Polski
Opowiadanie, wnioski i szyfrowanie - Moim zdaniem 4
Sprawdzony zestawZestaw uczy, jak zbudować opowiadanie: co napisać we wstępie, w rozwinięciu i w zakończeniu oraz jak dopasować formę czasownika do bohatera. Poznasz związki frazeologiczne i wyrażenia o czasie, czasy czasownika i sposób wyciągania wniosków. Na koniec dowiesz się, czym jest szyfrowanie i jak działa szyfr podstawieniowy z hasłem.
Zestaw do podręcznika
Rozdział V, cz. 1. Od liczby do wynalazku: opowiadanie, czas, wnioski, szyfrowanie
Moim zdaniem 4. Podręcznik. Reforma 2026 (GWO) - wszystkie rozdziałyPodcast
Ładuję…
Quizy w tym zestawie
36 pytań w 4 etapach
Odblokujesz je po dodaniu zestawu.
Etap 1: Budowa opowiadania
Etap 1 · 5 fiszek · 10 pytań
Etap 2: Frazeologizmy i forma wyrazu
Etap 2 · 4 fiszki · 8 pytań
Etap 3: Czasy, wieczność i wnioski
Etap 3 · 5 fiszek · 9 pytań
Etap 4: Szyfry i łamigłówki
Etap 4 · 6 fiszek · 9 pytań
Powtórka z całości
15 pytań ze wszystkich etapów, po ukończeniu etapów
1.Budowa opowiadania
Opowiadanie ma trzy części: wstęp, rozwinięcie i zakończenie. We wstępie przedstawiamy miejsce, czas i bohaterów, w rozwinięciu opisujemy wydarzenia, a w zakończeniu je podsumowujemy.
2.Wstęp opowiadania
We wstępie informujemy czytelnika, gdzie i kiedy rozgrywają się zdarzenia i kim są bohaterowie. Ostatnie zdanie wstępu może zaciekawić czytelnika tym, co będzie dalej.
3.Co ustalamy na początku pisania opowiadania?
Decydujemy, czy historia będzie poważna, żartobliwa czy przerażająca. Wybieramy czas, w którym piszemy (przeszły albo teraźniejszy), i narratora: bohatera, kogoś obserwującego z boku albo siebie.
4.Rozwinięcie opowiadania
W rozwinięciu opisujemy, co się wydarzyło. Piszemy więcej o emocjach i o bohaterach, żeby czytelnik łatwiej wczuł się w sytuację.
5.Zakończenie opowiadania
W zakończeniu podsumowujemy to, co się wydarzyło. Możemy też dodać własne przemyślenia.
6.Być w czepku urodzonym
Związek frazeologiczny: mieć dużo szczęścia w życiu. Np. „Marek znów wygrał losowanie - jest w czepku urodzony”.
7.Rwać włosy z głowy
Związek frazeologiczny: być załamanym daną sytuacją. Np. „Gdy zgubiłem klucze, rwałem włosy z głowy”.
8.Pokrzyżować komuś plany
Związek frazeologiczny: przeszkodzić komuś w czymś. Np. „Choroba pokrzyżowała mi plany na ferie”.
9.Dopasowanie formy czasownika do bohatera
Forma czasownika musi pasować do bohatera, czyli do jego rodzaju i liczby. Np. „Tomek upadł”, ale „Ola upadła” i „dzieci upadły”.
10.Czas leci, nie mieć czasu, zatrzymać czas
Czas leci, czas ucieka - czas mija bardzo szybko. Nie mieć czasu - być bardzo zajętym. Zatrzymać czas - zachować jakąś chwilę, np. na zdjęciu albo we wspomnieniach.
11.Czasy czasownika
Czas przeszły mówi o tym, co już było (np. skakałam), teraźniejszy - o tym, co dzieje się teraz (skaczę), a przyszły - o tym, co dopiero będzie (będę skakać).
12.W mgnieniu oka
Bardzo szybko. To samo znaczy wyrażenie „w okamgnieniu”. Np. „Lody zniknęły w mgnieniu oka”.
13.Trwać wieczność
Trwać bardzo długo, ciągnąć się bez końca. Tak mówimy, gdy coś nam się dłuży, np. „Czekanie na autobus trwało wieczność”.
14.Wniosek
Myśl, którą wyciągamy z kilku faktów albo historii: co je łączy i czego nas uczą. Np. „Trzy razy zgubiłam bilet z kieszeni. Wniosek: będę go trzymać w portfelu”.
15.Międzynarodowy Dzień Składanki i Łamigłówki
Obchodzimy go 29 stycznia. Przypomina, że zagadki, rebusy i puzzle ćwiczą pamięć, koncentrację i logiczne myślenie oraz rozwijają kreatywność.
