Czasownik, zdanie i plan ramowy - Moim zdaniem 4

Związek frazeologiczny to połączenie wyrazów, które razem mają inny sens niż osobno. Nie rozumiemy go dosłownie. W tej części rozdziału poznajemy trzy takie związki:

• wziąć kogoś na języki - obmawiać kogoś i plotkować na jego temat;
• dać upust czemuś - pokazać jakieś uczucie, np. złość albo zachwyt;
• zrobić sobie z czegoś kabaret - żartować z czegoś, co trzeba traktować poważnie.

Żeby dobrze zapamiętać znaczenie, wyobraź sobie sytuację. Gdy koledzy szepczą o kimś za jego plecami, biorą go na języki. Gdy ktoś wygłupia się podczas próbnego alarmu, robi sobie z niego kabaret.

Dwa pojęcia z rozdziału łatwo pomylić. Różnią się tym, kogo dotyczą.

• Tolerancja dotyczy innych ludzi. To szacunek dla cudzych poglądów, wierzeń i upodobań, które różnią się od naszych.
• Samoakceptacja dotyczy nas samych. To zaakceptowanie siebie, czyli lubienie siebie takim, jakim się jest.

Tolerancyjna osoba nie wyśmiewa kolegi, który kibicuje innej drużynie. Samoakceptacja pomaga być sobą.

Czasownik to część mowy, która nazywa czynności i stany. Rozpoznasz go po pytaniach: co robi? i co się z nim dzieje?

Czynności to działania, które często wiążą się z ruchem. Stany to sytuacje, w których się znajdujemy i na które nie mamy wpływu.

Czasownik to odmienna część mowy. Zmienia swoją formę. Odmienia się przez czasy, liczby, osoby i rodzaje.

Czasownik ma trzy czasy:

• przeszły - to, co już było, np. „budowałem”;
• teraźniejszy - to, co dzieje się teraz, np. „buduję”;
• przyszły - to, co dopiero będzie.

Czas przyszły ma dwie postacie. Czas przyszły prosty składa się z jednego wyrazu, np. „zbuduję”. Czas przyszły złożony składa się z dwóch wyrazów, np. „będę budować”.

Czasownik ma też dwie liczby: pojedynczą, gdy mówimy o jednym wykonawcy, np. „buduję”, i mnogą, gdy wykonawców jest więcej, np. „budujemy”.

Osobę poznajemy po tym, kto wykonuje czynność. W każdej liczbie są trzy osoby:

Rodzaj najłatwiej usłyszeć w czasie przeszłym. W liczbie pojedynczej są trzy rodzaje: męski (ten liczył), żeński (ta liczyła) i nijaki (to liczyło). W liczbie mnogiej są dwa: męskoosobowy (ci liczyli) i niemęskoosobowy (te liczyły).

Czasownik występuje w formie osobowej, gdy da się określić osobę, która wykonuje czynność. Na przykład „jedziemy” to my, a „otworzysz” to ty.

Czasem nie da się dopasować żadnej osoby. Takie formy nazywamy nieosobowymi formami czasownika. Należą do nich:

• bezokolicznik - podstawowa forma czasownika, która kończy się na -ć lub -c, np. „nieść”, „pomóc”;
• formy, które kończą się na -no albo -to, np. „napisano”, „otwarto”.

Jak to sprawdzić? Spróbuj dodać do czasownika słowo „ja”, „ty”, „on”, „ona”, „ono”, „my”, „wy”, „oni” albo „one”. Jeśli żadne nie pasuje, forma jest nieosobowa. Bezokolicznik znajdziesz też w słowniku, bo tam czasowniki zapisuje się w tej podstawowej formie.

Wypowiedzenie to wszystko, co przekazujemy innym za pomocą słów: myśli, informacje, polecenia albo pytania. Wypowiedzenia dzielimy na zdania i równoważniki zdania.

Jak je odróżnić? Szukaj czasownika w formie osobowej. Zdanie zawiera taki czasownik. Równoważnik zdania go nie zawiera.

Aby zmienić równoważnik zdania w zdanie, dodajemy czasownik w formie osobowej.

Równoważniki zdania przydają się na co dzień, np. w planie dnia albo na liście rzeczy do zrobienia.

Plan ramowy opowiadania to spisane w punktach najważniejsze wydarzenia, bez szczegółów. Przypomina plan podróży: wiemy, co odwiedzimy po kolei, ale nie opisujemy, co tam zobaczymy.

Jak ułożyć plan ramowy?

• Wybierz tylko najważniejsze wydarzenia.
• Ułóż je w kolejności chronologicznej, czyli od początku do końca.
• Każdy punkt zapisz krótko, bez szczegółów.

Plan z równoważników zdania łatwo zmienić w plan ze zdań. Wystarczy dodać czasowniki w formie osobowej, np. „Ucieczka psa.” zmieni się w „Pies uciekł.”.