwa różne środki stylistyczne. Oba sprawiają, że opis staje się dynamiczny, czyli żywy.

Ożywienie dotyczy przedmiotów, roślin i zjawisk. Dzięki niemu tekst jest bardziej obrazowy.

Uosobienie dotyczy przedmiotów, zwierząt i zjawisk. Podkreśla też cechy tego, co opisujemy.

Podpowiedź kryje się w nazwach. W wyrazie ożywienie jest coś żywego, a w wyrazie uosobienie jest osoba, czyli człowiek.

Najpierw znajdź czasownik, który mówi, co robi przedmiot, roślina albo zjawisko. Potem zapytaj: kto naprawdę umie to robić?

• Jeśli tę czynność wykonują także zwierzęta, to jest ożywienie, np. wiatr wyje w kominie, ogień połyka gałęzie.
• Jeśli tę czynność wykonuje tylko człowiek, to jest uosobienie, np. księżyc opowiada gwiazdom bajki, rower narzeka na dziurawą oponę.

Czytanie, pisanie, rozmawianie i dyskutowanie to czynności ludzi. Spanie, jedzenie i bieganie potrafią też zwierzęta.

Plan wydarzeń porządkuje informacje z poznanej historii. Dzięki niemu łatwiej zapamiętujemy nową treść.

Plan ramowy zawiera w punktach tylko najważniejsze wydarzenia, bez szczegółów. Punkty oznaczamy liczbami: 1., 2., 3.

Plan szczegółowy powstaje z planu ramowego. Jego punkty rozbudowujemy o podpunkty. Podpunkty oznaczamy kolejnymi literami alfabetu: a), b), c).

Podpunkt podaje szczegół swojego punktu. Nie może dotyczyć innego wydarzenia.

Wszystkie punkty i podpunkty zapisujemy krótko i w ten sam sposób: same zdania (Zbieram zabawki) albo same równoważniki zdania (Zbieranie zabawek).

Rz piszemy w czterech sytuacjach.

• rz wymienne - w innej formie wyrazu albo w wyrazie pokrewnym rz wymienia się na r, np. dworzec - dwór, wierzyć - wiara;
• w zakończeniach -arz, -erz, -mierz, -mistrz, np. malarz, żołnierz, wodomierz, kapelmistrz;
• po spółgłoskach p, b, t, d, k, g, ch, j, w, np. przepis, brzoza, trzaskać, drzemka, krzyczeć, grzebień, chrzest, spojrzenie, wrzucić;
• w wyrazach, których pisownię trzeba zapamiętać, np. rzeka, rzecz, rzepak.

Gdy nie wiesz, jak napisać wyraz, sprawdzaj po kolei. Najpierw poszukaj formy z r. Potem obejrzyj zakończenie wyrazu i literę przed rz. Jeśli żadna zasada nie pasuje, sprawdź wyraz w słowniku ortograficznym.

Ż piszemy w trzech sytuacjach.

• ż wymienne - w innej formie wyrazu albo w wyrazie pokrewnym ż wymienia się na g, h, s, dz, z albo ź, np. dróżka - droga, drużyna - druh, wyżej - wysoko, księżna - ksiądz, każę - kazać, mrożę - mroźny;
• po literach r, l, ł, n, np. rżenie, nawilżacz, półżywy, oranżeria;
• w wyrazach, których pisownię trzeba zapamiętać, np. żagiel, żuk, róża.

Nie myl dwóch zasad z literą r. Rz wymienia się na r, np. dworzec - dwór. Ż stoi po literze r, np. rżenie.

Przyimek to nieodmienna część mowy. Nie występuje sam, tylko łączy się z innymi wyrazami. Często określa położenie i umieszczenie w czasie lub przestrzeni. Przyimkami są np. za, do, od, u, obok, przez, wśród, spod.

Przyimek łączy się najczęściej z rzeczownikiem. Takie połączenie to wyrażenie przyimkowe, np. za płotem, wśród drzew, od rana.

Przyimek decyduje o przypadku rzeczownika. Sam przyimek się nie zmienia, ale rzeczownik po nim przyjmuje formę wybranego przypadku.

Związek frazeologiczny to połączenie wyrazów, które razem ma znaczenie przenośne. To znaczenie jest inne niż znaczenie każdego wyrazu osobno.

W związku frazeologicznym nie wymieniamy wyrazów na inne, nawet o podobnym znaczeniu. Tylko w takim brzmieniu ma on znaczenie przenośne.

• bujać w obłokach - marzyć i nie zwracać uwagi na to, co dzieje się wokół, np. Podczas zakupów tata bujał w obłokach i zapomniał o chlebie.
• kogoś zmorzył sen - ktoś zasnął, np. Dziadka zmorzył sen przed telewizorem.

Związku frazeologicznego nie rozumiemy dosłownie. Ktoś, kto buja w obłokach, wcale nie unosi się w powietrzu.