16.Detektyw
Osoba, która rozwiązuje zagadki i tropi tajemnice. Musi być spostrzegawcza, umieć łączyć fakty i nie dać się zwieść pozorom.
17.Nie dać się zwieść pozorom
Związek frazeologiczny: nie wierzyć w to, co się tylko wydaje. Np. „Ciasto wyglądało pięknie, ale nie dałem się zwieść pozorom - było przypalone od spodu”.
18.Szyfrowanie
Ukrywanie prawdziwego znaczenia tekstu tak, żeby odczytać go mogła tylko osoba, która zna klucz. Zaszyfrowaną wiadomość nazywamy też zakodowaną.
19.Szyfr podstawieniowy
Szyfr, w którym każdą literę alfabetu zastępujemy inną literą albo symbolem, np. obrazkiem. Klucz szyfru pokazuje, jaki znak stoi zamiast każdej litery.
20.Szyfr z hasłem
Odmiana szyfru podstawieniowego. 1. Zapisujemy litery alfabetu. 2. Pod nimi wpisujemy hasło, pomijając powtarzające się litery. 3. Dalej dopisujemy pozostałe litery alfabetu w kolejności alfabetycznej, ale tylko te, których nie było w haśle.
Notatka
Trzy części opowiadania
Opowiadanie ma trzy części: wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Każda część ma inne zadanie.
- wstęp - podajemy, gdzie i kiedy dzieje się historia i kim są bohaterowie;
- rozwinięcie - opisujemy po kolei, co się wydarzyło, i piszemy o emocjach bohaterów;
- zakończenie - podsumowujemy wydarzenia i możemy dodać własne przemyślenia.
Ostatnie zdanie wstępu może zaciekawić czytelnika tym, co będzie dalej.
Przykład
Wstęp: W sobotnie popołudnie Igor i dziadek łowili ryby nad stawem. Nagle spławik zniknął pod wodą.
Opowiadanie można porównać do książki. Wstęp to początek, rozwinięcie to środek, a zakończenie to koniec. W zakończeniu nie dodajemy nowych bohaterów ani nowej przygody.
Zanim zaczniesz pisać
Przed pisaniem podejmujemy trzy decyzje.
- Czy historia będzie poważna, żartobliwa czy przerażająca?
- W jakim czasie piszemy: w przeszłym (szłam, zobaczyłam) czy w teraźniejszym (idę, widzę)?
- Kto jest narratorem, czyli kto opowiada: bohater, ktoś obserwujący wydarzenia z boku czy sam piszący?
Wybrany czas stosujemy w całej historii. Częsty błąd to zmiana czasu w środku zdania, np. Weszłam do kuchni i widzę kota na stole. Poprawnie: Weszłam do kuchni i zobaczyłam kota na stole.
Narrator, który jest bohaterem, mówi o sobie, np. pobiegłem, krzyknąłem. Narrator patrzący z boku mówi o innych, np. pobiegł, krzyknęła.
Forma czasownika pasuje do bohatera
Forma czasownika zależy od rodzaju i liczby bohatera. Inaczej piszemy o chłopcu, inaczej o dziewczynce, a jeszcze inaczej o kilku osobach.
| Bohater | Forma czasownika |
|---|---|
| Antek | zasnął |
| Hania | zasnęła |
| dziecko | zasnęło |
| Hania i Antek | zasnęli |
| Hania i Ewa | zasnęły |
Forma z końcówką -li pasuje do grupy, w której jest choć jeden chłopiec albo mężczyzna. Forma z końcówką -ły pasuje do samych dziewczynek, kobiet, zwierząt albo rzeczy, np. psy zasnęły. Uwaga: z wyrazem dzieci zawsze piszemy -ły, np. dzieci zasnęły.
Ważne
Gdy zmieniamy bohatera, zmieniamy formy wszystkich czasowników, które go dotyczą, np. Bartek wstał i ziewnął, ale Marta wstała i ziewnęła.
Związki frazeologiczne w opowiadaniu
Związek frazeologiczny to stałe połączenie wyrazów o znaczeniu przenośnym. Nie rozumiemy go dosłownie. Nie wymieniamy w nim też wyrazów na inne.
| Związek | Znaczenie | Kiedy tak powiemy? |
|---|---|---|
| być w czepku urodzonym | mieć dużo szczęścia w życiu | ktoś ciągle trafia na dobre okazje |
| rwać włosy z głowy | być załamanym sytuacją | zepsuł się komputer z niezapisaną pracą |
| pokrzyżować komuś plany | przeszkodzić komuś w czymś | remont boiska przeszkodził w meczu |
W związku frazeologicznym czasownik dopasowujemy do bohatera, np. Ewa rwała włosy z głowy, a chłopcy rwali włosy z głowy.
Wyrażenia o czasie
O czasie mówimy często w sposób przenośny.
| Wyrażenie | Znaczenie |
|---|---|
| czas leci, czas ucieka | czas mija bardzo szybko |
| nie mieć czasu | być bardzo zajętym |
| zatrzymać czas | zachować chwilę, np. na zdjęciu albo we wspomnieniach |
| w mgnieniu oka, w okamgnieniu | bardzo szybko |
| trwać wieczność | trwać bardzo długo, dłużyć się |
Nie myl wyrażeń czas ucieka i nie mieć czasu. Pierwsze mówi o tym, jak szybko mija czas. Drugie mówi o człowieku, który jest bardzo zajęty.
Wyrażenia w mgnieniu oka i trwać wieczność mają przeciwne znaczenia.
Przykład
Wakacje minęły w mgnieniu oka, a ostatnia lekcja przed nimi trwała wieczność.
Czasy czasownika
Czasownik informuje, kiedy odbywa się czynność. Ma trzy czasy.
- czas przeszły - mówi o tym, co już było, np. czytałam, pływał;
- czas teraźniejszy - mówi o tym, co dzieje się teraz, np. czytam, pływa;
- czas przyszły - mówi o tym, co dopiero będzie, np. będę czytać, popłynę.
Formę czasu przyszłego tworzymy z dwóch wyrazów (będę czytać) albo z jednego (popłynę, przeczytam).
Jak rozpoznać czas? Sprawdź, które słowo pasuje do czasownika: wczoraj, teraz czy jutro. Wczoraj pływałem, teraz pływam, jutro będę pływać.
Nie każdy wyraz o czasie jest czasownikiem. Minuta, godzina i wieczność to rzeczowniki.
Jak wyciągnąć wniosek
Wniosek to myśl, którą wyciągamy z kilku faktów albo historii. Szukamy, co je łączy i czego nas uczą.
Wniosek wyciągamy w trzech krokach:
- zbieramy fakty;
- sprawdzamy, co się w nich powtarza;
- zapisujemy, czego nas to uczy albo co zrobimy inaczej.
Przykład
W poniedziałek i w czwartek spóźniłem się do szkoły. Oba razy położyłem się spać bardzo późno. Wniosek: będę wcześniej chodzić spać.
Dobry wniosek wynika z faktów. Nie dopisujemy do niego tego, czego fakty nie pokazują.
Tak pracuje detektyw, czyli osoba, która rozwiązuje zagadki i tropi tajemnice. Musi być spostrzegawczy i umieć łączyć fakty. Nie może też dać się zwieść pozorom, czyli wierzyć w to, co się tylko wydaje.
Szyfrowanie i szyfr z hasłem
Międzynarodowy Dzień Składanki i Łamigłówki obchodzimy 29 stycznia. Przypomina, że zagadki, rebusy i puzzle ćwiczą pamięć, koncentrację i logiczne myślenie.
Szyfrowanie to ukrywanie prawdziwego znaczenia tekstu. Odczyta go tylko osoba, która zna klucz. Zaszyfrowaną wiadomość nazywamy też zakodowaną.
W szyfrze podstawieniowym każdą literę zastępujemy inną literą albo symbolem, np. obrazkiem. Klucz pokazuje, jaki znak stoi zamiast każdej litery.
Szyfr z hasłem to odmiana szyfru podstawieniowego. Pod alfabetem wpisujemy hasło, a dalej pozostałe litery alfabetu.
Zapamiętaj
Każda litera może się pojawić w kluczu tylko raz. Dlatego w haśle pomijamy powtórzone litery, a z reszty alfabetu dopisujemy tylko te, których nie było w haśle.
Sprawdzian do druku
Arkusz PDF z kluczem, punktacją i oceną
Sprawdzam sprawdzian…
Znasz kogoś z klasy, komu się przyda? Podziel się zestawem
Podobne zestawy
Biblia i jej nawiązania w literaturze, sztuce i filmie40 fiszek uczy się 7
Oświecenie - idee epoki, sztuka i Ignacy Krasickiuczy się 2
Niesamowite przygody dziesięciu skarpetek - losy bohaterek16 fiszek
Pojęcia literackie i postawy filozoficzne14 fiszek uczy się 1
Średniowieczna wizja świata i symbolika śmierci Rolanda20 fiszek
Antyk: mitologia, tragedia grecka i epos homerycki40 fiszek uczy się 7